بیشتر ما تغییر را با تصمیمهای بزرگ آغاز میکنیم؛ از شنبه ورزش میکنیم، از اول ماه پسانداز میکنیم، هر روز کتاب میخوانیم و بالاخره یک عادت قدیمی را کنار میگذاریم. اما چند روز یا چند هفته بعد، خستگی و روزمرگی دوباره ما را به نقطه اول برمیگرداند. سارا هاروی در کتاب «کایزن» راه دیگری پیشنهاد میکند: برای تغییر پایدار، لازم نیست یکباره همهچیز را عوض کنیم؛ کافی است کوچک شروع کنیم، ادامه بدهیم و هر بار کمی بهتر شویم.
تغییر از جایی شروع میشود که دیگر از شروعهای بزرگ خسته شدهایم
شاید برای بسیاری از ما این اتفاق آشنا باشد؛ تصمیم میگیریم زندگیمان را تغییر دهیم و برای خودمان فهرستی بلندبالا مینویسیم: ورزش روزانه، تغذیه سالم، مطالعه، خواب منظم، کاهش استفاده از تلفن همراه و دهها هدف دیگر.
چند روز اول با انگیزه پیش میرویم، اما بهتدریج فشار برنامه بیشتر میشود. یک روز نمیتوانیم برنامه را کامل انجام دهیم و همان یک روز تبدیل به چند روز میشود. در نهایت هم ممکن است احساس کنیم مشکل از اراده ما بوده است.
اما نگاه کایزن میگوید شاید مسئله اصلاً کمبود اراده نباشد؛ شاید قدم اول بیش از حد بزرگ بوده است.
کایزن، که معنای آن «بهبود مستمر» است، به جای تغییرات ناگهانی بر تغییرات کوچک و پیوسته تأکید دارد.
لازم نیست یکباره آدم دیگری شوید
یکی از مهمترین پیامهای کتاب این است که برای رسیدن به یک هدف بزرگ، باید آن را به کوچکترین اقدام ممکن تبدیل کرد.
اگر میخواهیم ورزش کنیم، لازم نیست از همان روز اول یک ساعت تمرین کنیم. پنج دقیقه پیادهروی هم میتواند شروع باشد. اگر میخواهیم کتاب بخوانیم، شاید دو صفحه در روز کافی باشد. اگر قصد یادگیری زبان داریم، میتوانیم با یادگیری چند کلمه آغاز کنیم.
این قدمها در نگاه اول شاید ناچیز به نظر برسند، اما هدف اصلی در ابتدای مسیر، رسیدن به نتیجه نهایی نیست؛ ساختن عادت انجام دادن است.
وقتی انجام یک کار کوچک به بخشی طبیعی از زندگی تبدیل شد، میتوان مقدار آن را افزایش داد.
«یک درصد بهتر»؛ فلسفهای ساده برای تغییرهای بزرگ
کایزن بر این ایده استوار است که لازم نیست همیشه یک جهش بزرگ داشته باشیم. گاهی کافی است هر بخش از زندگی را کمی بهتر کنیم.
کمی بهتر غذا بخوریم، کمی بیشتر حرکت کنیم، کمی منظمتر بخوابیم، کمی بهتر برنامهریزی کنیم و کمی بیشتر برای کاری که دوست داریم وقت بگذاریم.
هر کدام از این تغییرها بهتنهایی شاید اثر بزرگی نداشته باشند، اما وقتی در کنار هم قرار میگیرند، در طول زمان نتیجه متفاوت خواهد بود.
کتاب برای توضیح این موضوع به تجربه تیم دوچرخهسواری بریتانیا اشاره میکند؛ تیمی که با بهبودهای کوچک در بخشهای مختلف، به دنبال ساختن یک نتیجه بزرگ بود.
درس این مثال روشن است: لازم نیست در یک زمینه ناگهان فوقالعاده شوید؛ مجموعهای از پیشرفتهای کوچک میتواند شما را بسیار جلوتر ببرد.
قبل از تغییر، باید عادتهایمان را بشناسیم
هیچ تغییری بدون شناخت رفتارهای فعلی آسان نیست.
بخش زیادی از کارهای روزمره ما بهصورت خودکار انجام میشود. تلفن را برمیداریم، شبکههای اجتماعی را بررسی میکنیم، در شرایط خاص سراغ غذای خاصی میرویم یا وقتی خستهایم رفتاری را تکرار میکنیم که بارها انجام دادهایم.
برای همین، کایزن پیشنهاد میکند پیش از تلاش برای تغییر یک عادت، محرکها و شرایط ایجادکننده آن را بررسی کنیم.
مثلاً اگر هر بار که تحت فشار و استرس هستیم سراغ شیرینی میرویم، باید متوجه شویم که مسئله فقط «خوردن شیرینی» نیست. میان استرس و این رفتار یک ارتباط شکل گرفته است.
پس برای تغییر، باید این چرخه را بشناسیم و در صورت امکان، پاسخ دیگری برای آن شرایط پیدا کنیم.
هدف بزرگ را روی کاغذ نگه دار؛ روی قدم بعدی تمرکز کن
کایزن مخالف داشتن هدفهای بزرگ نیست. برعکس، داشتن مقصد مشخص ضروری است؛ اما نباید اجازه دهیم بزرگی هدف، ما را از حرکت بازدارد.
برای مثال، کسی که میخواهد در آینده یک ورزشکار حرفهای شود، امروز فقط باید روی تمرین امروز تمرکز کند. کسی که میخواهد کتابهای زیادی بخواند، امروز میتواند فقط چند صفحه بخواند.
به بیان ساده: هدف بلندمدت، جهت حرکت را مشخص میکند؛ اما قدم کوچک، ما را به حرکت درمیآورد.
وقتی سخت شد، عقبنشینی نکن؛ قدم را کوچکتر کن
یکی از انسانیترین بخشهای نگاه کایزن این است که شکست در انجام یک برنامه را الزاماً نشانه تنبلی نمیداند.
فرض کنیم تصمیم گرفتهایم هر روز ۳۰ دقیقه ورزش کنیم، اما بعد از چند روز متوجه میشویم انجام این برنامه برایمان دشوار است. کایزن پیشنهاد نمیکند فشار بیشتری وارد کنیم. بهتر است برنامه را به ۱۵ دقیقه یا حتی پنج دقیقه کاهش دهیم.
هدف این است که رشته استمرار قطع نشود.
ممکن است سرعت ما کم باشد، اما اگر حرکت ادامه داشته باشد، همچنان در مسیر هستیم.
پیشرفتت را ببین؛ فقط به کمبودها نگاه نکن
انسان معمولاً بیشتر متوجه کارهایی میشود که انجام نداده است تا کارهایی که انجام داده است. کایزن نگاه دیگری پیشنهاد میکند: پیشرفت را ثبت کنیم.
میتوانیم تعداد روزهای ورزش، صفحات مطالعه، میزان پسانداز، تعداد روزهای انجام یک عادت یا هر شاخص دیگری را ثبت کنیم.
حتی یک جدول ساده روی کاغذ یا تقویم میتواند نشان دهد که نسبت به هفته یا ماه گذشته چه تغییری کردهایم.
این ثبت کردن دو فایده دارد: هم انگیزه ایجاد میکند و هم امکان اصلاح مسیر را فراهم میکند.
کایزن یعنی مقایسه با گذشته، نه با دیگران
یکی دیگر از پیامهای مهم کتاب این است که آدمها با سرعت یکسان تغییر نمیکنند.
ممکن است یک نفر در چند هفته یک عادت را ایجاد کند و فرد دیگری برای رسیدن به همان نتیجه به زمان بیشتری نیاز داشته باشد. بنابراین مقایسه با دیگران چندان کمکی نمیکند.
معیار بهتر این است که از خودمان بپرسیم: «آیا امروز کمی بهتر از گذشتهام؟»
اگر پاسخ مثبت باشد، حتی یک پیشرفت کوچک هم ارزشمند است.
یک دفتر ساده میتواند ابزار تغییر باشد
کایزن فقط یک ایده ذهنی نیست و میتوان آن را به زندگی روزمره آورد.
برای مثال، اگر مشکل ما مدیریت هزینههاست، میتوانیم برای مدتی تمام هزینههای روزانه را ثبت کنیم. پایان ماه که رسید، به جای حدس زدن، دقیقاً میبینیم پولمان کجا خرج شده است. بعد میتوانیم تنها یک تغییر کوچک ایجاد کنیم.
همین چرخه را میتوان برای ورزش، مطالعه، خواب، کار، نظم خانه و بسیاری از عادتهای دیگر به کار برد:
ثبت → بررسی → اصلاح → تکرار
قرار نیست یکشبه تغییر کنیم
شاید مهمترین حرف «کایزن» همین باشد: تغییر پایدار معمولاً آرام اتفاق میافتد.
ما قرار نیست یک صبح از خواب بیدار شویم و ناگهان تبدیل به نسخهای کاملاً متفاوت از خودمان شویم. تغییر واقعی از انتخابهای کوچک روزانه ساخته میشود.
پنج دقیقه ورزش، دو صفحه مطالعه، ثبت یک هزینه، مرتب کردن یک گوشه از اتاق یا چند دقیقه تمرکز بیشتر شاید در همان لحظه اتفاق بزرگی نباشد؛ اما وقتی این رفتارها تکرار میشوند، به عادت تبدیل میشوند و عادتها در نهایت سبک زندگی ما را میسازند.
کایزن به ما یادآوری میکند که سرعت همیشه مهمترین چیز نیست؛ مهم این است که متوقف نشویم.
در نهایت، مسیر پیشنهادی کتاب را میتوان در چند کلمه خلاصه کرد:
هدف را مشخص کن، عادتهایت را بشناس، کوچکترین قدم را انتخاب کن، آن را تکرار کن، پیشرفتت را ثبت کن، مسیرت را بررسی کن و قدم بعدی را کمی بهتر بردار.
شاید تغییر زندگی با یک تصمیم بزرگ شروع نشود؛ شاید با همان پنج دقیقهای شروع شود که امروز تصمیم میگیری برای خودت وقت بگذاری.
تهیه و تنظیم: طوبی میرزاحسینی
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.