اگزما یکی از بیماری‌های شایع پوستی است که می‌تواند با علائمی مانند خارش، خشکی، قرمزی و التهاب همراه باشد. شناخت علت بروز اگزما، انواع آن و عواملی که باعث تشدید علائم می‌شوند، نقش مهمی در انتخاب روش درمان مناسب دارد. در این مطلب بررسی می‌کنیم که اگزما چیست، چه نشانه‌هایی دارد و چگونه می‌توان آن را کنترل کرد. اگر علائم پوستی شما ادامه‌دار است، بهتر است برای بررسی دقیق‌تر و انتخاب روش درمان مناسب، به یک دکتر پوست خوب در تهران مراجعه کنید.

اگزما چیست و چرا ایجاد می‌شود؟

اگزما (Eczema) نوعی بیماری التهابی پوست است که باعث خشکی، خارش، قرمزی و تحریک پوست می‌شود. ظاهر اگزما در همه افراد یکسان نیست؛ گاهی فقط به شکل خشکی و خارش دیده می‌شود و گاهی التهاب، پوسته‌ریزی و ترک‌های پوستی نیز ایجاد می‌کند.

پوست به‌طور طبیعی یک لایه محافظ دارد که مانند یک سد دفاعی عمل می‌کند. این لایه مانع از دست رفتن رطوبت می‌شود و از پوست در برابر عوامل آسیب‌رسان محافظت می‌کند. اگر این سد دفاعی ضعیف شود، پوست آب بیشتری از دست می‌دهد و در برابر مواد محرک آسیب‌پذیرتر خواهد شد. البته ایجاد اگزما معمولاً به یک عامل مشخص محدود نمی‌شود و ترکیبی از زمینه ژنتیکی، واکنش‌های سیستم ایمنی و عوامل محیطی در بروز آن نقش دارند. تماس با مواد شوینده، عطرها، برخی پارچه‌ها، هوای سرد و خشک و استرس نیز ممکن است علائم بیماری را تشدید کنند. نکته مهم این است که اگزما مسری نیست و از طریق تماس با پوست فرد مبتلا منتقل نمی‌شود.

اگزما می‌تواند نواحی مختلفی از بدن را درگیر کند. محل بروز آن تا حد زیادی به سن فرد و نوع اگزما بستگی دارد. شایع‌ترین نواحی درگیر عبارت‌اند از:

• صورت و گونه‌ها به‌ویژه در نوزادان و کودکان خردسال
• دست‌ها و انگشتان
• آرنج و پشت زانو
• گردن و اطراف گوش
• مچ دست و مچ پا
• ساق و روی پا
• تنه و شکم

برای ارزیابی دقیق مشکلات پوستی و آشنایی با روش‌های درمانی متناسب با شرایط خود، می‌توانید از طریق اکسون به پروفایل و نوبت‌دهی دکتر پوست خوب در تهران دسترسی داشته باشید.

علائم اگزما چیست؟

یکی از ویژگی‌های اگزما، تأثیر آن بر رطوبت و سلامت سطح پوست است. در این بیماری، پوست ممکن است حالت طبیعی و نرم خود را از دست بدهد و به‌تدریج خشک، زبر و حساس شود. خارش ناشی از اگزما نیز ممکن است فرد را به خاراندن مکرر ناحیه درگیر وادار کند؛ موضوعی که موجب بیشتر شدن التهاب می‌شود و روند بهبود پوست را به تأخیر می‌اندازد. توجه به علائم اگزما و تغییراتی که به‌مرور در پوست ایجاد می‌شوند، می‌تواند در تشخیص زودهنگام بیماری و جلوگیری از آسیب بیشتر به پوست مؤثر باشد.

مهم‌ترین نشانه‌هایی که در افراد مبتلا به اگزما مشاهده می‌شوند عبارت‌اند از:

• خارش پوست: یکی از رایج‌ترین علائم اگزما که ممکن است خفیف یا شدید باشد و گاهی هنگام شب بیشتر شود.
• خشکی پوست: پوست رطوبت طبیعی خود را از دست می‌دهد و ممکن است نسبت به تماس با آب و مواد شوینده حساس‌تر شود.
• قرمزی و التهاب: التهاب ناشی از اگزما گاهی با قرمزی، تورم خفیف و تغییر رنگ پوست همراه است. در پوست‌های تیره‌تر، این تغییر ممکن است به شکل لکه‌های قهوه‌ای، بنفش یا خاکستری دیده شود.
• پوسته‌پوسته شدن: سطح پوست ممکن است پوسته بدهد یا حالت ترک‌خورده پیدا کند.
• ایجاد ترک و زخم: خاراندن مداوم پوست می‌تواند باعث ایجاد خراش، ترک و حتی خونریزی شود.
• ضخیم شدن پوست: در صورت خارش و خاراندن طولانی‌مدت، پوست ممکن است ضخیم‌تر و زبرتر شود.
• ایجاد تاول‌های کوچک: در بعضی انواع اگزما، تاول‌های ریز حاوی مایع روی پوست ظاهر می‌شوند.

انواع اگزما کدام‌اند؟

اگزما یک نام کلی برای چند عارضه التهابی پوست است که با وجود شباهت‌هایی مثل خارش و التهاب، شکل بروز و ویژگی‌های یکسانی ندارند. برای مثال، ممکن است یک نوع اگزما با لکه‌های گرد و خارش‌دار روی پوست ظاهر شود، درحالی‌که نوع دیگری بیشتر به شکل تاول‌های ریز روی دست‌ها و پاها دیده می‌شود. بعضی از انواع اگزما نیز با چربی پوست یا اختلال در گردش خون ارتباط دارند. در ادامه، با انواع اگزما و ویژگی‌های هرکدام آشنا می‌شویم.

اگزمای آتوپیک (Atopic Dermatitis)

این نوع التهاب بیشتر در کودکان دیده می‌شود، اما بروز آن در بزرگسالان نیز امکان‌پذیر است. پوست افراد مبتلا معمولاً خشک و حساس می‌شود و خارش و التهاب در نواحی مختلفی مانند گونه‌ها، گردن، آرنج و پشت زانو ظاهر می‌شود. زمینه ژنتیکی، ضعف سد محافظتی پوست و فعالیت سیستم ایمنی در ایجاد این بیماری نقش دارند.

اگزمای تماسی (Contact Dermatitis)

این نوع اگزما در واکنش پوست به تماس با بعضی مواد ایجاد می‌شود. این مواد ممکن است باعث تحریک مستقیم پوست شوند یا واکنش آلرژیک ایجاد کنند. شوینده‌ها، عطرها، فلزاتی مانند نیکل و برخی محصولات آرایشی از عوامل رایج بروز این نوع اگزما هستند. علائم آن معمولاً در بخشی از پوست دیده می‌شود که با ماده موردنظر تماس داشته است.

اگزمای تماسی دو شکل اصلی دارد:

• درماتیت تماسی تحریکی: در اثر تماس مستقیم با موادی ایجاد می‌شود که به سطح پوست آسیب می‌زنند.
• درماتیت تماسی آلرژیک: در این حالت، سیستم ایمنی بدن به ماده‌ای خاص واکنش نشان می‌دهد.

اگزمای دیس‌هیدروتیک (Dyshidrotic Eczema)

این نوع اگزما بیشتر کف دست‌ها، کناره انگشتان و کف پاها را درگیر می‌کند. مشخصه اصلی آن ایجاد تاول‌های کوچک و خارش‌دار است که می‌تواند همراه با سوزش باشد. این تاول‌ها پس از مدتی خشک می‌شوند و گاهی باعث پوسته‌ریزی و ترک‌خوردگی پوست می‌شوند. تعریق، استرس و تماس با برخی فلزات می‌تواند در تشدید این نوع اگزما نقش داشته باشد.

اگزمای سکه‌ای (Nummular Eczema)

در این نوع اگزما، لکه‌های گرد یا بیضی‌شکل شبیه سکه روی پوست ایجاد می‌شوند. این لکه‌ها معمولاً خارش‌دار هستند و ممکن است با خشکی، پوسته‌ریزی یا ترشح همراه باشند. دست‌ها، بازوها و پاها از نواحی شایع بروز اگزمای سکه‌ای هستند. خشکی شدید پوست و آسیب‌های سطحی مانند خراش یا گزش حشرات می‌توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.

اگزمای سبورئیک (Seborrheic Dermatitis)

این نوع اگزما بیشتر نواحی چرب پوست را درگیر می‌کند؛ به همین دلیل معمولاً روی پوست سر، اطراف بینی، ابروها، پشت گوش و گاهی قفسه سینه دیده می‌شود. یکی از عوامل مؤثر در بروز این بیماری، فعالیت مخمر مالاسزیاست؛ نوعی قارچ طبیعی که روی پوست بیشتر افراد وجود دارد و گاهی فعالیت آن باعث تحریک و التهاب پوست می‌شود. این عارضه معمولاً با قرمزی، خارش و پوسته‌های سفید یا زرد و چرب همراه است.

اگزمای عصبی (Neurodermatitis)

این نوع اگزما معمولاً با خارش در یک یا چند ناحیه محدود از بدن شروع می‌شود. خاراندن مداوم محل خارش به‌مرور باعث ضخیم شدن، زبر شدن و تغییر رنگ پوست می‌شود. گردن، مچ دست و پا، پوست سر و نواحی تناسلی از قسمت‌هایی هستند که ممکن است درگیر این عارضه شوند.

اگزمای ناشی از اختلال گردش خون (Stasis Dermatitis)

این نوع اگزما بیشتر در قسمت پایین پاها و اطراف مچ پا دیده می‌شود و معمولاً با مشکلات گردش خون و بازگشت نامناسب خون از پاها به سمت قلب ارتباط دارد. تجمع مایع و افزایش فشار در رگ‌های پا می‌تواند باعث تورم، خارش، قرمزی و تغییر رنگ پوست شود. در صورت ادامه بیماری، پوست ممکن است خشک و پوسته‌پوسته شود یا زخم‌هایی در ناحیه ساق پا ایجاد شوند.

چه عواملی باعث تشدید اگزما می‌شوند؟

گاهی حتی پس از شناسایی علت اگزما و شروع مراقبت‌های پوستی، عواملی در محیط یا زندگی روزمره می‌توانند باعث تشدید بیماری شوند. هوای خشک، تعریق زیاد و برخی محصولات شوینده از جمله عواملی هستند که می‌توانند وضعیت پوست را بدتر کنند. در ادامه با مهم‌ترین محرک‌هایی آشنا می‌شویم که می‌توانند اگزما را تشدید کنند.

• هوای سرد و خشک
• گرما و تعریق زیاد
• مواد شوینده و محصولات معطر
• استرس و فشار روانی
• پوشیدن لباس‌های زبر یا تهیه‌شده از الیاف مصنوعی به‌ویژه لباس‌های تنگ
• حمام طولانی با آب داغ
• عوامل محیطی مانند گردوغبار، گرده گیاهان، موی حیوانات و آلودگی هوا
• خاراندن مداوم ناحیه درگیر

روش‌های درمان اگزما چیست؟

درمان اگزما با هدف کاهش التهاب، تسکین خارش و جلوگیری از بازگشت علائم انجام می‌شود. از آنجا که این بیماری ممکن است دوره‌های بهبود و عود داشته باشد، مراقبت مداوم از پوست در کنار روش‌های درمانی اهمیت زیادی دارد. در ادامه با مهم‌ترین روش‌های درمان اگزما، از مراقبت‌های پوستی و داروهای موضعی تا درمان‌های تخصصی‌تر، آشنا می‌شویم.

مراقبت‌های پوستی و استفاده از مرطوب‌کننده‌ها

یکی از مهم‌ترین اقدامات برای درمان خارش اگزما، جلوگیری از خشک شدن پوست است. استفاده مداوم از کرم‌ها و پمادهای مرطوب‌کننده به تقویت لایه محافظ پوست کمک می‌کند. بهتر است این محصولات را بعد از حمام و زمانی که پوست هنوز کمی مرطوب است، استفاده کنید. انتخاب شوینده‌های ملایم و دوری از محصولات پوستی معطر نیز می‌تواند از تحریک بیشتر پوست جلوگیری کند.

درمان‌های موضعی اگزما

داروهای موضعی مستقیماً روی نواحی آسیب‌دیده پوست استفاده می‌شوند و به کاهش التهاب، قرمزی و خارش کمک می‌کنند. این داروها انواع مختلفی دارند و متخصص پوست و مو با توجه به شدت اگزما و محل درگیری پوست، گزینه مناسب را انتخاب می‌کند:

• کرم‌ها و پمادهای ضدالتهاب: کرم‌ها و پمادهای کورتونی از داروهای رایج برای کنترل التهاب و خارش اگزما هستند. دوز دارو و مدت مصرف آن باید با توجه به شدت بیماری و محل درگیری پوست توسط پزشک پوست و مو تعیین شود.
• مهارکننده‌های موضعی کلسینورین: بعضی داروهای بدون کورتون، واکنش‌های التهابی پوست را کاهش می‌دهند. این داروها مانند تاکرولیموس و پیمکرولیموس ممکن است برای قسمت‌های حساس بدن، مثل صورت و گردن، تجویز شوند.

پانسمان و پوشش مرطوب

پانسمان مرطوب یکی دیگر از روش‌هایی است که برای کنترل اگزمای شدید به کار می‌رود. در این روش، ابتدا پوست به مرطوب‌کننده یا داروی تجویزشده آغشته می‌شود و سپس با یک لایه پارچه یا باند مرطوب پوشانده می‌شود. این پوشش از خشک شدن پوست جلوگیری می‌کند و می‌تواند خارش و التهاب را کاهش دهد.

نوردرمانی (فتوتراپی)

یکی دیگر از روش‌های درمان اگزما، نوردرمانی است که معمولاً برای موارد شدیدتر یا زمانی به کار می‌رود که درمان‌های موضعی تأثیر کافی نداشته‌اند. در این روش، پوست در معرض مقدار مشخصی از اشعه فرابنفش (معمولاً UVB) قرار می‌گیرد. این اشعه با کاهش التهاب می‌تواند خارش و قرمزی پوست را کمتر کند و به بهبود علائم اگزما کمک کند.

نوردرمانی بیماری را به‌طور کامل از بین نمی‌برد و ممکن است با قطع جلسات، علائم دوباره ظاهر شوند. به همین دلیل، هدف از این روش بیشتر کنترل علائم و ایجاد دوره‌ای از بهبود است.

داروهای خوراکی‌ و تزریقی

اگر اگزما شدید باشد و با کرم‌ها، پمادها یا نوردرمانی به‌خوبی کنترل نشود، پزشک پوست و مو ممکن است داروهای خوراکی یا تزریقی تجویز کند. بعضی از این داروها مانند سیکلوسپورین و متوترکسات با کاهش فعالیت سیستم ایمنی به کنترل التهاب کمک می‌کنند. داروهای دیگری مانند دوپیلوماب و تراکینوماب نیز به‌صورت تزریقی استفاده می‌شوند و با هدف قرار دادن عوامل مؤثر در التهاب پوست، به بهبود اگزمای آتوپیک کمک می‌کنند. همچنین در برخی موارد، داروهای خوراکی مانند مهارکننده‌های JAK تجویز می‌شوند.

درمان هر نوع اگزما چگونه است؟

روش درمان اگزما به نوع آن بستگی دارد؛ چون عامل ایجادکننده و محل درگیری پوست در همه انواع این بیماری یکسان نیست. برای مثال، در اگزمای تماسی باید ماده‌ای که باعث تحریک یا حساسیت پوست شده شناسایی و از آن دوری کرد. برای اگزمای سبورئیک ممکن است شامپو یا کرم ضدقارچ تجویز شود. در اگزمای ناشی از اختلال گردش خون پاها نیز علاوه بر درمان التهاب پوست، باید تورم پاها و مشکل گردش خون کنترل شود.

چه زمانی برای اگزما باید به متخصص پوست مراجعه کنیم؟

اگرچه استفاده از کرم‌های مرطوب‌کننده معمولاً اولین راهکار در برابر اگزماست، اما گاهی اوقات این بیماری فراتر از یک خشکی و خارش ساده پوست پیشروی می‌کند. در بسیاری از مواقع، اگزما به یک عارضه مقاوم تبدیل می‌شود که درمان‌های معمولی دیگر روی آن اثری ندارند. شناخت مرز میان مراقبت‌های خانگی و نیاز به مداخله پزشکی، کلید اصلی جلوگیری از آسیب‌های پوستی جدی است. در ادامه با مواردی آشنا می‌شویم که مراجعه به متخصص پوست را ضروری می‌کنند.

خارش شدید و آزاردهنده

اگر خارش پوست به‌اندازه‌ای شدید است که خواب شبانه، تمرکز یا فعالیت‌های روزمره شما را مختل می‌کند، بهتر است به متخصص پوست مراجعه کنید. همچنین اگر به دلیل خاراندن مداوم، پوستتان زخم می‌شود یا خونریزی می‌کند، به درمان مناسب نیاز دارید. پزشک می‌تواند با بررسی وضعیت پوست، داروهای مؤثرتری برای کاهش خارش و التهاب تجویز کند.

مشاهده نشانه‌های عفونت پوستی

خاراندن مداوم پوست می‌تواند به آن آسیب برساند و احتمال عفونت را افزایش دهد. اگر نشانه‌هایی مانند موارد زیر را مشاهده کردید، برای بررسی به متخصص پوست مراجعه کنید:

• ایجاد چرک یا ترشحات زردرنگ روی پوست
• تشکیل پوسته‌های زردرنگ شبیه عسل
• افزایش قرمزی، تورم یا گرمی پوست
• احساس درد در ناحیه درگیر
• ایجاد تاول‌های دردناک یا زخم‌هایی که به‌سرعت گسترش پیدا می‌کنند

در صورت بروز تب، تاول‌های دردناک یا گسترش سریع ضایعات پوستی، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.

بهبود نیافتن علائم با مراقبت‌های معمول

اگر با استفاده منظم از مرطوب‌کننده‌ها و رعایت مراقبت‌های پوستی، علائم اگزما بهتر نمی‌شوند یا به‌مرور شدت می‌گیرند، بهتر است به متخصص پوست مراجعه کنید. پزشک با بررسی وضعیت پوست می‌تواند علت ادامه علائم را مشخص کند و در صورت نیاز، روش‌های درمانی دیگری مانند داروهای قوی‌تر یا نوردرمانی را پیشنهاد دهد.

درگیر شدن قسمت‌های حساس بدن

اگر اگزما در قسمت‌هایی مانند صورت، اطراف چشم، پلک‌ها، گردن یا نواحی تناسلی ایجاد شود، بهتر است برای انتخاب روش درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید. پوست این قسمت‌ها حساس‌تر است و استفاده خودسرانه از بعضی کرم‌ها و پمادها ممکن است باعث تحریک بیشتر یا بروز عوارض شود.

بروز اگزما در نوزادان و کودکان

اگر نوزاد یا کودک شما دچار خشکی، خارش یا التهاب مداوم پوست شده است، بهتر است برای تشخیص و درمان به متخصص پوست یا پزشک اطفال مراجعه کنید. خارش شدید می‌تواند خواب کودک را مختل کند و خاراندن مداوم نیز احتمال زخم و عفونت پوست را افزایش می‌دهد. انتخاب دارو و روش درمان در کودکان باید با توجه به سن و شرایط آن‌ها انجام شود.

ادامه‌دار بودن اگزما و احتمال حساسیت به مواد مختلف

اگر اگزما مرتب عود می‌کند یا با وجود درمان همچنان ادامه دارد، ممکن است تماس با یک ماده حساسیت‌زا در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشد. موادی مانند نیکل موجود در زیورآلات، عطرها، محصولات آرایشی و بعضی شوینده‌ها می‌توانند باعث حساسیت پوستی شوند. متخصص پوست در صورت نیاز با انجام آزمایشی به نام پچ تست می‌تواند ماده حساسیت‌زا را شناسایی کند تا بتوانید از تماس با آن جلوگیری کنید.