فریب همیشه با دروغهای بزرگ، دعوا یا رفتارهای خشن شروع نمیشود. گاهی یک بیتوجهی کوچک، یک طعنه در جمع، فرار از مسئولیت یا حتی مظلومنمایی، بخشی از الگویی است که بهتدریج اختیار رابطه را از دست یک نفر خارج میکند. جورج کی. سایمون در کتاب «در پوست میش» به سراغ همین شکل پنهان از پرخاشگری و دستکاری میرود؛ رفتاری که ممکن است پشت چهرهای آرام، مؤدب و حتی دوستداشتنی پنهان شود و تشخیص آن برای طرف مقابل چندان ساده نباشد.
همه مخالفتها و رقابتها نشانه دغلبازی نیستند
انسانها برای رسیدن به خواستههایشان گاهی با یکدیگر رقابت میکنند، مخالفت میکنند یا حتی وارد تعارض میشوند و این موضوع به خودی خود مشکلی ندارد. رقابت ورزشی، اختلافنظر در یک جلسه کاری یا دفاع از حق شخصی، بخشی طبیعی از زندگی اجتماعی است؛ به شرط آنکه در چارچوب قواعد و با احترام به حقوق دیگران اتفاق بیفتد.
تفاوت فرد دغلکار در روش رسیدن به هدف است. او ممکن است برای برنده شدن، احساسات، منافع یا حقوق دیگران را نادیده بگیرد. گاهی هم به جای حمله مستقیم، از روشهایی استفاده میکند که تشخیص آنها سختتر است؛ از ترساندن و تحقیر گرفته تا ایجاد احساس گناه و منحرف کردن بحث.
پرخاشگری همیشه با صدای بلند اتفاق نمیافتد
یکی از محورهای اصلی کتاب، توجه به «پرخاشگری پنهان» است. فردی که به شکل آشکار پرخاش میکند، معمولاً تشخیصپذیرتر است؛ اما کسی که با روشهای غیرمستقیم خواستهاش را پیش میبرد، میتواند مدت بیشتری دیگران را درگیر رفتار خود کند.
برای مثال، ممکن است همکاری عمداً موفقیت همکارش را کوچک جلوه دهد، او را در جمع نادیده بگیرد یا در انجام کاری سنگاندازی کند، اما وقتی با اعتراض روبهرو میشود، همه چیز را به خستگی، فشار کاری یا یک «سوءتفاهم» نسبت دهد.
مشکل از جایی جدیتر میشود که اطرافیان هم مدام این رفتارها را توجیه کنند: «شاید روز بدی داشته»، «شاید مشکل خانوادگی دارد» یا «احتمالاً منظور بدی نداشته است». داشتن مشکلات شخصی میتواند رفتار انسان را توضیح دهد، اما لزوماً آن را توجیه نمیکند.
به جای حرفها، الگوی رفتار را ببینیم
سایمون تأکید دارد که برای شناخت افراد دغلکار نباید فقط به حرفهایشان تکیه کرد. ممکن است فردی بسیار منطقی، مهربان و قابلاعتماد به نظر برسد، اما در عمل بارها از پذیرش مسئولیت فرار کند، تقصیر را به گردن دیگران بیندازد یا از احساسات اطرافیان برای رسیدن به خواسته خودش استفاده کند.
یک رفتار منفرد لزوماً معنای خاصی ندارد؛ آنچه اهمیت پیدا میکند، تکرار یک الگو است. انکار، دروغ، طفره رفتن، تغییر موضوع، ایجاد احساس گناه و پنهان کردن نیت واقعی، وقتی به شکل مداوم کنار هم قرار میگیرند، تصویری متفاوت از یک اشتباه ساده به دست میدهند.
شناخت خود، بخشی از مقابله با دغلبازی است
یکی از مهمترین نکات کتاب این است که برای شناخت فرد فریبکار، فقط نباید او را بررسی کنیم؛ باید خودمان را هم بشناسیم. هرکسی نقاط حساس و نیازهایی دارد که ممکن است در یک رابطه ناسالم به نقطهضعف تبدیل شود.
نیاز شدید به تأیید دیگران، ترس از طرد شدن، وابستگی عاطفی، احساس گناه زیاد یا ناتوانی در «نه» گفتن، نمونههایی از این آسیبپذیریها هستند. نیاز به محبت و تأیید، به خودی خود ضعف نیست؛ مسئله زمانی شکل میگیرد که دیگری بتواند از این نیاز برای کنترل تصمیمهای ما استفاده کند.
از نگاه کتاب، خودشناسی قرار نیست به سرزنش خود منجر شود. قرار است بدانیم چه چیزهایی ما را تحت تأثیر قرار میدهد تا انتخابهای آگاهانهتری داشته باشیم.
آرام، شفاف و مستقیم برخورد کنیم
وقتی متوجه رفتاری فریبکارانه میشویم، نخستین واکنش لزوماً نباید خشم یا جنگ قدرت باشد. نویسنده پیشنهاد میکند فرد ابتدا خودش را آرام کند و بعد درباره رفتار مشخصی که اتفاق افتاده، شفاف و مستقیم صحبت کند.
اگر طرف مقابل با شوخی، تغییر موضوع یا پاسخهای مبهم از مسئله فرار کرد، بهتر است گفتوگو دوباره به موضوع اصلی برگردد. هدف، شکست دادن طرف مقابل نیست؛ هدف این است که اجازه ندهیم رفتار او کنترل تصمیمها و زندگی ما را در دست بگیرد.
احساس درونی را بشنو، اما عجولانه قضاوت نکن
گاهی در برخورد با فردی احساس میکنیم چیزی درست نیست، حتی اگر هنوز نتوانیم دقیقاً توضیح دهیم مشکل چیست. این احساس میتواند زنگ هشدار اولیه باشد، اما بهتنهایی دلیل کافی برای متهم کردن کسی نیست.
بهتر است مکث کنیم، احساس خودمان را بررسی کنیم و بعد سراغ رفتارهای واقعی برویم. آیا مرزهای ما رعایت میشود؟ آیا این رفتار یک اتفاق است یا بارها تکرار شده؟ آیا فرد مسئولیت کار خودش را میپذیرد یا همیشه دلیلی برای توجیه آن دارد؟
نتیجهگیری
«در پوست میش» قرار نیست خواننده را بدبین کند یا باعث شود به هر رفتار متفاوتی با سوءظن نگاه کند. پیام اصلی کتاب، آگاهانهتر اعتماد کردن است. دغلکار همیشه با چهرهای خشن وارد زندگی ما نمیشود؛ گاهی آرام، مؤدب و حتی دوستداشتنی است.
آنچه باید جدی بگیریم، ظاهر آدمها نیست؛ الگوی رفتاری آنها و اثری است که بر مرزها، احساسات و تصمیمهای ما میگذارند. شاید مهمترین درس کتاب همین باشد: برای اینکه کمتر قربانی دستکاری شویم، لازم است هم رفتار دیگران را دقیقتر ببینیم و هم خودمان را صادقانهتر بشناسیم.
تهیه و تنظیم: طوبی میرزاحسینی
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.