تا به حال برایتان پیش آمده کاری را کنار بگذارید و با خودتان بگویید: «من برای این کار ساخته نشدهام»؟ شاید مشکل همیشه کمبود استعداد نباشد. گاهی ما خیلی زودتر از آنکه توانایی خود را امتحان کنیم، برای خودمان سقف تعیین میکنیم. جان سی. مکسول در کتاب «نه به محدودیت» از همین نقطه شروع میکند و توضیح میدهد که ظرفیت انسان تا حد زیادی قابل توسعه است. از نگاه او، خودآگاهی، یادگیری، انتخابهای روزانه، تمرین، روابط و حتی شیوه برخورد ما با شکست میتوانند دامنه تواناییهایمان را تغییر دهند.
محدودیت؛ واقعیت یا تصویری که از خود ساختهایم؟
همه محدودیتها خیالی نیستند. هر انسانی تواناییها، شرایط و مرزهای واقعی خودش را دارد. اما مشکل زمانی آغاز میشود که یک تجربه ناموفق را به یک حکم دائمی درباره خودمان تبدیل کنیم.
مثلاً یک بار در صحبت کردن جمعی موفق نبودهایم و نتیجه بگیریم «من سخنران خوبی نیستم». یا در یک کسبوکار شکست خوردهایم و تصور کنیم «من برای کارآفرینی ساخته نشدهام».
مکسول پیشنهاد میکند قبل از پذیرفتن چنین قضاوتهایی، سؤال دیگری بپرسیم: «آیا واقعاً نمیتوانم، یا هنوز یاد نگرفتهام؟»
همین سؤال، نقطه ورود به بحث ظرفیت است.
۱۷ ظرفیت برای گسترش تواناییهای انسان
مکسول در کتاب، مجموعهای از ظرفیتهای انسانی را بررسی میکند که میتوانند بر میزان رشد و اثرگذاری ما تأثیر بگذارند. این ظرفیتها جدا از یکدیگر نیستند؛ تقویت یکی میتواند زمینه رشد دیگری را فراهم کند.
۱. ظرفیت انرژی؛ انرژی خود را هوشمندانه مصرف کنیم
زمان همه ما محدود است، اما فقط زمان نیست که اهمیت دارد؛ انرژی جسمی و ذهنی نیز تعیین میکند چقدر میتوانیم مؤثر باشیم. شناخت ساعتهای اوج تمرکز و اختصاص دادن آنها به کارهای مهم، یکی از راههای استفاده بهتر از انرژی است.
۲. ظرفیت عاطفی؛ احساسات را بشناسیم
زندگی بدون فشار، شکست و ناامیدی وجود ندارد. ظرفیت عاطفی یعنی بتوانیم احساسات خود را بشناسیم و قبل از واکنش، فرصت انتخاب داشته باشیم. قرار نیست احساسات را سرکوب کنیم؛ قرار است اجازه ندهیم احساسات لحظهای، تصمیمهای مهم ما را به جایمان بگیرند.
۳. ظرفیت تفکر؛ سؤالهای بهتری بپرسیم
بسیاری از راهحلها زمانی پیدا میشوند که سؤال را تغییر دهیم. به جای «چرا نمیشود؟» میتوان پرسید: «چطور میشود؟» فکر کردن عمیق، بررسی دیدگاههای مختلف و عجله نکردن در قضاوت، ظرفیت فکری را افزایش میدهد.
۴. ظرفیت خلاقیت؛ فقط یک راهحل نبینیم
خلاقیت فقط مخصوص هنرمندان نیست. هر بار که برای یک مشکل چند راهحل پیدا میکنیم یا میان دو موضوع متفاوت ارتباطی تازه میبینیم، در حال استفاده از ظرفیت خلاقیت خود هستیم. البته ایده زمانی ارزشمند میشود که آن را آزمایش و اصلاح کنیم.
۵. ظرفیت تولید؛ ایده را به نتیجه برسانیم
دانستن و فکر کردن کافی نیست. باید بتوانیم ایده را به عمل تبدیل کنیم. ظرفیت تولید یعنی تشخیص کارهای مهم و انجام دادن آنها به شکلی که نتیجه واقعی ایجاد شود. گاهی مسئله این نیست که بیشتر کار کنیم؛ باید مؤثرتر کار کنیم.
۶. ظرفیت رهبری؛ فقط خودمان رشد نکنیم
رهبری از نگاه مکسول صرفاً جایگاه یا عنوان نیست. رهبر کسی است که به دیگران گوش میدهد، اعتماد میکند، مسئولیت میدهد و به رشد آنها کمک میکند. در واقع، یکی از نشانههای رهبری مؤثر این است که حضور شما باعث شود دیگران نیز توانمندتر شوند.
۷. ظرفیت ارتباط با مردم؛ رابطه را بر ارزشآفرینی بنا کنیم
رابطه خوب فقط به تعداد دوستان یا آشنایان مربوط نیست. گوش دادن، احترام، شناخت نیازهای دیگران و ایجاد ارزش، پایههای ارتباط مؤثرند. یک سؤال ساده میتواند نگاه ما را تغییر دهد: «من برای این رابطه چه چیزی میآورم؟»
۸. ظرفیت مسئولیتپذیری؛ سهم خودمان را ببینیم
همه اتفاقات زندگی تحت کنترل ما نیستند؛ اما همیشه بخشی از واکنش و انتخاب ما در اختیار خودمان است. مسئولیتپذیری یعنی به جای ماندن در نقش قربانی شرایط، ببینیم در موقعیت موجود چه کاری از دستمان برمیآید.
۹. ظرفیت شخصیت؛ انتخابهای کوچک، آدم بزرگتر میسازند
استعداد بدون شخصیت و ثبات ممکن است به نتیجه نرسد. صداقت، پشتکار، مسئولیتپذیری و وفاداری به ارزشها در تصمیمهای روزمره شکل میگیرند. شخصیت معمولاً در یک لحظه ساخته نمیشود؛ در انتخابهایی ساخته میشود که بارها تکرار میکنیم.
۱۰. ظرفیت فراوانی؛ به امکانها توجه کنیم
ذهنیت کمبود مدام میپرسد: «چه چیزی ندارم؟» اما ذهنیت فراوانی سؤال متفاوتی دارد: «چه امکان دیگری وجود دارد؟» این نگاه به معنای نادیده گرفتن مشکلات نیست؛ بلکه کمک میکند در کنار محدودیتها، فرصتهای موجود را هم ببینیم.
۱۱. ظرفیت انضباط؛ حتی وقتی انگیزه نداریم ادامه دهیم
انگیزه همیشه همراه ما نیست. روزهایی وجود دارد که ترجیح میدهیم کارمان را به فردا موکول کنیم. انضباط یعنی بتوانیم در چنین روزهایی نیز به کارهای مهم ادامه دهیم. تکرار رفتارهای درست، بهتدریج آنها را به عادت تبدیل میکند.
۱۲. ظرفیت هدفمندی و نیتمندی؛ بدانیم چرا حرکت میکنیم
داشتن هدف فقط نوشتن یک آرزوی بزرگ روی کاغذ نیست. هدفمندی یعنی بدانیم چه چیزی برایمان اهمیت دارد و تصمیمهای روزانه را در همان جهت تنظیم کنیم. وقتی «چرایی» یک کار روشن باشد، تحمل سختیهای مسیر نیز آسانتر میشود.
۱۳. ظرفیت نگرش؛ شرایط را همیشه نمیتوان تغییر داد
نگرش مثبت به معنای خوشبینی غیرواقعبینانه نیست. ممکن است شرایط واقعاً دشوار باشد، اما همچنان میتوانیم انتخاب کنیم چگونه با آن روبهرو شویم. گاهی تغییر نگرش، نخستین تغییری است که امکان تغییر شرایط را فراهم میکند.
۱۴. ظرفیت ریسک؛ آگاهانه از منطقه امن بیرون برویم
هیچ رشدی بدون پذیرش مقداری عدمقطعیت اتفاق نمیافتد. منظور از ریسک در اینجا بیاحتیاطی نیست؛ بلکه بررسی پیامدها و سپس برداشتن یک قدم حسابشده فراتر از محدوده امن است. گاهی همان قدمی که از آن میترسیم، تجربهای به ما میدهد که به رشد بعدیمان کمک میکند.
۱۵. ظرفیت معنوی؛ زندگی فقط مجموعهای از دستاوردها نیست
در نگاه مکسول، ظرفیت معنوی نیز بخشی از زندگی انسان است. معنا، باورها، ارزشهای عمیق و دلیل اینکه چرا کاری را انجام میدهیم، میتوانند به انتخابها و مسیر زندگی جهت بدهند. داشتن هدفی فراتر از دستاوردهای صرفاً مادی، برای بسیاری از افراد بخشی از معنای رشد است.
۱۶. ظرفیت رشد؛ خودمان را به وضعیت امروز محدود نکنیم
رشد زمانی اتفاق میافتد که یادگیری را متوقف نکنیم. تجربه، اشتباه، بازخورد و اصلاح، همه میتوانند بخشی از مسیر باشند. شاید مهمتر از اینکه امروز چقدر توانمند هستیم، این باشد که آیا هنوز در حال بهتر شدن هستیم یا نه.
۱۷. ظرفیت مشارکت و همکاری؛ با دیگران بزرگتر فکر کنیم
هیچکس همه تواناییها را به تنهایی در اختیار ندارد. همکاری به ما اجازه میدهد دانش، تجربه و تواناییهای مختلف را کنار هم قرار دهیم. مشارکت موفق زمانی شکل میگیرد که فقط به منفعت خودمان فکر نکنیم و برای طرف مقابل نیز ارزش ایجاد کنیم.
جمعبندی؛ ظرفیت ما با انتخابهایمان رشد میکند
«نه به محدودیت» در نهایت کتابی درباره این نیست که همه انسانها میتوانند هر کاری را انجام دهند. پیام کتاب واقعبینانهتر است: بسیاری از ما هنوز تمام ظرفیت قابل دسترس خود را امتحان نکردهایم.
از خودآگاهی و انرژی گرفته تا تفکر، خلاقیت، رهبری، روابط، مسئولیتپذیری، شخصیت، انضباط، نگرش، رشد و همکاری، هرکدام میتوانند بخشی از پازل رشد باشند.
تغییر هم الزاماً با یک تصمیم بزرگ شروع نمیشود. گاهی از یک اقدام ساده آغاز میشود: روزی چند صفحه مطالعه، تمرین یک مهارت، پذیرفتن یک مسئولیت تازه، گفتوگو با فردی باتجربه یا امتحان کردن روشی متفاوت.
در نهایت، پیام «نه به محدودیت» را میتوان در یک جمله خلاصه کرد:
محدودیتهای امروز، لزوماً سقف تواناییهای فردای ما نیستند؛ ظرفیت زمانی گسترش پیدا میکند که خودمان را بهتر بشناسیم، یاد بگیریم، انتخاب کنیم و برای رشد دست به عمل بزنیم.
تهیه و تنظیم: طوبی میرزاحسینی
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.