حسرت معمولاً ما را به گذشته میبرد؛ به تصمیمهایی که میتوانستند جور دیگری گرفته شوند، فرصتهایی که از دست رفتهاند و شکستهایی که هنوز ذهنمان را درگیر میکنند. اما دن سالیوان و بنجامین هاردی در کتاب «حسرت و فرصت» (The Gap and The Gain) پیشنهاد میکنند نگاه خود را از آنچه به دست نیاوردهایم به مسیری که طی کردهایم تغییر دهیم. از نگاه نویسندگان، گذشته را نمیتوان تغییر داد، اما میتوان معنایی را که از آن میگیریم تغییر داد. شکستها و تجربههای ناخوشایند، اگر درست بررسی شوند، میتوانند به فرصتی برای یادگیری، رشد و ساختن آینده تبدیل شوند.
حسرت؛ وقتی نگاه ما روی فاصلهها متوقف میشود
یکی از مفاهیم اصلی کتاب، تفاوت میان «شکاف» و «دستاورد» است. بسیاری از ما زندگی خود را با یک تصویر ایدهآل مقایسه میکنیم؛ تصویری از شغل بهتر، درآمد بیشتر، روابط کاملتر یا نسخهای موفقتر از خودمان. هر بار که به این تصویر نگاه میکنیم، فاصله میان وضعیت فعلی و وضعیت مطلوب بیشتر به چشم میآید. نویسندگان این وضعیت را «شکاف» مینامند.
مشکل اینجاست که وقتی دائماً به فاصله نگاه میکنیم، چیزهایی را که تاکنون به دست آوردهایم نمیبینیم. ممکن است فردی پیشرفت زیادی کرده باشد، اما چون هنوز به هدف نهایی خود نرسیده است، احساس کند هیچ اتفاق مهمی در زندگیاش نیفتاده است.
شکاف یا دستاورد؛ با چه معیاری خودمان را میسنجیم؟
راه دیگری که کتاب پیشنهاد میکند، نگاه کردن به «دستاورد» است؛ یعنی مقایسه خودمان با گذشته خودمان، نه با یک تصویر ایدهآل و دستنیافتنی.
برای مثال، به جای اینکه فقط بپرسیم «چقدر با هدفم فاصله دارم؟»، میتوانیم بپرسیم: «امروز چه چیزی دارم که چند سال پیش نداشتم؟»، «چه مهارتی یاد گرفتهام؟» یا «در مواجهه با مشکلات، چه تغییری کردهام؟»
این تغییر معیار به معنای کنار گذاشتن هدفها نیست. برعکس، فرد همچنان میتواند برای آینده برنامهریزی کند، اما در کنار آن، پیشرفتهای طیشده را نیز ببیند. به این ترتیب، هدف آینده انگیزه ایجاد میکند و نگاه به گذشته، شواهدی از پیشرفت در اختیار فرد میگذارد.
حسرت را به تجربهای برای آینده تبدیل کنیم
از نگاه کتاب، اتفاق ناخوشایند زمانی میتواند به تجربهای مفید تبدیل شود که فقط در آن متوقف نشویم. گذشته قابل تغییر نیست، اما میتوان از آن برای تصمیمهای بعدی استفاده کرد.
یکی از تمرینهای مطرحشده در این زمینه، بررسی یک تجربه گذشته و پاسخ دادن به چند سؤال است: از این تجربه چه چیزی میتواند به آینده من کمک کند؟ اگر دوباره با موقعیت مشابه روبهرو شوم، چه کاری را متفاوت انجام میدهم؟ و از این تجربه بابت چه چیزی میتوانم قدردان باشم؟
این پرسشها قرار نیست شکست یا ناراحتی را انکار کنند. هدف آنها این است که فرد از «ای کاش» صرف فاصله بگیرد و به «حالا چه چیزی میتوانم از این تجربه بسازم؟» برسد.
انعطافپذیری؛ وقتی مسیر اول جواب نمیدهد
زندگی همیشه مطابق برنامه پیش نمیرود. گاهی هدفی که برای خودمان تعیین کردهایم، به نتیجه نمیرسد یا شرایطی غیرمنتظره مسیرمان را تغییر میدهد. کتاب در چنین شرایطی بر مفهوم «انعطاف روانی» تأکید میکند؛ یعنی توانایی بازنگری در شرایط، پذیرفتن اتفاقات پیشبینینشده و پیدا کردن مسیر جدید بدون اینکه فرد تمام هدف و انگیزه خود را از دست بدهد.
انعطافپذیری به این معنا نیست که برای رسیدن به هر هدفی باید همیشه یک مسیر ثابت را ادامه دهیم. گاهی لازم است روش، زمانبندی یا حتی تعریف ما از موفقیت تغییر کند.
خوشبختی را فقط به رسیدن به هدف موکول نکنیم
یکی دیگر از پیامهای کتاب این است که رضایت از زندگی نباید کاملاً به یک نتیجه آینده وابسته باشد. اگر فرد با خود بگوید «وقتی به فلان موقعیت برسم، خوشحال خواهم شد»، ممکن است پس از رسیدن به آن هدف نیز خیلی زود هدف تازهای پیدا کند و دوباره احساس کند چیزی کم دارد.
این نگاه به معنای بیاهمیت دانستن پیشرفت یا جاهطلبی نیست. میتوان هدف داشت و برای موفقیت تلاش کرد، اما در همان زمان، از مرحلهای که اکنون در آن قرار داریم نیز غافل نشد.
خودمان را با دیگران مقایسه نکنیم
مقایسه فقط با افراد اطرافمان اتفاق نمیافتد؛ گاهی خودمان را با تصویری از زندگی دیگران مقایسه میکنیم که تنها بخش انتخابشدهای از واقعیت آنهاست. شبکههای اجتماعی نیز میتوانند این احساس را تقویت کنند؛ زیرا معمولاً لحظات موفقیت، سفرها، دستاوردها و بخشهای جذاب زندگی بیشتر دیده میشوند.
کتاب پیشنهاد میکند به جای اینکه معیار موفقیت را از دیگران بگیریم، مشخص کنیم چه چیزهایی برای خودمان اهمیت دارد. برای یک نفر پیشرفت شغلی مهم است، برای دیگری خانواده، یادگیری، سلامت، آرامش یا داشتن زمان بیشتر برای زندگی شخصی. وقتی معیارهای شخصی روشن باشند، تصمیمگیری نیز کمتر تحت تأثیر مقایسه قرار میگیرد.
موفقیتهای کوچک را جدی بگیریم
ذهن انسان ممکن است شکستها و کمبودها را سریعتر از پیشرفتهای روزمره به یاد بیاورد. به همین دلیل، ثبت دستاوردهای کوچک میتواند راهی برای دیدن مسیر طیشده باشد.
موفقیت الزاماً به معنای رسیدن به یک جایگاه بزرگ نیست. یادگیری یک مهارت، پشت سر گذاشتن یک دوره سخت، بهتر شدن در یک عادت، کمک به دیگران یا حفظ یک رابطه مهم نیز میتواند بخشی از مسیر رشد باشد.
یکی از پیشنهادهای کاربردی کتاب این است که فرد به جای تمرکز دائمی بر فاصله با هدف، پیشرفت خود را ثبت کند و ببیند نسبت به گذشته چه تغییری کرده است.
آینده را ببینیم، اما در امروز زندگی کنیم
سالیوان و هاردی توصیه میکنند برای آینده تصویری مشخص داشته باشیم؛ مثلاً تصور کنیم سه تا پنج سال بعد میخواهیم در چه شرایطی باشیم و سپس آن تصویر را به هدفهای کوچکتر تبدیل کنیم. اما این نگاه به آینده نباید باعث شود تمام ارزش زندگی به اتفاقی در آینده موکول شود.
یک تمرین ساده برای پایان روز میتواند این باشد: امروز چه کاری را خوب انجام دادم؟ چه چیزی یاد گرفتم؟ و فردا چه کاری را میتوانم بهتر انجام دهم؟ حتی نوشتن سه دستاورد کوچک در پایان روز میتواند توجه را از کمبودها به پیشرفتهای واقعی برگرداند.
حرف اصلی کتاب چیست؟
«حسرت و فرصت» در نهایت درباره تغییر یک زاویه دید است: به جای اینکه دائماً خودمان را با چیزی که هنوز نداریم بسنجیم، مسیر طیشده را نیز ببینیم. گذشته قرار نیست پاک شود و شکستها همیشه خوشایند نیستند؛ اما میتوان از آنها برای تصمیمهای بهتر استفاده کرد.
پیام محوری کتاب این است که پیشرفت فقط در رسیدن به نقطه نهایی معنا پیدا نمیکند. گاهی کافی است لحظهای بایستیم و ببینیم از کجا آمدهایم، چه چیزهایی یاد گرفتهایم و امروز چه تواناییهایی داریم که گذشته نداشتیم. در این نگاه، «حسرت» میتواند به «فرصت» تبدیل شود؛ فرصتی برای دیدن دستاوردها، اصلاح مسیر و ساختن آیندهای که بیشتر با ارزشها و انتخابهای خودمان هماهنگ است.
تهیه و تنظیم: طوبی میرزاحسینی
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.