وقتی برای مدتی ارتباطمان با دیگران کمتر میشود، ممکن است متوجه تغییراتی در خواب، انرژی، اشتها یا حتی حال عمومی خود شویم. تنهایی فقط به معنای تنها بودن در یک خانه یا نداشتن ارتباط با دیگران نیست؛ گاهی ممکن است فرد در میان خانواده، دوستان یا همکاران هم احساس کند ارتباط عمیق و رضایتبخشی با دیگران ندارد. پژوهشها نشان میدهند که احساس تنهایی و انزوای اجتماعی میتوانند با سلامت روان، کیفیت خواب و برخی رفتارهای مرتبط با سلامت ارتباط داشته باشند. اما آیا میتوان این تغییرات را به «تغییر مزاج» نسبت داد؟ برای پاسخ به این پرسش، باید میان مفهوم سنتی مزاج و یافتههای پزشکی مدرن تفاوت قائل شویم.
تنهایی فقط تنها بودن نیست
ممکن است فردی در خانهای شلوغ زندگی کند، هر روز سر کار برود و با افراد زیادی در ارتباط باشد، اما همچنان احساس تنهایی کند. در مقابل، فرد دیگری ممکن است مدتی را بهتنهایی بگذراند و از این خلوت احساس رضایت داشته باشد.
بنابراین تنهایی بیشتر به احساس فرد درباره کیفیت و رضایت از روابطش مربوط میشود و الزاماً با تعداد افرادی که اطراف او هستند یکسان نیست.
در کنار تنهایی، مفهوم دیگری به نام انزوای اجتماعی نیز مطرح است که بیشتر به کمبود ارتباط و تعامل اجتماعی در زندگی فرد اشاره دارد. این دو مفهوم به هم مرتبطاند، اما یکی نیستند؛ ممکن است فرد از نظر اجتماعی ارتباط محدودی داشته باشد ولی احساس تنهایی نکند، یا برعکس، روابط زیادی داشته باشد اما همچنان احساس تنهایی کند.
وقتی حال روحی میتواند در بدن هم خودش را نشان دهد
همه ما تجربه کردهایم که نگرانی، فشار روانی یا ناراحتی میتواند روی بدنمان هم اثر بگذارد. وقتی احساس تنهایی یا فشار روانی برای مدتی ادامه پیدا میکند، در برخی افراد ممکن است با تغییراتی مانند اختلال در خواب، کاهش انرژی، تغییر اشتها یا کاهش انگیزه برای انجام فعالیتهای روزمره همراه شود.
از سوی دیگر، رابطه میان سلامت روان، خواب، فعالیت بدنی و وضعیت جسمی دوطرفه است. برای مثال، خواب نامناسب یا کاهش فعالیت بدنی میتواند حال روحی فرد را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل، وقتی فرد احساس میکند «حالم مثل قبل نیست» یا «بدنم بههم ریخته است»، بهتر است تنها یک علت را مقصر نداند. وضعیت روانی، کیفیت خواب، تغذیه، میزان فعالیت و عوامل جسمی مختلف میتوانند همزمان در این احساس نقش داشته باشند.
تنهایی میتواند سبک زندگی را هم تغییر دهد
گاهی مشکل فقط خودِ احساس تنهایی نیست، بلکه تغییراتی است که ممکن است در سبک زندگی فرد ایجاد شود.
فردی که برای مدت طولانی ارتباط اجتماعی کمتری دارد، ممکن است کمتر از خانه خارج شود، فعالیت بدنیاش کاهش پیدا کند، ساعت خوابش تغییر کند یا وعدههای غذایی نامنظمتری داشته باشد. در بعضی افراد نیز تغییرات خلقی میتواند با تغییر اشتها یا افزایش تمایل به خوردن برخی خوراکیها همراه شود.
مجموعه این تغییرات میتواند باعث شود فرد احساس کند انرژی و نشاط گذشته را ندارد. بنابراین بخشی از اثر ارتباط اجتماعی بر حال عمومی بدن ممکن است غیرمستقیم و از طریق تغییر در عادتهای روزمره باشد.
«مزاج» در طب ایرانی چه ارتباطی با این موضوع دارد؟
«مزاج» مفهومی در طب ایرانی است که برای توصیف برخی ویژگیهای جسمی و عملکردی افراد به کار میرود و نباید آن را با تشخیصها و مفاهیم پزشکی مدرن یکسان دانست.
در دیدگاه طب ایرانی، عواملی مانند خواب، تغذیه، فعالیت بدنی، شرایط محیطی و وضعیت روحی در وضعیت کلی فرد مورد توجه قرار میگیرند. از این نظر، توجه به ارتباط میان وضعیت روانی و جسمی موضوع تازهای نیست.
با این حال، هر احساس خستگی، بیحوصلگی، تغییر اشتها یا اختلال خواب را نمیتوان به «تغییر مزاج» نسبت داد. چنین علائمی ممکن است دلایل مختلف جسمی یا روانی داشته باشند و در صورت ادامهدار بودن، نیازمند بررسی تخصصی هستند.
یک ارتباط ساده میتواند شروع خوبی باشد
برای کاهش احساس انزوا همیشه لازم نیست کار بزرگی انجام دهیم. گاهی یک تماس کوتاه با دوستی قدیمی، نوشیدن چای کنار یکی از اعضای خانواده، پیادهروی با یک نفر یا شرکت در یک فعالیت گروهی میتواند شروع خوبی باشد.
حتی اگر حوصله معاشرت نداریم، میتوانیم با یک قدم کوچک شروع کنیم؛ یک پیام، یک تماس یا یک قرار کوتاه. قرار نیست ناگهان اجتماعیترین آدم دنیا شویم؛ مهم این است که ارتباطی را که برایمان معنادار است، دوباره شروع کنیم.
چه زمانی نباید همه چیز را به تنهایی نسبت دهیم؟
اگر خستگی، بیحوصلگی، اختلال خواب، کاهش انگیزه یا کنارهگیری از دیگران برای مدت طولانی ادامه پیدا کند یا زندگی روزمره فرد را مختل کند، بهتر است موضوع جدیتر بررسی شود.
این علائم میتوانند دلایل مختلفی داشته باشند؛ از مشکلات خواب و برخی بیماریهای جسمی گرفته تا کمخونی، اختلالات تیروئید، اضطراب یا افسردگی. البته وجود این علائم بهتنهایی به معنای ابتلا به هیچکدام از این بیماریها نیست و تشخیص علت نیازمند ارزیابی پزشک یا متخصص سلامت روان است.
بهخصوص اگر تغییرات خلقی یا جسمی شدید باشند، عملکرد روزانه را مختل کنند یا فرد احساس کند دیگر از عهده فعالیتهای معمول خود برنمیآید، بهتر است مراجعه به متخصص را به تأخیر نیندازد.
بدن و روان از یکدیگر جدا نیستند
سلامت جسم و روان ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند و کیفیت روابط اجتماعی نیز میتواند یکی از عوامل مرتبط با کیفیت زندگی و سلامت روان باشد. بنابراین اگر مدتی است احساس میکنید «حالم مثل قبل نیست»، بد نیست در کنار توجه به خواب، تغذیه و فعالیت بدنی، به وضعیت ارتباطات اجتماعی خود هم فکر کنید.
شاید یک سؤال ساده کمککننده باشد:
آخرین بار چه زمانی با کسی صحبت کردم که واقعاً احساس کردم مرا میفهمد؟
گاهی یک گفتوگوی ساده میتواند شروع خوبی برای مراقبت بیشتر از حال خودمان باشد؛ هرچند اگر علائم جسمی یا روانی ادامهدار باشند، نباید آنها را صرفاً به تنهایی یا «مزاج» نسبت داد و بهتر است علت اصلی با کمک متخصص بررسی شود.
تهیه و تنظیم: طوبی میرزاحسینی
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.