رئیس فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، اصلاح هرم آموزش و پژوهش و بازنگری در زیستبوم علم و فناوری را از ضروریات موجود دانست و از رسیدن نقشه جامع علمی کشور به مراحل نهایی تصویب و همچنین آمادگی شورای عالی انقلاب فرهنگی برای اصلاح مقررات دانشگاهها خبر داد.
به گزارش بهداشت نیوز محمدرضا مخبر دزفولی روز دوشنبه در نشست خبری با اصحاب رسانه که در فرهنگستان علوم برگزار شد، با اشاره به اهمیت نقشه جامع علمی کشور اظهار داشت: این سند، سندی بسیار مهم برای آینده ایران اسلامی است و رسیدن به ایران قوی، گذرگاه مشخصی دارد که علم و فناوری یکی از مهمترین مسیرهای آن است. اگر بتوانیم این مسیر را با سرعت و موفقیت بیشتری طی کنیم، سریعتر به ایران قوی خواهیم رسید.
وی افزود: نقش جامع علمی در این مسیر بسیار مهم است؛ موضوعی که در دوره قبل نیز رهبر شهید بهطور مکرر بر اهمیت آن تأکید داشتند و اکنون نیز در بازنگری نقشه جامع علمی کشور مورد توجه قرار گرفته است.
مخبر دزفولی درباره روند بازنگری این سند گفت: این بازنگری با مشارکت وزارت علوم، وزارت بهداشت، بخشهای مختلف دانشگاهی و دانشمندان انجام شد و از ظرفیت بسیاری از مراکز علمی و صاحبنظران استفاده کردیم.
وی ادامه داد: از ظرفیت دانشمندان حاضر در فرهنگستان علوم که در گروههای مختلف علمی حضور دارند نیز کمک جدی گرفته شد و از هر صاحبنظری که سخن جدیدی برای ارائه داشت، دعوت کردیم و جلسات مشترکی برگزار شد.
رئیس فرهنگستان علوم گفت: خوشبختانه اکنون نقشه جامع علمی کشور تقریباً تمام مراحل بررسی خود را پشت سر گذاشته است. این سند تدوین و به شورای عالی انقلاب فرهنگی تحویل داده شده و در چندین جلسه در شورای عالی انقلاب فرهنگی و ستاد علم و فناوری مورد بررسی قرار گرفته است.
وی افزود: در حال حاضر این سند در دستور شورای معین شورای عالی انقلاب فرهنگی برای تصویب قرار دارد و اگر در چند جلسه آینده در شورای معین به تصویب برسد، برای امضا و ابلاغ به رئیسجمهور تقدیم خواهد شد تا مسیر جدید با اولویتهایی که در بازنگری نقشه مورد توجه قرار گرفته است، وارد مرحله اجرا شود.
مرجعیت علمی و حل مسائل کشور؛ دو بال نقشه جامع علمی
مخبر دزفولی با اشاره به مهمترین رویکردهای مورد توجه در بازنگری نقشه جامع علمی کشور اظهار داشت: در این بازنگری، دو بال برای رسیدن به ایران قوی بسیار مورد توجه قرار گرفته است؛ نخست، دستیابی به مرجعیت علمی و دوم، استفاده از علم و فناوری برای حل مسائل مهم کشور.
وی افزود: مرجعیت علمی در بخشهایی که اولویت و مزیت نسبی کشور ما محسوب میشود، از اهداف جدی نقشه جامع علمی است. ما باید سهم و نقش جدی در تولید علم جهانی داشته باشیم و دانشمندان، محققان و استادان ما این ظرفیت را دارند که در فناوریهای نوظهور و علوم جدیدی که در جهان در حال شکلگیری است، افقگشایی علمی کنند.
رئیس فرهنگستان علوم ادامه داد: در بسیاری از حوزههای علمی نیز تاکنون پیشرفتهای قابل توجهی داشتهایم و باید این مسیر را ادامه دهیم.علم و فناوری باید گره از مشکلات کشور باز کند.
وی با بیان اینکه بال دوم نقشه جامع علمی، حل مسائل مهم کشور است، گفت: علم و فناوری کشور باید بتواند گرهی از مشکلات مردم باز کند. ما در یک مرحله، پیشرفتهای قابل قبولی در حوزههای مختلف علم و فناوری داشتهایم.
مخبر دزفولی افزود: در سه دهه گذشته در حوزههایی مانند فناوری نانو، زیستفناوری، پزشکی، انرژیهای نو، هوافضا، سلولهای بنیادی و علوم شناختی، دانشمندان کشور اقدامات بسیار خوب و موفقی انجام دادهاند و امروز کشور نهتنها در سطح منطقه، بلکه در سطح جهانی نیز در بسیاری از این حوزهها مورد توجه قرار دارد.
پیشرفت علمی ایران متوقفشدنی نیست
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به فشارها و محدودیتهای اعمالشده علیه جامعه علمی کشور گفت: اینکه چرا دانشگاههای ما مورد هدف قرار میگیرند، چرا دانشمندان ما شهید میشوند و چرا در سه دهه گذشته بهویژه دانشگاهها و مراکز علمی کشور تحریم شدهاند، نشان میدهد اهمیت و ظرفیت علمی کشور به خوبی شناخته شده است.
وی ادامه داد: چرا تجهیزات و امکانات جدیدی که در آزمایشگاههای مدرن و پیشرفته دنیا مورد استفاده قرار میگیرد، از کشور ما دریغ میشد؟ هدف آنها متوقف کردن و کند کردن جریان پیشرفت علم و فناوری در کشور بود، اما این جریان متوقفشدنی نیست.
سهم ایران از تولید علم جهان به حدود ۲ درصد رسیده است
مخبر دزفولی با اشاره به رشد جایگاه علمی ایران در جهان گفت: وقتی امروز ایران حدود ۲ درصد از تولید علم دنیا را در اختیار دارد، چه کسی میتواند این واقعیت را انکار کند؟ جمهوری اسلامی ایران چهار دهه قبل حدود سه صدم درصد در تولید علم جهان سهم داشت و امروز این سهم به حدود ۲ درصد رسیده است.
وی تأکید کرد: همچنین حدود سه درصد از مقالات پر استناد جهانی متعلق به دانشمندان ایرانی است و این یک حقیقت انکارناپذیر است.
رئیس فرهنگستان علوم با این حال خاطرنشان کرد: اما این تمام حقیقت نیست و نباید در همین نقطه متوقف شویم. امروز که به این نقطه رسیدهایم، باید سرعت خود را در رقابتهای علمی حفظ کنیم و توانمندیهای علمی و فناوری کشور را ارتقا دهیم؛ در عین حال، علم و فناوری باید بتواند گرهی از مشکلات مردم باز کند.
آب، انرژی و امنیت غذایی؛ اولویتهای علمی کشور
وی با اشاره به چالشهای موجود در کشور گفت: امروز در کشور با مشکل آب مواجه هستیم و باید دانشمندان، محققان، دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان و پیمانکاران علمی وارد میدان شوند و برای حل این مسائل نقشآفرینی کنند.
مخبر دزفولی افزود: نقشه جامع علمی کشور برای مسائل مهمی از جمله آب، انرژی، امنیت غذایی، فرآیند دیجیتالیشدن کشور، هوش مصنوعی و فناوریهای تحولآفرین و در عین حال گرهگشا از مشکلات کشور، اولویتهای مشخصی را تعیین کرده است.
وی تأکید کرد: پیام نقشه جامع علمی کشور در بال دوم خود، «حل مسئله» است و برای تحقق این هدف نیز تقسیم کار مهمی میان مجموعههای مختلف علمی، دانشگاهی و اجرایی کشور در نظر گرفته شده است.
زیستبوم علم و فناوری نیازمند بازنگری و تقویت است
مخبر دزفولی با بیان اینکه بازنگری نقشه جامع علمی کشور تنها به تدوین یک سند محدود نمیشود، گفت: این بازنگری در واقع نگاهی به مسیری است که تاکنون طی کردهایم، موفقیتهایی که به دست آوردهایم و راهی که برای رسیدن به ایران قوی پیش رو داریم. در این مسیر باید ابتدا نقاط آسیب خود را بشناسیم و سپس در گذرگاه جدید، راهحلهای جدیدی برای آنها ارائه کنیم.
وی افزود: بخش قابل توجهی از این مسائل در نقشه جدید مورد توجه قرار گرفته است، اما ممکن است همچنان مواردی وجود داشته باشد که نیازمند همدلی میان مسئولان و خدمتگزاران کشور باشد تا با یک باور مشترک، حرکت جدیدی برای گرهگشایی از مسائل علم و فناوری شکل بگیرد.
رئیس فرهنگستان علوم با تأکید بر ضرورت ایجاد زیستبوم مناسب برای خانواده علم و فناوری اظهار داشت: ما طی سه دهه گذشته پیشرفتهای قابل قبولی در بخشهای مختلف علم داشتهایم، اما باید ببینیم آیا زیستبوم مناسبی برای خانواده علم و فناوری در کشور فراهم کردهایم یا خیر.
وی ادامه داد: زیستبوم علم و فناوری شامل نیروی انسانی، فضای مناسب، تجهیزات، برنامه، اولویتها و هماهنگی ملی برای رسیدن به اهداف مهم پیشرفت کشور است و این زیستبوم همچنان با نقایصی مواجه است.
مخبر دزفولی گفت: یکی از نگرانیهای ما از دست دادن نیروی انسانی متخصص است. کشور ما در سه دهه گذشته به خوبی توانسته نیروی انسانی متخصص تربیت کند و حیف است که اکنون از ظرفیت آنها بهرهبرداری نکنیم و کشورهای دیگر از این ظرفیتهای هوشی و دانشی بهتر از ما استفاده کنند.
وی تأکید کرد: باید قدر نیروی انسانی، استادان دانشگاه و دانشگاههایی را که سالها به کشور خدمت کردهاند، بدانیم. البته دانشگاهها نقص و اشکال هم دارند، اما دانشمندان ما در این مسیر ایثارگری کردهاند.
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به میزان سرمایهگذاری کشور در حوزه پژوهش گفت: ما در تمام این چهل و چند سال گذشته حدود نیم درصد از تولید ناخالص داخلی را برای تحقیق و توسعه و پژوهش هزینه کردهایم؛ با این حال، چگونه به این همه موفقیت دست یافتهایم؟
وی افزود: چرا امروز در حوزه سلولهای بنیادی جزء کشورهای تأثیرگذار جهان هستیم؟ چرا در حوزه ناباروری و فناوریهای تولیدمثل جزء کشورهای پیشرو محسوب میشویم؟ چرا در هوافضا قابلیتهای مهمی خلق کردهایم و چرا در نانو، هم در حوزه فناوری و علم و دانشمند و زیرساخت و هم در زمینه درآمدزایی و خلق ثروت، موفقیتهایی داشتهایم؟
مخبر دزفولی این دستاوردها را حاصل ایثارگری دانشمندان و حمایت و هدایت مسئولان دانست و گفت: رهبری شهید بهویژه در این مسیر، صحنه به صحنه، نقطه به نقطه و مرحله به مرحله جریان دانشجویی و علمی کشور را هدایت و حمایت کردند و از خودگذشتگی داشتند.
علم و فناوری باید محور سرمایهگذاری دولتها باشد
وی با تأکید بر ضرورت توجه دولتها به علم و فناوری گفت: اگر دولتهای ما همت کنند، فرقی نمیکند چه دولتی مسئولیت اجرایی کشور را برعهده بگیرد؛ باید بپذیرد که پیشرفت ایران و شکلگیری ایران قوی، یک عنصر کلیدی و محوری به نام علم و فناوری دارد و باید برای آن سرمایهگذاری ویژه شود.
رئیس فرهنگستان علوم افزود: نتیجه این سرمایهگذاری نیز میتواند در مدت کوتاهی مورد استفاده ملت، مردم و کشور قرار گیرد. ما در جنگ ۱۲ روزه، جنگ رمضان و دوره پس از آن و در تقابلهای مستقیم با آمریکا، توانمندی دانشی، فناورانه و علمی کشور را در بخشهای مختلف مشاهده کردیم.
وی تأکید کرد: این توانمندی به حمایت، تقویت و گفتمانسازی نیاز دارد و رسانهها در این زمینه نقش مهمی دارند.
رسانهها در امیدآفرینی علمی نقشآفرین باشند
مخبر دزفولی خطاب به مسئولان رسانهها، خبرنگاران، پایگاههای خبری و رسانه ملی گفت: رسانهها میتوانند برای مردم امیدبخش باشند. مردم میدانند که در پزشکی موفقیتهایی داشتهایم، البته باید مشکلات موجود را نیز حل کنیم تا دسترسی مردم به خدمات بهداشت و درمان بهتر شود.
وی ادامه داد: مردم باید ببینند که فناوری نانو میتواند در زندگی آنها اثرگذار باشد و محصولات زیستفناورانه، واکسنها و سایر دستاوردهای علمی و فناورانه را در زندگی خود مشاهده کنند.
رسانهها در روایت مظلومیت و اقتدار ایران از دشمن عقب نماندند
مخبردزفولی با تأکید بر ضرورت تقویت روایتگری رسانهای در شرایط جنگی و بحرانی گفت: رسانهها، خبرنگاران و هنرمندان در روایت مظلومیت ملت ایران و اقتدار مردم و نیروهای کشور در جریان جنگهای تحمیلی اخیر، عملکرد ارزشمندی داشتند و باید با برگزاری دورهها و کارگاههای آموزشی، توانمندی رسانهها برای مواجهه با بحرانها و انتقال سریع و دقیق اخبار تقویت شود.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به مفهوم شهادت و ایستادگی در برابر ظلم اظهار داشت: مفهوم شهادت، استقامت و ایستادگی در مقابل ظلم، استکبار، آپارتاید و تبعیض نژادی است؛ تبعیضهایی که امروز تنها به رنگ و پوست محدود نمیشود و در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، علمی و فناوری نیز در جهان وجود دارد.
وی افزود: امام شهید ما نماد مقابله با این خباثتها و تبعیضها در سطح جهانی بود؛ دفاع از مظلومان و ملتها و پیش بردن کشور در مسیر قلههای پیشرفت و ترقی در دوره رهبری ایشان نمونههای فراوانی دارد.
مخبر دزفولی با تأکید بر نقش رسانهها در شرایط بحرانی گفت: در حوزه روایتگری رسانهای باید بیشتر کار کنیم؛ از رسانه ملی گرفته تا خبرگزاریها و سایر رسانهها. شاید لازم باشد جلسات آموزشی و مجموعههای مفصلی برای انتقال تجربیات خبرنگاران در مواجهه با سختیها، بحرانها و موضوعات ناگهانی برگزار شود تا نحوه واکنش سریع و حرفهای رسانهها در چنین شرایطی تقویت شود.
استاد دانشگاه تهران ادامه داد: نمیگویم چنین برنامههایی وجود ندارد، اما به نظر میرسد کافی نیست و باید کارگاههای آموزشی بیشتری در این زمینه شکل بگیرد.
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به جنگهای اخیر که به کشور تحمیل شده است، اظهار داشت: در این جنگها ملت ایران مقاومت کردند و رهبری نیز ایستادگی کردند. نظام جمهوری اسلامی نشان داد که از استحکام بالایی برخوردار است و با فاصله کوتاهی پس از شهادت رهبری، رهبر جدید انتخاب شد و آرامش به جامعه بازگشت.
وی افزود: مسئولان مختلف کشور نیز نشان دادند که قابلیتها در نسلهای مختلف قابل انتقال است و این تجربه در ساختار اجتماعی و اداری کشور جاری شده است. دشمن نیز در مواجهه با این پیچیدگی دچار سردرگمی شده است.
مخبر دزفولی با اشاره به سابقه تاریخی و تمدنی ایران تصریح کرد: کشوری با چند هزار سال سابقه تاریخی و تمدنی از بینرفتنی نیست و حتی دشمنان نیز به این واقعیت اعتراف میکنند.
وی با قدردانی از عملکرد خبرنگاران، مردم و رزمندگان در شرایط اخیر گفت: خبرنگاران ما در این مدت کار بزرگی انجام دادند، مردم نیز نقش خود را ایفا کردند و رزمندگان شجاعت بینظیری از خود نشان دادند. اینها همه نعمتهای الهی است که کشور ما از آن برخوردار است و باید قدر آنها را بدانیم.
رئیس فرهنگستان علوم با بیان اینکه رسانهها در روایتگری با وجود برخی اشکالات و اختلالها، از دشمن عقب نماندند، گفت: در روایت مظلومیت ملت بزرگ ایران و از سوی دیگر اقتداری که رزمندگان، مردم، رهبری و مسئولان کشور نشان دادند، رسانههای ما عملکرد ارزشمندی داشتند.
وی افزود: هنرمندان نیز با تولید پویانماییهای نو و استفاده از فناوریهای جدید، پیامهای مهمی را منتقل کردند و خبرنگاران نیز با فعالیتهای خود نقش مؤثری در این زمینه داشتند که باید از آنها قدردانی کرد.
مخبر دزفولی با تأکید بر ضرورت قدردانی از حضور مردم در صحنه گفت: باید قدر ملت بزرگ ایران را بدانیم و از مردم که همچنان در صحنه هستند، سپاسگزاری کنیم.
وی «وحدت، انسجام، همدلی، صمیمیت، گذشت و فداکاری» را از رموز موفقیت کشور دانست و اظهار داشت: همه ما، چه در مجلس، دولت، قوه قضاییه، بخشهای نظامی و اجتماعی و چه در دانشگاه، مدرسه و رسانه، باید بر یک موضوع مشترک تمرکز کنیم و آن دفاع از تمامیت ارضی کشور و احقاق حقوق مسلم جمهوری اسلامی ایران است.
رئیس فرهنگستان علوم ادامه داد: باید نسبت به عظمتی که ملت بزرگ ایران خلق کرده است توجه داشته باشیم. محور و رمز موفقیت این حرکت، موضوعی است که امام راحل، امام شهید و رهبر معظم انقلاب بارها بر آن تأکید کردهاند و آن وحدت و همدلی است.
وی خطاب به اصحاب رسانه گفت: از همه کسانی که در نوشتن، گزارش دادن و انتقال خبر نقش دارند تقاضا میکنم اجازه ندهند این گنجینه بزرگ آسیب ببیند.
مخبر دزفولی با اشاره به ضرورت حفظ وحدت در شرایط کنونی گفت: حتی اگر اختلافنظر یا نکتهای موجه یا ناموجه داشته باشیم، اکنون زمان وحدت، همدلی و انسجام است.
وی تأکید کرد: این همدلی نیازمند کار و تلاش مضاعف است. پیشرفت ایران، نقطه ناامیدکننده برای دشمن و رسیدن به ایران قوی، که یکی از آرمانهای رهبری شهید بود، موجب ناامیدی دشمن و امیدآفرینی برای ملت بزرگ ایران و همه مسلمانان و مستضعفان خواهد شد.
رئیس فرهنگستان علوم اظهار امیدواری کرد: ملت بزرگ ایران، مردم و مسئولان کشور با موفقیت و اقتدار از این گردنه مهم تاریخی عبور کنند و قلههای پیشرفت و آیندهای درخشان و امیدآفرین را برای نسل کنونی و نسلهای آینده رقم بزنند.
اقتصاد دانشبنیان راهی برای حل مسائل معیشتی
رئیس فرهنگستان علوم با تأکید بر نقش علم و فناوری در اقتصاد کشور گفت: دستاوردهای علمی و فناورانه باید در اقتصاد و معیشت مردم نیز خود را نشان دهد. حل مسائل معیشتی مردم نیز با دانشبنیان شدن اقتصاد امکانپذیر است.
وی افزود: اقتصاد سنتی به تنهایی پاسخگو نیست. البته باید از همه تجربیات استفاده کنیم، اما لازم است نسخه مناسب و بومی و دانشی برای کشور در حوزه اقتصاد طراحی شود.
مخبر دزفولی با بیان اینکه در بخشهایی از حوزه اقتصادی و معیشتی با خلأ و عقبماندگی مواجه هستیم، اظهار داشت: باید این عقبماندگی را جبران کنیم. با قاطعیت میگویم ظرفیت انجام این کار در مجموعه علمی و دانشمندی کشور وجود دارد و با کمک مدیران، سیاستگذاران و مسئولان میتوان به این هدف دست یافت.
وی بار دیگر بر اهمیت وحدت تأکید کرد و گفت: اگر دست به دست هم بدهیم، وحدت میتواند محور مرکزی همه این موفقیتها باشد.
پژوهش در کشور باید هدفمند باشد
رئیس فرهنگستان علوم در ادامه با اشاره به ضرورت اصلاح ساختارهای آموزشی، پژوهشی و فناورانه کشور گفت: ما نیازمند اصلاح ساختارهای آموزشی، پژوهشی و فناورانه هستیم. امروز دیگر پژوهش، یک مفهوم گنگ و نامفهوم نیست؛ پژوهش باید هدفمند باشد.
وی افزود: هدفمند بودن پژوهش الزاماً به این معنا نیست که نتیجه آن باید بهسرعت به محصول یا کاربرد تبدیل شود. پژوهش بنیادی نیز میتواند هدفمند باشد و در کنار پژوهشهای کاربردی و توسعهای، برای رسیدن به اهداف مشخص کشور انجام شود.
مخبر دزفولی ادامه داد: برای مثال، اگر میخواهیم به یک قدرت در حوزه هوش مصنوعی تبدیل شویم، باید بدانیم که برای رسیدن به این هدف نیازمند انجام تحقیقات جدی و هدفمند در این حوزه هستیم.
علوم پایه نیازمند ایجاد جاذبه و چشمانداز روشن است
مخبر دزفولی با تأکید بر اهمیت سرمایهگذاری در علوم پایه گفت: دنیا در حوزه علوم پایه سرمایهگذاری جدی میکند، اما چرا بهترین مغزها و جوانان نخبه ما علاقهای به رشتههای علوم پایه ندارند؟ چون برای این رشتهها جاذبه ایجاد نکردهایم، مشوق تعریف نکردهایم و آینده مشخص و برنامهریزیشدهای برای آنها ترسیم نکردهایم.
وی افزود: یکی از موضوعات مهم در اصلاح ساختارهای پژوهشی و آموزشی، بازنگری در رشتههای دانشگاهی است. امروز در برخی کشورها چند هزار رشته وجود دارد که تاریخ آنها گذشته است؛ ممکن است این رشتهها زمانی مورد نیاز بوده باشند، اما امروز نیازها و اقتضائات جدیدی در دنیا شکل گرفته و باید متناسب با آنها ساختار و زیستبوم علمی جدیدی ایجاد کنیم.
بهترین نخبگان کشور باید به علوم انسانی و علوم پایه هدایت شوند
رئیس فرهنگستان علوم ادامه داد: در نقشه جامع علمی کشور به این موضوع پرداختهایم، اما اجرای آن نیازمند گفتمانسازی و فرهنگسازی است. باید مدیران، دانشمندان و اصحاب رسانه دست به دست هم دهند تا این پیام را به جامعه منتقل کنند و پذیرش اجتماعی لازم را ایجاد کنند.
وی با اشاره به گرایش گسترده داوطلبان به چند رشته خاص دانشگاهی اظهار داشت: چرا فرزندان ما علاقه دارند همه به چند رشته خاص بروند؟ این موضوع فرهنگی و اجتماعی است. در حالی که بهترین مغزهای ما باید به سمت علوم انسانی و علوم پایه بروند. ما در علوم انسانی نیز به ضریب هوشی و توانمندی علمی بالا نیاز داریم.
مخبر دزفولی گفت: باید تلاش کنیم و برنامهریزی داشته باشیم تا بهترین دانشآموزان و نخبگان جوان به آموزش و پرورش جذب شوند و جاذبههای مادی و معنوی لازم برای آنها فراهم شود.
وی خطاب به رسانهها گفت: شما باید در این زمینه گفتمانسازی کنید و با کمک رسانهها تلاش کنیم بهترین امکانات در اختیار معلم مدرسه و استاد دانشگاه قرار گیرد.
رئیس فرهنگستان علوم افزود: اگر این کار را انجام دهیم، بهترین دانشآموزان و رتبههای برتر کنکور نیز هنگام انتخاب رشته به سراغ علوم فیزیک، ریاضی، ادبیات، فلسفه، تاریخ، حقوق و مدیریت خواهند رفت؛ زیرا کشور به همه این رشتهها نیاز دارد و نباید همه استعدادهای برتر را صرفاً به سمت پزشکی هدایت کنیم.
مخبر دزفولی با تأکید بر ضرورت اصلاح ساختار آموزش و پژوهش گفت: هرم آموزش و پژوهش در کشور باید اصلاح شود و در این مسیر یکی از موضوعات مهم، حرکت از پژوهشهای فردمحور به سمت کارهای تیمی و گروهی است.
وی افزود: ما به کار مشترک و تیمی عادت نکردهایم. البته در برخی رشتههای علوم کاربردی این اتفاق بیشتر رخ داده، اما در برخی رشتههای دیگر کمتر شاهد آن هستیم و باید کار تیمی را تشویق کنیم و برای آن بهای ویژهای قائل شویم.
حل چالشهای بزرگ کشور با پروژههای کوچک امکانپذیر نیست
رئیس فرهنگستان علوم اظهار داشت: باید چالشهای بزرگ کشور را با مأموریتمحور کردن مراکز علمی و پژوهشی، شرکتهای دانشبنیان و حتی صنایع بزرگ دنبال کنیم. اگر این مجموعهها مأموریتمحور و هدفمند شوند، میتوانند برای چالشهایی مانند آب، انرژی، غذا و اقلیم راهحل ارائه دهند.
وی با تأکید بر ضرورت افزایش شجاعت علمی گفت: باید به جامعه علمی کمک کنیم شجاعت بیشتری پیدا کند و این شجاعت از آنها گرفته نشود. افقگشاییهای بزرگ علمی و فناورانه با پروژههای کوچک، جزئی و کمریسک اتفاق نمیافتد.
مخبر دزفولی ادامه داد: اگر به قلهای که کشور و رهبری دنبال میکنند میخواهیم برسیم، باید بپذیریم که مشکلات کشور با کارهای پراکنده و پروژههای کوچک حل نمیشود. امروز باید بر کارهای گروهی، تیمی و جمعی و مأموریتهای بزرگ ملی برای حل گرهها و مشکلات کلان کشور متمرکز شویم.
ارزیابی استادان نباید فقط بر مبنای تعداد مقاله باشد
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به ضرورت بازنگری در آییننامههای ارتقای هیات علمی گفت: در هر ارزیابی، نگاه ما در فرهنگستان علوم این است که معیار نباید فقط شمارش مقاله باشد.
وی افزود: ما هم حل مسئله را دنبال میکنیم و هم رسیدن به مرجعیت علمی را. بنابراین دانشمندان ما باید دانش خود را منتشر کنند و در رقابت جهانی علم حضور داشته باشند، اما ارزیابی آنها نباید صرفاً بر اساس تعداد مقالات، استنادها و شاخصهای مشابه باشد.
مخبر دزفولی ادامه داد: اثرگذاری اجتماعی، نوآوری، همکاری، اختراع و اکتشاف باید مورد توجه قرار گیرد و به دانشمندانی که با نوآوری، از طریق اختراع و اکتشاف، خلق ثروت میکنند، باید امتیاز ویژه داده شود.
وی تأکید کرد: اگر یک دانشمند گره بزرگی از کشور باز کرد، باید بالاترین امتیازات را در مجموعههای علمی ما دریافت کند.
ارتباط دانشگاه و صنعت همچنان یک مطالبه تحققنیافته است
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به ضرورت تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت گفت: تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت سالهاست به یک آرزو تبدیل شده، اما هنوز به شکل مطلوب محقق نشده است. نه صنعت حاضر است بهطور کامل زیر بار این ارتباط برود و نه دانشگاه خود را بهطور کامل با نیازهای صنعت منطبق کرده است.
وی افزود: هر دو طرف باید یک قدم تواضع کنند و کنار یکدیگر قرار بگیرند. البته الزاماتی نیز باید تعریف شود، زیرا وقتی صنعت احساس نیاز نکند، وارد این همکاری نمیشود و اگر الزامی برای آن وجود نداشته باشد، ممکن است این ارتباط شکل نگیرد.
مخبر دزفولی ادامه داد: از سوی دیگر، دانشگاه نیز اگر احساس نکند خروجی آن باید به درد صنعت بخورد، ممکن است هیچگاه برای ایجاد این ارتباط پیشقدم نشود. بنابراین لازم است دو طرف درک مشترک و درستی از مشکلات صنعت داشته باشند.
ضرورت بهروزرسانی آموزش دانشگاهها متناسب با نیاز صنعت
وی با تأکید بر بازنگری در شیوههای آموزشی گفت: باید شیوههای آموزشی و خروجیهای دانشگاهی بازنگری، بازبینی و بهروز شود تا دانش، توانمندی و ظرفیت فناورانه فارغالتحصیلان متناسب با نیاز صنایع مختلف کشور باشد.
رئیس فرهنگستان علوم افزود: برای این موضوع باید برنامهریزی کرد و با اولویت به آن پرداخت. راهحلهایی نیز برای این موضوع در نظر گرفتهایم، اما اجرای آنها در برخی موارد نیازمند مصوبات جدی و حمایتکننده دولت است.
مخبر دزفولی گفت: در برخی موارد لازم است دولت صنایع را به این همکاری ملزم کند و در مواردی نیز ممکن است نیازمند تصویب قوانین جدید باشیم که در این زمینه باید از مجلس شورای اسلامی درخواست کنیم قوانین لازم را تصویب کند.
انضباط علمی لازمه تحقق پیشرفت علمی است
مخبر دزفولی با تأکید بر ضرورت رعایت ضوابط علمی در دانشگاهها گفت: اگر انضباط علمی را رعایت نکنیم، پیشرفت علمی نیز اتفاق نمیافتد و باید چارچوبها و قواعد علمی در محیط دانشگاه مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: اگر تخلفات از موارد جدی باشد، در قواعد و ضوابط دانشگاهها برای آن پیشبینیهایی صورت گرفته است و هم وزارت علوم این موضوع را دنبال میکند و هم شورای عالی انقلاب فرهنگی به عنوان نهاد ناظر، پیگیریهایی در این زمینه داشته است.
رئیس فرهنگستان علوم اظهار داشت: امیدواریم تصمیمگیریهای لازم بر اساس چارچوبهای علمی و ضوابط موجود انجام شود، اما در عین حال باید توجه داشت که قوانین و مقررات نیز مانند علم نیازمند بازنگری هستند.
وی ادامه داد: همانطور که در حوزه علم بازنگری میکنیم، اگر گذشت زمان نشان دهد که برخی قوانین دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیستند، باید ضوابط جدید و متناسبی طراحی شود تا بتواند سرعت پیشرفت علمی کشور را افزایش دهد.
آمادگی شورای عالی انقلاب فرهنگی برای اصلاح مقررات دانشگاهها
مخبر دزفولی تأکید کرد: آموزش عالی و مجموعه مسئولان این حوزه باید این تدبیر را داشته باشند و در بازنگری مقررات، نیازهای جدید علمی و دانشگاهی را مورد توجه قرار دهند.وی افزود: شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز باید آمادگی داشته باشد که اگر پیشنهادهای خوب، مؤثر و مفیدی برای پیشرفت علمی کشور در بخشهای مختلف، از جمله ایجاد و تقویت انضباط در محیط دانشگاه، ارائه شد، از آنها حمایت کند تا این اصلاحات در مسیر آینده علمی کشور به نتیجه برسد.
مخبر دزفولی با اشاره به ضرورت استفاده بهینه از ظرفیتهای علمی و تجهیزاتی کشور گفت: توانمندیها و تجهیزات ما به اندازه کافی شبکه نشدهاند و باید تلاش کنیم شبکههای بزرگ آزمایشگاهی در بخشهای مختلف کشور شکل بگیرد.
وی افزود: هدف از ایجاد این شبکهها، افزایش بهرهوری، دسترسی آسان پژوهشگران به امکانات و تجهیزات تحقیقاتی و رفع دغدغه محققان برای دسترسی به امکانات مورد نیاز است تا بتوانند تحقیقات مؤثر و هدفمند خود را انجام دهند.
ضرورت ایجاد آزمایشگاههای هوشمند
رئیس فرهنگستان علوم ادامه داد: ما به آزمایشگاههای هوشمند نیاز داریم و باید برای طراحی و ایجاد آنها برنامهریزی کنیم. همچنین باید از بهترین فناوریها استفاده کنیم تا محققان بتوانند هم در مرزهای دانش حرکت کنند و هم برای حل مشکلات روزمره و نیازهای بهروز کشور برنامهریزی و فعالیت کنند.
وی با اشاره به اهمیت هوش مصنوعی اظهار داشت: هوش مصنوعی را در فرهنگستان علوم در شمار اولویتهای بالا قرار دادهایم و در کنار آن، زیستپزشکی و زیستفناوری نیز از حوزههایی هستند که باید مورد توجه جدی قرار گیرند.
مخبر دزفولی افزود: البته همه باید در این مسیر کمک کنند. زیستبوم علم و فناوری با کار جزیرهای شکل نمیگیرد و باید کار اشتراکی، شبکهای و بههمپیوسته در آن رخ دهد.
رئیس فرهنگستان علوم گفت: این شبکه باید از دستگاههای اجرایی و سیاستگذار تا دانشمندان، مراکز علمی و مخاطبان این مجموعهها، یعنی صنایع و بخشهای مختلف اقتصادی و تولیدی کشور، شکل بگیرد.
وی تأکید کرد: اگر میخواهیم از ظرفیت علمی کشور برای حل مسائل استفاده کنیم، همه این بخشها باید در یک شبکه به یکدیگر متصل شوند و هر کدام نقش خود را در این زیستبوم ایفا کنند.
اعتماد به جامعه علمی باید به یک رویکرد ملی تبدیل شود
مخبر دزفولی با تأکید بر ضرورت کاهش بروکراسی و افزایش اعتماد به جامعه علمی گفت: امیدوارم بتوانیم در کشور بروکراسی را کاهش دهیم و به جای اینکه نسبت به دانشمندان بیاعتماد باشیم، به جامعه علمی اعتماد کنیم.
وی افزود: ممکن است در برخی موارد بیاعتمادیهایی وجود داشته باشد، اما عموم دانشمندان ما دغدغه کشور را دارند و دلشان برای ایران و پیشرفت کشور میتپد. باید به جامعه علمی اعتماد کنیم و قدر دانشمندان را بدانیم.
حمایت از دانشمندان؛ از معیشت تا اولویتهای پژوهشی
رئیس فرهنگستان علوم اظهار داشت: حمایت از دانشمندان فقط به یک موضوع محدود نمیشود؛ باید جایگاه اجتماعی آنها، وضعیت معیشتی، اولویتهای علمی و تحقیقاتی و همچنین پشتیبانیها و حمایتهای مختلف مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: این حمایتها باید در چارچوب همان هدفمندیهایی که به آن اشاره کردم، فراهم شود تا زیستبوم علم و فناوری کشور بتواند به درستی عمل کند.
مخبر دزفولی گفت: زیستبوم علم و فناوری به یک نرمافزار مهم نیاز دارد و آن «حس اعتماد» است. اگر این حس اعتماد از سوی مسئولان کشور به دانشمندان شکل بگیرد و از طریق رسانهها به جامعه منتقل شود، میتواند اعتمادبهنفس ملی و غیرت ملی را تقویت کند.
وی افزود: این اعتماد، عشق به وطن و کشور و پایبندی به ارزشهای ملی و اسلامی را نیز بیشتر میکند و جامعه علمی مرجع میتواند با برخورداری از این اعتماد، اثرگذاری چند برابری در سطح جامعه داشته باشد.
آمایش آموزش عالی؛ دانشگاهها باید متناسب با نیاز هر منطقه مأموریت داشته باشند
مخبر دزفولی با اشاره به ضرورت ساماندهی آموزش عالی در دانشگاههای وزارت علوم، وزارت بهداشت و دانشگاه آزاد اسلامی گفت: گسترش آموزش عالی باید بر اساس برنامه و مصوبات شورای گسترش انجام شود و در این زمینه، مزیتهای نسبی جغرافیایی هر منطقه باید مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: یکی از محورهای مهم در ساماندهی آموزش عالی، مأموریتگرا کردن دانشگاهها و مراکز علمی کشور است. توقعی که از دانشگاه تهران، دانشگاه صنعتی شریف یا دانشگاه صنعتی امیرکبیر داریم، با توقعی که از یک دانشگاه سطح سه داریم، یکسان نیست بلکه ماموریت دانشگاهها از منطقهای تا بینالمللی متفاوت است.
رئیس فرهنگستان علوم ادامه داد: برخی دانشگاهها مأموریتهای فراملی دارند و قابلیت رقابت بینالمللی پیدا کردهاند، برخی دانشگاهها مأموریت منطقهای دارند و باید در زیستبوم منطقه خود فعالیت کنند و برخی دیگر نیز باید نیازهای یک ناحیه یا استان را پاسخ دهند.
وی گفت: بنابراین باید مأموریت نیروی انسانی و آموزشی دانشگاهها متناسب با نیازهای منطقه تعریف شود. برای مثال، در مناطق ساحلی باید رشتههای تحصیلی، فناوریها و برنامههای علمی مرتبط با آب و دریا طراحی و تقویت شود.
مخبر دزفولی افزود: در برخی مناطق نیز باید کشاورزی تقویت شود و در برخی مناطق دیگر که ظرفیت صنعتی بیشتری دارند، باید تمرکز بر توسعه صنایع باشد. متأسفانه در گذشته گاهی مجوز رشتههایی صادر شده که هیچ تناسبی با امکانات و مزیتهای منطقهای نداشتهاند.
آمایش آموزش عالی باید به یک تصمیم ملی تبدیل شود
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به تجربه وزارت بهداشت در زمینه آمایش آموزش عالی گفت: آمایش در وزارت بهداشت زودتر از وزارت علوم آغاز شد و با مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، دانشگاهها در هر استان ساماندهی شدند؛ به این صورت که یک دانشگاه به عنوان دانشگاه مادر و سایر دانشگاهها به صورت اقماری تعریف شدند و در نتیجه، نظم و انضباط بیشتری ایجاد شد.
وی ادامه داد: البته ممکن است در این مدل اشکالاتی وجود داشته باشد، اما باید این تصمیم را یک تصمیم ملی تلقی کنیم، نه تصمیمی منطقهای و ناحیهای. همه مناطق کشور لزوماً به دانشگاه یا رشته جدید نیاز ندارند
مخبر دزفولی تأکید کرد: نباید صرفاً به دلیل اینکه در یک منطقه یا شهر قرار داریم، اصرار داشته باشیم که حتماً در همان منطقه دانشگاه، دانشکده یا رشته خاصی ایجاد شود. ممکن است واقعاً چنین نیازی وجود نداشته باشد.
وی با تأکید بر نقش رسانهها در فرهنگسازی در این زمینه گفت: گفتمانسازی، کار فرهنگی، نوشتن مطالب مستدل و قوی توسط خبرنگاران و اصحاب رسانه و ارائه تحلیلها و گزارشهای میدانی درباره این موضوعات میتواند به اصلاح این نگاه کمک کند.
رئیس فرهنگستان علوم افزود: باید توقعات برخی افراد و مجموعهها را به گونهای اصلاح کنیم که وقتی امکان ایجاد یک برنامه آموزشی، رشته، دانشکده یا دانشگاه در منطقهای وجود ندارد، برای ایجاد آن اصرار نکنند. این موضوع نیازمند کار فرهنگی است.
وزارت علوم، بهداشت و دانشگاه آزاد باید هماهنگ عمل کنند
وی اظهار داشت: در حوزه آموزش عالی، چه در وزارت بهداشت و درمان، چه دانشگاه آزاد اسلامی و چه وزارت علوم، باید یک مجموعه هماهنگ و مشترک شکل بگیرد. نمیتوان هر کدام از این بخشها مسیر جداگانهای را دنبال کنند.مخبر دزفولی گفت: همه این مجموعهها باید نیاز واقعی کشور، نیازهای منطقهای و نیازهای استانی را در نظر بگیرند و بر اساس آن مشخص کنند که در رشتههای مهندسی، علوم پایه و علوم انسانی چه اقداماتی باید انجام شود.وی تأکید کرد: این کار به عزم، برنامه، پشتیبانی و حمایت نیاز دارد؛ هم حمایت فرهنگی و اجتماعی و هم حمایت مدیران، مسئولان و دولتمردان.رئیس فرهنگستان علوم در ادامه درباره موضوع ظرفیتهای پزشکی گفت: همین امروز پس از این جلسه، به ستاد سلامت میروم و احتمالاً موضوع جلسه نیز ظرفیتهای پزشکی خواهد بود.وی افزود: زمانی که موضوع ظرفیتهای پزشکی در شورای عالی انقلاب فرهنگی مطرح شد، تمام اعداد و ارقام با هماهنگی وزارت بهداشت تعیین شده بود و اسناد و مذاکرات آن نیز موجود است.مخبر دزفولی ادامه داد: حتی در تعیین میزان افزایش سالانه ظرفیتها، با وزارت بهداشت هماهنگی انجام شد و برخی اعداد و ارقامی را که در ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شده بود، تعدیل کردیم.وی گفت: بنده در آن زمان به عنوان نماینده شورای عالی انقلاب فرهنگی در جلسات حضور داشتم و برای نهایی کردن موضوع، جلسه با وزیر وقت بهداشت و مسئولان حوزه بهداشت و درمان برگزار شد.افزایش ظرفیت پزشکی مشروط به تأمین زیرساختها بودرئیس فرهنگستان علوم افزود: اتفاقاً
در جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی، وزیر وقت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گزارش ظرفیتها را ارائه کرد و اعلام شد که افزایش سالانه ظرفیت با درصدهای تعیینشده مورد قبول وزارت بهداشت است.وی تأکید کرد: حتی اگر برخی افراد در جلسه درباره این موضوع اشکالاتی مطرح کردند، جمعبندی نهایی بر اساس گزارش وزیر وقت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی انجام شد.مخبر دزفولی خاطرنشان کرد: البته در مصوبه، یک تبصره مهم وجود داشت و آن این بود که دولت و مجلس باید امکانات و زیرساختهای متناسب با افزایش ظرفیت پزشکی را به صورت سالانه فراهم کنند.
افت خروجیهای علمی کشور در سالهای اخیر؛ ضرورت حمایت جدی از دانشمندانمخبر دزفولی با اشاره به کاهش خروجیهای علمی کشور در سالهای اخیر گفت: در دو سه سال اخیر در خروجیهای علمی کشور افت داشتهایم و باید دلیل آن را بررسی و برای رفع آن اقدام کنیم. باید قدر دانشمندان را بدانیم و از آنها حمایت کنیم.وی افزود: دانشمندان کشور طی ۳۰ تا ۴۰ سال پس از انقلاب با کمترین امکانات و با ایثار و ازخودگذشتگی، دستاوردهای بزرگی ایجاد کردهاند و امروز کشور در برخی حوزهها جایگاه قابل قبولی در جهان دارد. حیف است که این مسیر مورد پشتیبانی قرار نگیرد.رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به وضعیت رتبه علمی کشور اظهار داشت: اگر اشتباه نکنم، در دو سه رتبهبندی جهانی دستکم دو یا سه رتبه را از دست دادهایم و در منطقه نیز برخی کشورها با سرعت زیادی در حال عبور از ایران هستند.وی یکی از عوامل مهم این وضعیت را کاهش انگیزه جامعه علمی دانست و گفت: عوامل مختلفی در این موضوع مؤثر است، اما یکی از مهمترین آنها کاهش انگیزههای جامعه علمی است و دولت و مجلس باید به این موضوع توجه جدی داشته باشند.مشکلات معیشتی استادان هنوز به طور کامل حل نشده استمخبر دزفولی با اشاره به مشکلات معیشتی استادان گفت: هنوز مشکل معیشتی استادان که از ابتدای سال مطرح بوده، به طور کامل حل نشده است. اگر قرار است سرمایههای انسانی خود را حفظ کنیم، باید از دانشمندان و استادان کشور حمایت کنیم.وی افزود: در برخی موارد، وقتی به نگهداشت اولیهترین نیروها میرسیم، موضوع حمایت از دانشمندان با اما و اگر مواجه میشود؛ در حالی که باید آثار فعالیت آنها را در حوزههای مختلف ببینیم.رئیس فرهنگستان علوم تأکید کرد: دستاوردهای کشور در سلولهای بنیادی، پزشکی، صنایع دفاعی، فناوری، بهداشت، درمان، مهندسی و علوم مختلف، حاصل تلاش دانشمندان و محققان است.وی گفت: چگونه میتوان موشک نقطهزن داشت که پیچیدهترین محاسبات علمی و فناورانه را نیاز دارد، اما نقش دانشمندان را در این دستاوردها نادیده گرفت؟ این توانمندیها حاصل فعالیت جامعه علمی کشور است و در خدمت دفاع از کشور و مردم قرار دارد.مخبر دزفولی افزود: البته این خدمات باید چند برابر شود و تلاشها نیز باید افزایش پیدا کند، اما در کنار آن باید دلگرمی لازم را برای استادان و دانشمندان ایجاد کنیم. وی با بیان اینکه نخستین نیاز جامعه علمی، احساس تکریم و منزلت است، اظهار داشت: استادان و دانشمندان باید احساس کنند که در کشور مورد احترام و تکریم قرار میگیرند. بخش دوم نیز موضوع معیشت آنهاست.رئیس فرهنگستان علوم ادامه داد: پیشنهادهای اغواکنندهای از سوی کشورهای اروپایی، آمریکای شمالی و حتی کشورهای منطقه به دانشمندان ایرانی ارائه میشود که گاهی چندین برابر پیشنهادهای داخل کشور است و اینکه برخی دانشمندان این پیشنهادها را نمیپذیرند، نشانه ایثارگری آنهاست.وی تأکید کرد: در مقابل، ما نیز باید حداقلهایی را که برای حفظ این سرمایه انسانی لازم است فراهم کنیم؛ حقوق مادی آنها را در نظر بگیریم، منزلتشان را حفظ کنیم و حمایتهای دیگر مورد نیاز آنها را نیز فراهم کنیم.سهم تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی باید افزایش یابدمخبر دزفولی با تأکید بر ضرورت افزایش سرمایهگذاری در پژوهش و توسعه گفت: همچنان معتقدم باید از دولت و مجلس بخواهیم، با وجود همه تنگناها، سهم تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی را افزایش دهند.وی افزود: بر اساس عددی که ما به دست آوردهایم، این سهم اکنون حتی ممکن است کمتر از نیم درصد باشد. لازم است عدد دقیق آن پیگیری شود و در بودجهریزی نیز اصلاحات لازم انجام گیرد تا حمایت از تحقیق و توسعه افزایش پیدا کند.اصلاح ساختار علم و فناوری از نیروی انسانی تا برنامههای آموزشیرئیس فرهنگستان علوم گفت: کشور هم به اصلاح ساختاری نیاز دارد و هم باید در حوزه سختافزار اصلاحات جدی انجام دهد. در حوزه نرمافزار نیز باید اصلاحات لازم از برنامهها و رشتههای آموزشی گرفته تا حفظ نیروی انسانی متخصص انجام شود.وی تأکید کرد: همه این موارد باید در کنار یکدیگر دیده شوند تا بتوانیم مسیر پیشرفت علمی کشور را حفظ و تقویت کنیم.
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.