گاهی تب و علائم اصلی یک بیماری ویروسی از بین می‌روند، اما خستگی همچنان باقی می‌ماند؛ آن‌قدر که فرد حتی پس از خواب یا استراحت کافی احساس می‌کند انرژی گذشته را ندارد. اختلال تمرکز، خواب بی‌کیفیت، ضعف و احساس فرسودگی نیز ممکن است برای هفته‌ها یا ماه‌ها ادامه پیدا کند. این پدیده در سال‌های اخیر بیشتر در ارتباط با Long COVID یا کووید طولانی مورد مطالعه قرار گرفته است. با این حال، علائم پس از عفونت فقط به کووید محدود نیستند و پژوهشگران مدت‌هاست بیماری‌های پس از عفونت را در شرایط مختلف بررسی می‌کنند.

ورود گوشی‌های هوشمند و شبکه‌های اجتماعی به زندگی کودکان و نوجوانان، فقط شیوه ارتباط آنها را تغییر نداده؛ به باور جاناتان هایت، این تغییر هم‌زمان با کاهش بازی آزاد، استقلال و ارتباط حضوری، تجربه دوران کودکی را نیز دگرگون کرده است. کتاب «نسل مضطرب» تلاش می‌کند ارتباط میان این تحولات و افزایش برخی مشکلات سلامت روان نوجوانان را بررسی کند و در کنار آن، راه‌هایی برای بازگرداندن تعادل میان دنیای واقعی و مجازی پیشنهاد می‌دهد.

نبوت در نگاه قرآن، فقط آمدن یک پیامبر و رساندن چند دستور آسمانی به مردم نیست. پشت این آمدن، یک مسئله اساسی‌تر وجود دارد: انسان برای پیدا کردن راه درست زندگی، به چیزی فراتر از حواس، غرایز و حتی عقل محدود خودش نیاز دارد. آیت‌الله خامنه‌ای در جلسه چهاردهم «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» بحث نبوت را از همین پرسش آغاز می‌کند: چرا اصلاً پیامبر لازم است و اگر انسان عقل دارد، چرا باید به وحی نیازمند باشد؟ پاسخ این بحث، در نهایت به تصویری می‌رسد که آیات ۲ و ۳ سوره جمعه از رسالت پیامبر ارائه می‌کنند؛ رسالتی که با تلاوت آیات، تزکیه انسان، تعلیم کتاب و حکمت آغاز می‌شود و به یک نسل و یک زمان محدود نمی‌ماند.

توحید فقط این نیست که انسان در ذهن خود بداند خدا یکی است. اگر این باور واقعاً در جان انسان بنشیند، باید در نگاه او به زندگی، آینده، شکست، مرگ و ترس هم اثر بگذارد. در جلسه سیزدهم «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، بحث از همین‌جا آغاز می‌شود: توحید، ایمانی آگاهانه، عمل‌زا و تعهدآفرین است و طبیعی است که چنین ایمانی باید در روان انسان نیز خود را نشان دهد. آیات ۱۷۲ و ۱۷۳ سوره آل‌عمران، تصویری روشن از همین اثر ارائه می‌کنند؛ انسان‌هایی که پس از سختی و زخم، دعوت خدا و پیامبر را می‌پذیرند و وقتی با خبر تهدید دشمن روبه‌رو می‌شوند، نه‌تنها ایمانشان کم نمی‌شود، بلکه می‌گویند: «حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکِیلُ».

در جلسه دوازدهم «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، بحث توحید از یک مسئله صرفاً اعتقادی فراتر می‌رود و به ساختار جامعه می‌رسد؛ جایی که باور به خدای یگانه، با نفی طبقات اجتماعی و برابری انسان‌ها پیوند می‌خورد. محور این جلسه، آیات ۸۴ تا ۹۱ سوره مؤمنون و به‌ویژه آیه ۹۱ است؛ آیاتی که با پرسش از مالکیت زمین و آسمان، تدبیر جهان و منشأ قدرت، انسان را به پذیرش یگانگی خداوند نزدیک می‌کنند. در ادامه، این پرسش مطرح می‌شود که اگر خدای انسان‌ها یکی است، چرا باید در جامعه، عده‌ای صاحب حقوق و امتیازات ویژه باشند و عده‌ای دیگر از امکانات رشد و زندگی محروم بمانند؟

توحید فقط این نیست که انسان در ذهن و زبان خود به یگانگی خداوند اعتقاد داشته باشد؛ توحید زمانی در زندگی معنا پیدا می‌کند که به رفتار، انتخاب و مسئولیت انسان راه پیدا کند. در جلسه یازدهم «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، با تکیه بر آیات ۱۱۴ و ۱۱۵ سوره انعام، این پرسش اساسی مطرح می‌شود که انسان در تشخیص حق و باطل، چه کسی را مرجع نهایی داوری قرار می‌دهد. قرآن در پاسخ، خداوند را «حَکَم» معرفی می‌کند و کلام او را برخوردار از «صدق و عدل» می‌داند؛ نگاهی که توحید را از یک باور نظری به یک راه و رسم برای زندگی تبدیل می‌کند.

تصور کنید برای انجام چند آزمایش پزشکی، دیگر نیازی به چندین لوله خون و ساعت‌ها انتظار نباشد؛ فقط چند قطره خون کافی باشد و نتیجه آزمایش‌ها در کوتاه‌ترین زمان ممکن در اختیار شما قرار بگیرد. این همان رؤیایی بود که الیزابت هولمز با تأسیس شرکت ترانوس (Theranos) به سرمایه‌گذاران، رسانه‌ها و مردم وعده داد. رؤیایی که آن‌قدر جذاب و باورپذیر بود که ارزش شرکت را در مقطعی به حدود ۹ میلیارد دلار رساند. اما پشت این تصویر درخشان، واقعیتی متفاوت وجود داشت؛ فناوری شرکت با وعده‌هایی که درباره آن داده می‌شد فاصله زیادی داشت. کتاب «خون کثیف» روایت شکل‌گیری این رؤیا، پنهان ماندن مشکلات و در نهایت فروپاشی شرکتی است که می‌خواست آینده آزمایش خون را تغییر دهد.

وقتی می‌ترسیم، عصبانی می‌شویم، خوشحالیم یا ناگهان دچار اضطراب می‌شویم، معمولاً فکر می‌کنیم احساسات چیزی هستند که خودبه‌خود درون ما اتفاق می‌افتند؛ انگار مغز فقط یک دکمه را فشار می‌دهد و «ترس» یا «شادی» ظاهر می‌شود. اما کتاب «هیجانات چگونه ساخته می‌شوند؟» اثر لیزا فلدمن برت، این تصور رایج را به چالش می‌کشد. از نگاه نویسنده، مغز احساسات را مانند یک واکنش آماده دریافت نمی‌کند؛ بلکه با استفاده از اطلاعات بدن، تجربه‌های گذشته، پیش‌بینی، زبان و فرهنگ، به اتفاقات معنا می‌دهد و تجربه‌ای را می‌سازد که ما آن را «احساس» می‌نامیم.

چرا روسیه همیشه به مرزهای غربی خود حساس بوده است؟ چرا تبت برای چین اهمیتی فراتر از یک منطقه کوهستانی دارد؟ و چرا کشوری مانند آمریکا توانسته از موقعیت جغرافیایی خود بهره زیادی ببرد، در حالی که برخی کشورهای آفریقایی با وجود منابع طبیعی فراوان، همچنان با موانع جدی در مسیر تجارت و توسعه روبه‌رو هستند؟ تیم مارشال در کتاب «زندانیان جغرافیا» برای پاسخ به این پرسش‌ها، نگاه ما را از سیاستمداران و تصمیم‌های سیاسی به سمت نقشه می‌برد؛ جایی که کوه‌ها، رودخانه‌ها، دریاها، منابع و مرزها، بخشی از داستان قدرت کشورها را روایت می‌کنند.

چرا با وجود سال‌هایی که پشت سر گذاشته‌ایم، گاهی احساس می‌کنیم فرصت کافی برای زندگی کردن نداشته‌ایم؟ سنکا، فیلسوف رواقی، در کتاب «در باب کوتاهی زندگی» پاسخ متفاوتی به این پرسش می‌دهد: مشکل اصلی کوتاه بودن عمر نیست، بلکه شیوه‌ای است که ما زمان خود را صرف می‌کنیم. از نگاه او، انسان با مشغله‌های بی‌پایان، نگرانی، خواسته‌های غیرضروری و به تعویق انداختن زندگی، بخش زیادی از عمر خود را از دست می‌دهد.

فلسفه از یک سؤال شروع می‌شود؛ سؤالی که گاهی آن‌قدر ساده به نظر می‌رسد که ممکن است از کنار آن عبور کنیم: چگونه باید زندگی کرد؟ اما همین پرسش ساده، انسان را به موضوعاتی مانند حقیقت، عدالت، شناخت، آزادی، اخلاق، رنج و معنای زندگی می‌رساند.

کتاب «مغز در مواجهه با پورنوگرافی» با تمرکز بر سازوکار شکل‌گیری عادت، نقش سیستم پاداش مغز و تأثیر محیط دیجیتال، تلاش می‌کند توضیح دهد چرا مصرف پورنوگرافی در برخی افراد از یک رفتار انتخابی به الگویی تکرارشونده تبدیل می‌شود و برای شکستن این چرخه چه راهکارهایی می‌توان به کار گرفت.

زودانزالی یکی از شایع‌ترین مشکلات جنسی میان آقایان است، اما خبر خوب این است که برای افزایش زمان رابطه فقط یک راه وجود ندارد. روش‌های رفتاری مثل تکنیک توقف و شروع، تمرین‌های عضلات کف لگن، تنفس عمیق، کاهش اضطراب و بهبود ارتباط با همسر می‌توانند اثرگذار باشند. در کنار این‌ها، برخی محصولات کمک‌کننده مانند اسپری و کرم تاخیری، کاندوم تاخیری و روان‌کننده‌ها نیز می‌توانند تجربه رابطه را طولانی‌تر و راحت‌تر کنند. در این رپورتاژ، روش‌های موثر برای افزایش زمان رابطه را بدون اغراق و با نگاه سلامت‌محور بررسی می‌کنیم و نشان می‌دهیم که انتخاب درست به شرایط فردی، علت زودانزالی و انتظار واقع‌بینانه بستگی دارد.

کتاب «ذهن دیگران را بخوانید» اثر دیوید جی. لیبرمن، به بررسی رفتارها، واکنش‌های عاطفی و نشانه‌های غیرکلامی انسان می‌پردازد و تلاش می‌کند نشان دهد چگونه می‌توان از مشاهده رفتار، درک دقیق‌تری از وضعیت ذهنی و احساسی افراد به دست آورد. با این حال، یکی از نکات مهم این رویکرد آن است که هیچ رفتار یا نشانه‌ای به‌تنهایی معنای قطعی ندارد. شناخت انسان نیازمند توجه هم‌زمان به رفتار، شرایط، الگوهای تکرارشونده و روایت‌هایی است که هر فرد از اتفاقات زندگی خود در ذهن می‌سازد.