راهنمای درمانی مادران معتاد چند سالی است در کشور ابلاغ شده ولی باز هم خلأهایی در مورد سایر خدماتی که میشد در این حوزه ارایه داد، وجود دارد. در حال حاضر با کمک اعضای هیأت علمی و صاحبنظران این حوزه در حال تهیه بسته جامع خدماتی برای این قشر هستیم. این بسته عموماً به حمایتهای روانی - اجتماعی میپردازد و سایر ارگانها میتوانند در این حوزه کمک کنند.
به گزارش «بهداشت نیوز» رییس اداره پیشگیری و درمان سوءمصرف مواد وزارت بهداشت به تشریح اقدامات این وزارتخانه برای مادران باردار و کودکان که دارای اختلال مصرف مواد هستند پرداخت و گفت: تا ماه پیش حدود 260 تا 270 مادر باردار معتاد در این پروسه شناسایی شدند و همین تعداد کودک تحت پوشش سازمان بهزیستی یا مؤسسه مهرآفرین خدمات دریافت کردند.
دکتر حمیدرضا فتحی، رییس اداره پیشگیری و درمان سوءمصرف مواد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی کشور درباره طرحهای جدید این وزارتخانه در حوزه درمان اعتیاد کودکان و مادران باردار تصریح کرد: وزارت بهداشت همیشه برنامههایی برای عموم، و برنامههایی برای گروههای هدف و پرخطر دارد. افراد بیخانمان، کسانی که از نظر بضاعت مالی کم بهره هستند و این باعث میشود بقایشان در فرآیند درمانی کم باشد و افراد HIV مثبت جزو گروههای پرخطر هستند. در اکثر برنامهها، حوزه سلامت مادر باردار و کودک جزو گروههای هدف و اولویتدار هستند. این دو گروه در حوزه سوءمصرف مواد ویژگیهای خاصی دارند. یکی از کارهایی که در بحث طرح تقسیم ملی کاهش آسیبهای اجتماعی برعهده وزرات بهداشت قرار گرفت، ارتقای کمی و کیفی خدمات سوءمصرف مواد بود.
راهنمای درمان اختلال مصرف مواد در نوجوانان و کودکان در دستور کار
او با بیان اقدامات در حوزه کیفی تصریح کرد: یکی از فعالیتها در حوزه کیفی، ارائه خدمات به گروههای پرخطر است. در زمینه برنامه درمان اختلال مصرف مواد در کودکان و مادران باردار، کارهایی شروع شده بود. مثلاً چند سال قبل پروتکل درمان اختلال مصرف ترکیبات شبهافیونی در مادران باردار توسط معاونت درمان وقت وزارت بهداشت به دانشگاهها بهعنوان دستورالعمل کار درمان ابلاغ شد. امسال بحث راهنمای درمان اختلال مصرف مواد در نوجوانان و کودکان در دستور کار قرار گرفته است. محتوایی تدوین شده و در حال نهاییسازی با همکاری گروههای فنی و متخصصان هستیم. همچنین دورههای آموزشی در سطح کشور برای تعدادی از متخصصان و فوقتخصصان در این زمینه برگزار شد و تبادل نظری با آنها صورت گرفت. در نهایت سال گذشته منابع بخشهایی بهعنوان بخشهای درمان اختلال مصرف مواد در سطح کشور توزیع و تجهیز شد و فرآیند به شکل مرحله به مرحله و پلکانی جلو میرود. انشاالله راهنمای درمان هم بعد از آمادهسازی و جمع نظرات صاحبنظران، به آنها ارجاع میشود.
پیش از این روانپزشکان بدون ارائه راهنمای درمانی وزارت بهداشت اقدام به درمان کودکان معتاد میکردند
فتحی با تأکید بر اینکه این فرآیند، فرآیندی نیست که تا حالا اصلاً انجام نشده باشد، افزود: همکاران متخصص روانپزشک و روانپزشکان اطفال، درمان اختلالات مصرف مواد کودکان و نوجوانان را با توجه به دانش و توانمندی خود انجام میدادند ولی وزارت بهداشت، راهنمای درمانی به آنها ابلاغ نکرده بود. با هماهنگی که در ستاد صورت گرفت، محتوا به دستگاهها ابلاغ شد و دستگاههای مورد نظر، اعمال نظر کردند و بازخوردها را دادند. این بازخوردها در جمع گروهی از متخصصان طرح موضوع شده و در حال نهاییسازی راهنمای درمان اختلالات مصرف مواد بین کودکان و نوجوانان هستیم. انشاالله فرآیند درمان را در حوزه بستری و بعد هم خدمات سرپایی در حوزه کودک و نوجوان به این شکل ساماندهی خواهیم کرد.
مسأله، بازگشت کودکان به محیطهای آسیبزاست
رییس اداره پیشگیری و درمان سوءمصرف مواد وزارت بهداشت با اشاره به خدمات پس از درمان، اظهار کرد: درمان قطعاً قسمتی از پروسه درمانی است. مسأله اینجاست که این کودکان و نوجوانان که ممکن است کودک کار یا دانشآموزان دبیرستانی و دبستانی مبتلا باشند، چطور به مراکز درمانی ارجاع شوند. پس از درمان نیز اگر کودک یا نوجوان را رها کنیم و به خانواده آسیبزایی که در آن رشد کرده یا به محیط آسیبزایی که در آنجا بوده است برگردد، دوباره همین اتفاق برایش تکرار میشود یا خیر؟ این موضوعات، آسیبهایی است که برای این حوزه متصور است. البته براساس تقسیم کاری که صورت گرفته، در حال نهاییسازی فرآیند درمان هستیم که همه دستگاهها اجزای کارشان را در این فلوچارت میبینند. قطعاً همکاران ما در سازمان بهزیستی نقش بسیار پررنگی در این زمینه خواهند داشت. با همکاران آموزشوپرورش نیز جلساتی داشتیم. این همکاران نقش بسیار مهمی در فرآیند ارجاع و حمایتهایی که باید صورت بگیرد، دارند. حوزه قضایی باید برای کودکان بدسرپرست راهنماییهایی داشته باشد. این فرآیندها در حال طراحی است تا خلأهای ساختاری که تا امروز در کشور وجود داشته، دیده شود.
خلأهای درمان مادر باردار معتاد در حال بررسی است
او درباره درمان اعتیاد در مادران باردار تصریح کرد: در حوزه مادران باردار هم پروتکل درمانی ابلاغ شده بود و مشخص میکرد که مادر بارداری که در دوران بارداری مبتلا به اختلال مصرف مواد است، چطور در فرآیندهای مراقبتی وارد شود. مراقبتهایی تحت عنوان مراقبتهای ادغامیافته مادری سالم در نظام مراقبتی بهداشت اولیه در حال اجراست؛ یعنی زنان باردار برای مراقبتهایی به مراکز بهداشتی - درمانی مراجعه میکنند و تحت پیگیریهایی در خصوص مشکلات خود قرار میگیرند. برای این منظور، فرآیندی دیده شده که اگر شخص طی دوران بارداریاش مبتلا به اختلال مصرف مواد است، با توجه به اینکه بهعنوان یک مادر پرخطر طبقهبندی میشود، چگونه در سیستم شناسایی شود و مراجعه کند و در چه فرآیندهایی در سیستم درمانی خدمات دریافت کند. راهنمای درمانی مادران معتاد چند سالی است در کشور ابلاغ شده ولی باز هم خلأهایی در مورد سایر خدماتی که میشد در این حوزه ارایه داد، وجود دارد. در حال حاضر با کمک اعضای هیأت علمی و صاحبنظران این حوزه در حال تهیه بسته جامع خدماتی برای این قشر هستیم. این بسته عموماً به حمایتهای روانی - اجتماعی میپردازد و سایر ارگانها میتوانند در این حوزه کمک کنند.
بعضی موضوعات در حوزه کاری وزارت بهداشت نمیگنجد
فتحی با اشاره به اینکه ورود به برخی موضوعات در حوزه کاری وزارت بهداشت نمیگنجد، گفت: وزارت بهداشت تا حدی در حوزههایی بهعنوان حوزههای تخصصی میتواند مداخله کند. اما برای این وزارتخانه در رابطه با بعضی خدمات، حوزهای تعریف نشده است؛ زیرا مهارت کافی ندارد و برای همین برای اینکه بتوانیم این خدمات را جامع ببینیم، در حال نهاییسازی این فرآیندها هستیم تا مادری که در این فرآیند شناسایی میشود، رها نشود. سال گذشته و امسال موارد زیادی داشتیم که مادر با اختلال مصرف مواد، برای زایمان به بیمارستانی مراجعه میکرد و شاهد آسیبهای زیادی بودیم از جمله اینکه کودک، بدسرپرست میشد یا به خانواه دیگری واگذار شده یا دچار مشکلاتی از این دست میشد.
حمایتهای پس از زایمان از مادران و نوزادان معتاد
رییس اداره پیشگیری و درمان سوءمصرف مواد وزارت بهداشت به اقداماتی که در زمینه مشکلات بالا انجام شده است، اشاره کرد و افزود: با مشارکت معاونت اجتماعی وزارتخانه و سایر سازمانهایی مانند بهزیستی و برخی سازمانهای مردمنهاد مانند مهرآفرین اقداماتی در زمینه مشکل بالا انجام شد؛ این فرآیند در تهران به عنوان پایلوت، ساماندهی و بعد هم فرآیند درمانی آن به کل کشور ابلاغ شد که اگر زن بارداری برای زایمان به یکی از مراکز درمانی مراجعه کند و متوجه اختلال مصرف مواد در او شویم، چه خدماتی باید به او داد و چطور مادر و نوزادش حمایت شوند. در همان پروژه کوتاهمدت حدود 260 تا 270 مادر باردار تا حدود یک ماه پیش در این پروسه شناسایی شدند و همین تعداد کودک، تحت پوشش سازمان بهزیستی یا موسسه مهرآفرین خدمات دریافت کردند که این اقدامات قابل تقدیر است؛ زیرا اتفاقی که میتوانست برای این تعداد مادر و نوزاد بیفتد، با مشارکت جمعی سروسامان گرفت.
نمیتوانیم بگوییم اتفاق جدیدی نیفتاده است
او در پاسخ به اینکه آیا طرح بالا همان اقداماتی است که در سالهای پیش انجام میشده یا اتفاق جدیدی در این راستا افتاده است، تصریح کرد: دستهای از اقدامات برای این گروههای هدف همیشه در حوزه سلامت وجود داشته و دارد. مراقبتهای ادغامیافته مادری سالم، سالهاست وجود دارد. اما بحث این است که آیا غربالگری اختلال مصرف مواد در آن وجود داشته و آیا فرآیندهای درمانی به شکلی که یک زن باردار سازماندهی شود و تا زمان زایمان خود مراقبتهای درستی را دریافت کند، بوده است؟ آیا این زن به عنوان کسی که اختلال مصرف مواد داشته، درمان مناسبی میگرفته که باعث آسیب به خودش و بچهاش نشود تا شاهد آسیبهای دیگری مثل فروش بچه، رها شدن در سطل آشغال یا به شکل مرده در آغوش مادر معتاد مشغول گدایی نباشیم؟ نمیتوانیم بگوییم که هیچ اتفاقی نیفتاده و فرآیندها قدیمی بوده است. کملطفی است اگر بگوییم که در حال طراحی ساختاری بهعنوان ساختار درمان اختلال مصرف مواد در کودکان و نوجونان هستیم و همان فرآیند خدمات قدیمی بوده و هیچ کاری انجام نشده است.
نمیتوانم برای اقدامات بینسازمانی زمانی مشخص کنم
فتحی در مورد زمان اجراییشدن طرحهای بالا بیان کرد: ساماندهی نوزادان متولدشده از مادران معتاد حدود 2 ماه پیش به کلیه دانشگاهها ابلاغ و اجرا شده است. اما نکته اینجاست که در این طرحها فقط وزارت بهداشت دخیل نیست و عموماً بیندستگاهی هستند. تا زمانی که سایر دستگاهها همه بستر خدمات را جلو بیاورند و فرآیند را ابلاغ کنند، قطعاً به عنوان فرآیند اجرایی تلقی نمیشود. البته ممکن است کارهای کوچکی در این حوزه انجام شود؛ کارهای منطقهای مثل فرآیندهای درمانی که ما در ساختار خودمان در سطح وزارت بهداشت ابلاغ میکنیم. در این مورد میتوانم بگویم که پروتکل آن در ماههای آتی نهایی خواهد شد و بخشهای مربوطه نیز در 10 دانشگاه راهاندازی شده است؛ اما در مورد بسته هولستیکی که بهزیستی، قوه قضاییه، نیروی انتظامی و سایر سازمانهای مرتبط روی آن کار میکنند، قطعاً باید به تصمیم جمعی رسید و من نمیتوانم برای ورود به طرح، زمانی تعیین کنم. هرچند همه ثابت کردهاند که پای کار هستند و انشاالله اجرایی میشود.
منبع: مهرخانه
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.