در حین پژوهشهایی که روی منابع تاریخی داشتم، به یکسری از نامهها و مکتوبات او برخوردم و پس از مطالعه و بررسی، متوجه شدم این خانم یکی از مفاخر فرهنگی ایران است اما با وجود اینکه چند کتاب در سالهای دور نوشته است، کتابهای او تجدید چاپ نشده و مکتوبات، نامهها و داستانهای او منتشر نشدهاند. کتابی که من تألیف کردم به مقوله زن و جنگ جهانی میپردازد و اینکه یک زن وقتی کشورش تحت اشغال نیروهای خارجی بوده، چه طرز تفکر و اندیشههایی داشته است.
به گزارش «بهداشت نیوز» نویسنده کتاب دغدغههای یک زن ایرانی در جنگ جهانی دوم گفت: دکتر هما امامزاده، اولین پزشک زن ایرانی بود که از دانشگاه سوربن فرانسه مدرک خود را گرفت و به ایران بازگشت. او گرایش مذهبی بسیار شدیدی هم داشت و میتوان اندیشههای امامزاده را بیانگر اولین برخورد اندیشهای زنان مذهبی و اندیشه مدرن اروپایی دانست.
مسعود کوهستانینژاد نویسنده کتاب «دغدغههای یک زن ایرانی در جنگ جهانی دوم» در رابطه با انگیزه خود از تألیف این کتاب گفت: کتاب در چارچوب مطالعاتی است که من در رابطه با حقوق زنان و وضعیت زنان در ایران انجام دادهام. اولین کتابی که در این راستا منتشر شد، کتاب شاهزاده خانم ایرانی نوشته تاجالسلطنه بود. کتاب دغدغههای یک زن ایرانی در جنگ جهانی دوم، دومین کتاب در این زمینه است و کتاب سوم هم احتمالاً کتابی درباره یک خانم دیگر است که در همان سالها در خصوص نظام عائله اسلامی نوشته است.
(در همین زمینه: کتابی برای رفع تهمت از یک «شاهزاده خانم ایرانی»)
او در خصوص انتخاب هما امامزاده که کتاب به دیدگاهها و تفکرات او میپردازد، بیان داشت: در حین پژوهشهایی که روی منابع تاریخی داشتم، به یکسری از نامهها و مکتوبات او برخوردم و پس از مطالعه و بررسی، متوجه شدم این خانم یکی از مفاخر فرهنگی ایران است اما با وجود اینکه چند کتاب در سالهای دور نوشته است، کتابهای او تجدید چاپ نشده و مکتوبات، نامهها و داستانهای او منتشر نشدهاند. کتابی که من تألیف کردم به مقوله زن و جنگ جهانی میپردازد و اینکه یک زن وقتی کشورش تحت اشغال نیروهای خارجی بوده، چه طرز تفکر و اندیشههایی داشته است.
زنی که نقطه تلاقی اندیشه مذهبی و اندیشه مدرن اروپایی بود
کوهستانینژاد با اشاره به ویژگیهای هما امامزاده که پژوهش درباره او را جالب کرده است، اظهار داشت: او اولین پزشک زن ایرانی بود که از دانشگاه سوربن فرانسه مدرک خود را گرفت و به ایران بازگشت. امامزاده گرایش مذهبی بسیار شدیدی هم داشت و میتوان اندیشههای او را بیانگر اولین برخورد اندیشهای زنان مذهبی و اندیشه مدرن اروپایی دانست. مدارک تاریخی که تاکنون به دست آمده، نشان میدهد او اولین خانمی بود که اندیشههای مذهبی علمی داشت و سعی میکرد از مقوله علم وارد اندیشههای مذهبی شود. کتاب من در خصوص دیدگاههای هما امامزاده در جنگ جهانی دوم است و روی زندگی او بعد از آن تاریخ کار نکردم اما گویا بعدها گرایشهای مذهبی امامزاده به شدت افزایش یافت و به کربلا مهاجرت کرد و ساکن این شهر شد. احتمال دارد در آنجا تحصیلات فقهی هم انجام داده باشد.
اولین زنی که با نگاه مذهبی به حق رأی زنان پرداخت
این نویسنده خاطرنشان کرد: ویژگی اصلی هما امامزاده که انسان را ترغیب به پژوهش درباره او میکند، این است که او در بسیاری از مقولهها اولین نفر است. برای مثال، اولین زنی است که از زاویه نگاه مذهبی حق رأی زنان را مورد بحث قرار میدهد و از این جهت، توجه به اندیشه و نوع گرایشهای این خانم بسیار مهم است.
او در خصوص فعالیتهای امامزاده در طول جنگ جهانی دوم گفت: مصادف با آغاز جنگ جهانی دوم از فرانسه به ایران برمیگردد و به طبابت مشغول میشود. در دوره 2 سالهای که ما از آن در کتاب صحبت کردهایم، او در تهران مطب داشت و به مداوای بیماران مشغول بود. قرینههای جدی نداریم که نشان دهد امامزاده فعالیتهای گستردهای در زمینه زنان داشته باشد اما میدانیم که در محفل سیاسی یاران حضور داشته و فعالیت کرده است.
هما امامزاده زن را در خانواده میدید
کوهستانینژاد در رابطه با تفکرات هما امامزاده در زمینه حقوق زنان عنوان داشت: دیدگاههایی که او در مورد حقوق زنان مطرح میکرد حدود 30 قبل از آن در ایران مورد بحث و بررسی بوده است. اما خصوصیت امامزاده این بود که از نگاه یک زن مذهبی به موضوع ورود پیدا میکرد؛ چیزی که قبل از آن سابقه نداشت. از سوی دیگر، مباحثی که او در حوزه حقوق زنان مطرح میکند شامل طیف وسیعی میشود و تنها محدود به یک موضوع نیست و بهطور کلی، میخواهد جایگاه زن را بیان کند. نوع نگاه او هم اینگونه بود که زن را در خانواده میدید نه بدون خانواده.
این نویسنده در ادامه تصریح کرد: دغدغههای زنان مذهبی در آن دوران بسیار متفاوت با دغدغههای زنان غیرمذهبی بود. البته ممکن بود مشابهتهایی با هم داشته باشند اما از 2 ورودی مختلف وارد بحث زنان میشدند. این نکته را هم اضافه کنم که در آن زمان تعداد زنان مذهبی که در زمینه زنان فعالیت میکردند زیاد نبود اما ورود هما امامزاده به موضوع، از زاویه زن در خانواده بود که این دیدگاه یک آدم مذهبی است. اما کسانی که آن موقع به اروپا رفته بودند و به مغربزمین گرایش داشتند، زن را تنها بهعنوان یک انسان مطرح میکردند و او را مجزا از خانواده میدانستند.
او اظهار داشت: امامزاده ابتدا در خصوص جایگاه زن صحبت و سپس حقوق زن را مطرح میکند. او یک زن فعال و یک پزشک حاذق بود که فعالیت سیاسی، حزبی و علمی انجام میداد. خودش میگوید من وقتی در اروپا بودم قرآن را به زبان فرانسه خواندم. امامزاده نوه امام جمعه قمشه بود و خانوادهای علمایی داشت. او با این دیدگاه وارد مقوله حق رأی زن میشود و تلاش دارد حق رأی زنان را اثبات کند و از این جهت پیشرو تمام صاحبنظران مرد و زن است؛ چون در آن زمان که از حق رأی زنان صحبت میکرد، تمام متفکران و اندیشمندان مذهبی اعم از روحانی و غیرروحانی مخالف این موضوع بودند.
تلاش برای ایجاد پیوند بین المانهای ایرانی و مذهبی
کوهستانینژاد با اشاره به سایر ویژگیهای اندیشهای هما امامزاده عنوان داشت: او سعی میکرد بین المانهای ایرانی و مذهبی پل بزند و یک ملی - مذهبی باشد. مثلاً وقتی داستان رستم را بیان میکند میبینیم که زال لاالهالاالله میگوید و این کار فارغ از درست یا نادرست بودن، نشان میدهد او سعی دارد المانهای ملی و مذهبی را به هم متصل کند. این خصلت اندیشهای امامزاده حتی الان هم بسیار تازگی دارد و از این زاویه، او آدم منحصر بهفردی در زمانه خود بوده است.
تفاوت نگاه هما امامزاده با مجامع زنان
این نویسنده در خصوص حضور امامزاده در مجامع زنان گفت: آن زمان مجامعی مانند جمعیت زنان، کانون بانوان و... فعالیت میکردند اما نوع نگاه و تفکر امامزاده اساساً با آنها متفاوت بود و به همین دلیل، در این مجامع حاضر نمیشد و تاکنون گزارشی پیدا نکردهایم که فعالیتی در این مجامع داشته باشد. او فقط حدود یک سال و نیم در محفل یاران وابسته به عباس خلیلی فعالیت داشته است.
او در رابطه با سایر جزئیات زندگی هما امامزاده بیان داشت: پدربزرگ او امام جمعه و پدرش مذهبی بوده است. خودش برای ادامه تحصیل به تهران میآید و احتمالاً جزو محصلانی بوده که در دوره رضاشاه برای تحصیل به خارج از کشور میرود. به این دلیل میگویم احتمالاً، زیرا اطلاعات متناقض زیادی در این خصوص وجود دارد. مثلاً میگویند دولت آن زمان دختران را برای تحصیل به خارج اعزام نمیکرد اما اگر چنین بوده چگونه این خانم با وجود خانوادهای که داشته، برای تحصیل به اروپا رفته است؟
مرگی در هاله ابهام
کوهستانینژاد افزود: امامزاده بعد از جنگ جهانی دوم ساکن کربلا شد اما نمیدانیم در آنجا چه کارهایی انجام داده است. مرگ او هم در هالهای از ابهام است چون یک روایت وجود دارد که میگوید در سال 1344 در کربلا از دنیا رفت اما من در فضای مجازی دیدم یک نفر که ادعا میکند از خانواده امامزاده است گفته سه نفر او را در کربلا ترور کردند. البته، من نمیتوانم صحت این ادعا را تأیید کنم.
این نویسنده با اشاره به اینکه کتاب او فقط در خصوص دیدگاهها و اندیشههای امامزاده در 2 سال از جنگ جهانی دوم است و زندگینامه او را دربرنمیگیرد، اظهار داشت: خانواده هما امامزاده الان در اصفهان زندگی میکنند و حتماً افراد خانواده میتوانند اطلاعاتی در خصوص زندگی او بهویژه بعد از سال 1324 منتشر کنند اما تاکنون اقدامی در این رابطه انجام نگرفته است. کتابهای امامزاده نیز دردسترس نیست و اگر هم خانواده او کتابها را در اختیار دارند هنوز به کتابخانه ملی ندادهاند. من کتاب خود را براساس دیدگاههایی که امامزاده در مکتوبات خود شرح داده بود، تدوین کردم اما کتابهای دیگر او را پیدا نکردم و اگر میخواستم به دنبال زندگینامه او بروم ممکن بود کار نوشتن کتاب، چندین سال به طول بینجامد.
او در خصوص سختیهای کار پژوهش در حوزه زنان گفت: اطلاعاتی که من در این کتاب استفاده کردم از منابع تاریخی بهدست آمده بود و در مقدمه کتاب هم راجع به این منابع توضیح دادهام. مقوله بعدی این است که اطلاعات تاریخی بسیار زیادی در خصوص زنان وجود دارد اما صحبتهای ما موقعی گوشی برای شنیدن پیدا میکند که من یا صاحب منصب اداری باشم یا مدرکی داشته باشم و در جایی درس بدهم. درواقع، پژوهش در کشور ما معنا ندارد؛ این در حالی است که تاریخ زنده است و وقتی کتاب هما امامزاده را میخوانید، در آن زندگی میبینید و مسألهای که در آنجا از آن صحبت میشود، مسأله ما هم هست. اما این نگاه در کشور وجود ندارد و بودجههایی هم که به پژوهش اختصاص پیدا میکند. امیدوارم امکانی وجود داشته باشد که مباحث مربوط به زنان فارغ از شعارها، گرایشها و سوءاستفادههای سیاسی در یک مجرای صحیح علمی مورد بررسی قرار گیرد.
* گفتنی است کتاب «دغدغههای یک زن ایرانی در جنگ جهانی دوم» با تیتر فرعی مکتوبات و داستانهای دکتر هما امامزاده به قلم مسعود کوهستانینژاد در 237 صفحه با تیراژ هزار نسخه از سوی ناشر مؤلف منتشر شده است
منبع: مهرخانه
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.