سکته مغزی از مهم‌ترین علل ناتوانی و مرگ‌ومیر در جهان است؛ عارضه‌ای که در بسیاری از موارد، تنها چند دقیقه تأخیر در تشخیص و دریافت خدمات درمانی می‌تواند پیامدهای آن را تغییر دهد. اگرچه سکته مغزی اغلب به‌صورت ناگهانی بروز می‌کند، برخی مشکلات زمینه‌ای عروقی ممکن است پیش از وقوع آن با نشانه‌هایی هشداردهنده همراه باشند. ضعف ناگهانی یک سمت بدن، اختلال در تکلم، تغییر ناگهانی بینایی، سرگیجه شدید و سردرد غیرمعمول از علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. نکته مهم این است که حتی اگر این نشانه‌ها پس از چند دقیقه برطرف شوند، احتمال حمله ایسکمیک گذرا یا یک مشکل جدی دیگر وجود دارد و ارزیابی فوری پزشکی ضروری است.
به گزارش بهداشت نیوز، مغز برای عملکرد طبیعی خود به جریان مداوم خون و اکسیژن نیاز دارد. هرگاه جریان خون بخشی از مغز به دلیل انسداد رگ یا پارگی عروق مختل شود، سکته مغزی رخ می‌دهد.
سکته مغزی به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود: سکته ایسکمیک که در اثر مسدود شدن رگ خونی ایجاد می‌شود و سکته هموراژیک که در نتیجه خون‌ریزی داخل مغز یا اطراف آن رخ می‌دهد.
در هر دو حالت، سلول‌های مغزی ممکن است در مدت کوتاهی آسیب ببینند. به همین دلیل، تشخیص سریع و آغاز درمان مناسب اهمیت حیاتی دارد.
برخی افراد نیز دچار حمله ایسکمیک گذرا می‌شوند؛ وضعیتی که در آن علائم شبیه سکته مغزی برای مدت کوتاهی ظاهر می‌شوند و سپس برطرف می‌شوند. این وضعیت را نباید بی‌خطر تلقی کرد، زیرا ممکن است هشداری برای وقوع سکته مغزی در آینده نزدیک باشد.
۶ علامت مهم که باید جدی گرفته شوند
۱. افتادگی ناگهانی یک سمت صورت
یکی از نشانه‌های شناخته‌شده سکته مغزی، ضعف ناگهانی عضلات یک سمت صورت است.
ممکن است هنگام لبخند زدن، یک سمت دهان پایین‌تر قرار بگیرد یا فرد نتواند هر دو سمت صورت خود را به‌طور یکسان حرکت دهد.
این علامت زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که همراه با ضعف دست، اختلال گفتار یا تغییر ناگهانی تعادل باشد.
البته افتادگی صورت همیشه ناشی از سکته نیست؛ با این حال، اگر به‌طور ناگهانی ایجاد شود، باید آن را یک وضعیت اورژانسی دانست و فوراً با اورژانس تماس گرفت.
۲. ضعف یا بی‌حسی ناگهانی دست و پا
بی‌حسی، ضعف یا از دست دادن توان حرکتی در یک سمت بدن از مهم‌ترین علائم هشداردهنده سکته مغزی است.
ممکن است فرد هنگام بلند کردن هر دو دست متوجه شود که یکی از دست‌ها پایین می‌افتد یا نمی‌تواند یک پای خود را مانند گذشته حرکت دهد.
این وضعیت ممکن است با اختلال در راه رفتن یا ناتوانی در انجام فعالیت‌های معمول همراه شود.
اگر ضعف یا بی‌حسی به‌طور ناگهانی آغاز شده باشد، حتی در صورت خفیف بودن، نباید منتظر ماند تا علائم شدیدتر شوند.
۳. اختلال ناگهانی در گفتار یا درک کلمات
سکته مغزی می‌تواند بخش‌هایی از مغز را که مسئول زبان و گفتار هستند، تحت تأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، فرد ممکن است نتواند کلمات را به‌درستی بیان کند، جملات نامفهوم بسازد یا صحبت دیگران را بفهمد.
گاهی فرد می‌داند چه می‌خواهد بگوید، اما نمی‌تواند کلمات مناسب را پیدا کند. در موارد دیگر، گفتار ممکن است ناگهان نامفهوم یا بریده‌بریده شود.
اگر این تغییرات به‌صورت ناگهانی ایجاد شوند، باید احتمال سکته مغزی را جدی گرفت؛ حتی اگر فرد سابقه مشکلات گفتاری نداشته باشد.
۴. کاهش ناگهانی بینایی یا دوبینی
اختلال ناگهانی بینایی نیز ممکن است یکی از نشانه‌های سکته مغزی باشد.
برخی افراد دچار تاری دید ناگهانی، دوبینی یا کاهش بینایی در یک یا هر دو چشم می‌شوند. گاهی نیز بخشی از میدان دید از دست می‌رود و فرد نمی‌تواند اشیا را در یک سمت به‌خوبی تشخیص دهد.
این علائم ممکن است بدون درد ایجاد شوند و به همین دلیل، برخی افراد آن‌ها را به خستگی چشم یا مشکلات موقت بینایی نسبت می‌دهند.
با این حال، هرگونه تغییر ناگهانی بینایی، به‌خصوص اگر با اختلال تعادل، ضعف اندام یا مشکل گفتار همراه باشد، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
۵. سرگیجه شدید و از دست دادن تعادل
سرگیجه همیشه نشانه سکته مغزی نیست و اغلب دلایل دیگری دارد؛ اما سرگیجه ناگهانی و شدید، به‌ویژه هنگامی که با ناتوانی در راه رفتن، اختلال هماهنگی حرکات یا دوبینی همراه باشد، می‌تواند نشانه درگیری بخش‌هایی از مغز باشد که مسئول تعادل هستند.
برخی سکته‌های ناحیه خلفی مغز ممکن است با علائم تعادلی و بینایی بروز کنند و علائم کلاسیک مانند افتادگی صورت یا ضعف واضح دست را نداشته باشند.
بنابراین، نباید تمام موارد سرگیجه ناگهانی را به افت فشار خون، خستگی یا مشکلات گوش داخلی نسبت داد.
اگر فرد ناگهان قادر به ایستادن یا راه رفتن نیست، یا سرگیجه با سایر علائم عصبی همراه شده است، باید فوراً کمک پزشکی دریافت کند.
۶. سردرد ناگهانی و بسیار شدید
سردرد به‌تنهایی از نشانه‌های اختصاصی سکته مغزی نیست؛ اما سردردی که ناگهان آغاز می‌شود و در چند ثانیه یا دقیقه به‌شدت غیرعادی می‌رسد، می‌تواند نشانه خون‌ریزی مغزی باشد.
این نوع سردرد ممکن است با تهوع، استفراغ، سفتی گردن، اختلال هوشیاری یا علائم عصبی همراه شود.
افرادی که چنین سردردی را برای نخستین بار تجربه می‌کنند، به‌خصوص اگر شدت آن بسیار زیاد باشد، باید فوراً ارزیابی شوند.
نباید برای کاهش درد، مراجعه به اورژانس را به تأخیر انداخت یا صرفاً به مصرف مسکن اکتفا کرد.
اگر علائم پس از چند دقیقه برطرف شدند، آیا باز هم خطر وجود دارد؟
بله. برطرف شدن علائم به معنای بی‌خطر بودن وضعیت نیست.
حمله ایسکمیک گذرا که گاهی «سکته مغزی خفیف» نامیده می‌شود، می‌تواند علائمی شبیه سکته مغزی ایجاد کند؛ با این تفاوت که علائم ممکن است پس از مدت کوتاهی از بین بروند.
این وضعیت ممکن است نشانه اختلال موقت جریان خون به مغز باشد و احتمال سکته مغزی بعدی را افزایش دهد.
به همین دلیل، اگر ضعف ناگهانی، اختلال گفتار، کاهش بینایی یا سایر علائم مشکوک حتی برای چند دقیقه ایجاد شده و سپس برطرف شده‌اند، باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود.
منتظر ماندن برای تکرار علائم یا مراجعه در روزهای بعد می‌تواند خطرناک باشد.
در صورت مشاهده علائم سکته مغزی چه کنیم؟
در مواجهه با علائم احتمالی سکته مغزی، سرعت عمل اهمیت زیادی دارد.
فوراً با اورژانس تماس بگیرید. در ایران با شماره ۱۱۵ تماس بگیرید؛ در کشورهای دیگر از شماره اورژانس محلی استفاده کنید.
زمان شروع علائم را به خاطر بسپارید. اگر زمان دقیق مشخص نیست، آخرین زمانی را که فرد بدون علائم بوده ثبت کنید.
منتظر بهبود خودبه‌خودی نمانید. حتی اگر علائم کاهش پیدا کنند، ارزیابی فوری ضروری است.
به فرد غذا، نوشیدنی یا داروی خوراکی ندهید. ممکن است توانایی بلع مختل شده باشد.
آسپرین را خودسرانه تجویز نکنید. همه سکته‌ها ناشی از انسداد رگ نیستند و در سکته‌های خون‌ریزی‌دهنده، مصرف آسپرین می‌تواند خطرناک باشد.
فرد را با خودروی شخصی جابه‌جا نکنید، مگر در شرایطی که راهنمایی اورژانس یا شرایط محلی چنین اقتضا کند. تماس با اورژانس امکان ارزیابی و انتقال مناسب را فراهم می‌کند.
برخی درمان‌های سکته ایسکمیک وابسته به زمان هستند و برای افراد واجد شرایط، هرچه درمان زودتر آغاز شود، احتمال محدود کردن آسیب مغزی بیشتر خواهد بود.
چه افرادی بیشتر در معرض سکته مغزی قرار دارند؟
سکته مغزی ممکن است در هر سنی رخ دهد؛ اما برخی عوامل خطر احتمال بروز آن را افزایش می‌دهند.
مهم‌ترین عوامل خطر عبارت‌اند از:
فشار خون بالا؛
دیابت و اختلالات قند خون؛
افزایش چربی خون؛
مصرف دخانیات؛
بیماری‌های قلبی، به‌ویژه فیبریلاسیون دهلیزی؛
کم‌تحرکی و برخی الگوهای ناسالم تغذیه؛
سابقه سکته مغزی یا حمله ایسکمیک گذرا؛
افزایش سن و برخی عوامل ژنتیکی.
در میان این عوامل، فشار خون بالا از مهم‌ترین عوامل خطر قابل‌کنترل محسوب می‌شود. این بیماری ممکن است بدون علامت باشد و تنها با اندازه‌گیری فشار خون شناسایی شود.
به همین دلیل، بررسی منظم فشار خون و پیگیری درمان بیماری‌های زمینه‌ای نقش مهمی در پیشگیری دارد.
چگونه می‌توان خطر سکته مغزی را کاهش داد؟
اگرچه نمی‌توان تمام موارد سکته مغزی را پیشگیری کرد، کنترل عوامل خطر می‌تواند احتمال بروز آن را کاهش دهد.
کنترل فشار خون: اندازه‌گیری منظم فشار خون و مصرف داروهای تجویزشده طبق دستور پزشک اهمیت دارد.
مدیریت دیابت و چربی خون: کنترل قند خون و چربی‌های خون می‌تواند به حفظ سلامت عروق کمک کند.
ترک سیگار: مصرف دخانیات به عروق خونی آسیب می‌رساند و خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی و سکته مغزی را افزایش می‌دهد.
فعالیت بدنی منظم: پیاده‌روی و سایر فعالیت‌های مناسب می‌توانند در کنترل فشار خون، وزن و قند خون مؤثر باشند.
تغذیه متعادل: مصرف سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات و غلات کامل، همراه با کاهش نمک و محدود کردن غذاهای بسیار فرآوری‌شده، به سلامت قلب و عروق کمک می‌کند.
بررسی مشکلات قلبی: افراد مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی یا سایر بیماری‌های قلبی باید درمان و پیگیری توصیه‌شده را جدی بگیرند.
این اقدامات جایگزین درمان پزشکی نیستند، اما می‌توانند بخش مهمی از برنامه پیشگیری از سکته مغزی باشند.
جمع‌بندی؛ در سکته مغزی، هر دقیقه اهمیت دارد
سکته مغزی ممکن است با افتادگی ناگهانی صورت، ضعف یک سمت بدن، اختلال گفتار، تغییر بینایی، سرگیجه شدید یا سردرد ناگهانی و غیرمعمول بروز کند.
نکته حیاتی این است که نباید برای شدیدتر شدن علائم منتظر ماند. همچنین برطرف شدن نشانه‌ها پس از چند دقیقه، خطر را منتفی نمی‌کند.
اگر به سکته مغزی مشکوک هستید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید. تشخیص سریع و درمان به‌موقع می‌تواند در کاهش آسیب مغزی و حفظ توانایی‌های فرد نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.
یادداشت تحریریه: این گزارش تولیدی برای انتشار پیشنهادی در بهداشت نیوز تنظیم شده است. پیش از انتشار، اطلاعات پزشکی و توصیه‌های اورژانسی آن را با منابع معتبر و به‌روز تطبیق دهید
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.