بیخوابی یکی از شایعترین مشکلات خواب است و بسیاری از افراد برای بهبود خواب شبانه به دمنوشها و گیاهان دارویی روی میآورند. سنبلالطیب، گلگاوزبان و بابونه از فرآوردههای پرمصرف در این زمینه هستند، اما شواهد علمی درباره اثربخشی آنها یکسان نیست. متخصصان تأکید میکنند که مصرف گیاهان دارویی نیز میتواند با عوارض و تداخل دارویی همراه باشد و در بیخوابی مزمن، نباید جایگزین ارزیابی علت اختلال خواب و درمانهای استاندارد شود.
به گزارش بهداشت نیوز، وقتی خواب شبانه بهطور مکرر مختل میشود، بسیاری از افراد پیش از مراجعه به پزشک سراغ روشهای خانگی میروند. یکی از رایجترین این روشها، مصرف دمنوشهای گیاهی است؛ روشی که از گذشته در فرهنگهای مختلف برای آرامسازی و کمک به خواب مورد استفاده بوده است.
اما این پرسش مطرح است که آیا یک فنجان دمنوش گیاهی واقعاً میتواند بیخوابی را درمان کند؟
پاسخ سادهای برای همه افراد وجود ندارد. برخی گیاهان ممکن است در بعضی افراد اثر آرامبخش داشته باشند، اما کیفیت شواهد درباره آنها متفاوت است و اثر یک دمنوش با درمان علمی بیخوابی مزمن قابل مقایسه نیست.
سنبلالطیب؛ گیاهی که بیشتر از همه درباره خواب شنیدهایم
سنبلالطیب یکی از شناختهشدهترین گیاهان دارویی مورد استفاده برای مشکلات خواب است.
برخی مطالعات نشان دادهاند که فرآوردههای سنبلالطیب ممکن است در بعضی افراد بر کیفیت خواب یا احساس آرامش اثر بگذارند، اما نتایج تحقیقات کاملاً یکدست نیست.
بنابراین نمیتوان گفت سنبلالطیب یک درمان قطعی برای بیخوابی است.
نکته مهم دیگر، شکل مصرف و مقدار فرآورده است. دمنوش تهیهشده از گیاه با عصاره استانداردشده الزاماً اثر یکسانی ندارد و نمیتوان نتایج مطالعات روی یک فرآورده را به تمام محصولات موجود در بازار تعمیم داد.
آیا گلگاوزبان خوابآور است؟
گلگاوزبان از گیاهانی است که در طب سنتی و میان مردم برای آرامش و کاهش تنش مورد استفاده قرار میگیرد.
با این حال، درباره اینکه مصرف معمول گلگاوزبان بتواند بیخوابی را به شکل قابل اتکا درمان کند، شواهد بالینی کافی و قطعی وجود ندارد.
از طرف دیگر، «گیاهی بودن» به معنای بیخطر بودن برای همه افراد نیست.
مصرف برخی فرآوردههای گلگاوزبان بهویژه در مقادیر زیاد یا به شکل فرآوردههای نامشخص میتواند نگرانیهایی ایجاد کند. بنابراین مصرف مداوم و دارویی آن، بهخصوص در افراد دارای بیماری زمینهای یا مصرفکننده دارو، بهتر است بدون مشورت متخصص انجام نشود.
بابونه چطور؟
بابونه نیز به دلیل خواص آرامبخش احتمالی خود مورد توجه قرار گرفته است.
برخی شواهد نشان میدهند ترکیبات موجود در بابونه ممکن است اثرات آرامکننده داشته باشند، اما شواهد مربوط به درمان بیخوابی همچنان محدود است.
اگر فردی پس از مصرف یک دمنوش بابونه احساس آرامش بیشتری پیدا میکند، این تجربه شخصی الزاماً به معنای درمان علت بیخوابی نیست.
در واقع ممکن است بخشی از اثر دمنوش به ایجاد یک روتین آرام قبل از خواب مربوط باشد.
مشکل اصلی اینجاست: بیخوابی همیشه یک علت ندارد
بیخوابی ممکن است به دلیل استرس، اضطراب، افسردگی، مصرف برخی داروها، دردهای مزمن، بیماریهای جسمی، اختلالات خواب یا عادات نامناسب خواب ایجاد شود.
برای مثال، مصرف کافئین در ساعات پایانی روز، استفاده طولانی از تلفن همراه پیش از خواب، خواب روزانه طولانی یا برنامه خواب نامنظم میتواند خواب شبانه را مختل کند.
اگر علت اصلی برطرف نشود، مصرف مداوم دمنوش ممکن است فقط یک راهحل موقت باشد.
بیخوابی مزمن با یک دمنوش درمان نمیشود
اگر اختلال خواب به صورت مداوم ادامه داشته باشد و عملکرد روزانه فرد را مختل کند، بهتر است علت آن بررسی شود.
در درمان بیخوابی مزمن، درمان شناختی رفتاری برای بیخوابی (CBT-I) یکی از رویکردهای اصلی و مبتنی بر شواهد محسوب میشود.
این روش به جای اینکه صرفاً روی خوابآور بودن یک ماده تمرکز کند، عواملی مانند افکار مرتبط با خواب، عادات رفتاری و شرایط محیطی را بررسی میکند.
دمنوش را جایگزین دارو نکنید
برخی بیماران ممکن است داروهای خواب یا داروهای مرتبط با بیماریهای دیگر مصرف کنند و همزمان تصمیم بگیرند دمنوشهای گیاهی نیز به برنامه خود اضافه کنند.
این کار همیشه بیخطر نیست.
برخی گیاهان میتوانند اثر آرامبخشی داروها را تشدید کنند و باعث خوابآلودگی بیشتر، کاهش هوشیاری یا افزایش خطر زمین خوردن شوند.
به همین دلیل، اگر فرد داروی خوابآور، آرامبخش، ضدافسردگی یا داروهای متعدد دیگری مصرف میکند، بهتر است پیش از مصرف منظم فرآوردههای گیاهی با پزشک یا داروساز مشورت کند.
یک اشتباه رایج درباره دمنوشهای خواب
بسیاری از افراد تصور میکنند هرچه مقدار دمنوش بیشتر باشد، خواب بهتر خواهد شد.
در حالی که افزایش مقدار مصرف یک ماده گیاهی الزاماً به معنای افزایش اثر آن نیست و میتواند احتمال عوارض را بیشتر کند.
همچنین ترکیب چند گیاه مختلف برای ایجاد اثر قویتر، بدون اطلاع از تداخلات احتمالی، روش مناسبی نیست.
یک فنجان دمنوش ممکن است از راه دیگری کمک کند
حتی اگر اثر مستقیم یک گیاه بر بیخوابی قطعی نباشد، ایجاد یک برنامه آرام قبل از خواب میتواند برای برخی افراد مفید باشد.
نوشیدن یک نوشیدنی بدون کافئین، کاهش نور محیط، کنار گذاشتن تلفن همراه و انجام فعالیت آرام میتواند به بدن پیام دهد که زمان خواب نزدیک است.
بنابراین ممکن است بخشی از فایدهای که افراد از یک دمنوش تجربه میکنند، ناشی از ایجاد یک روتین ثابت و آرام پیش از خواب باشد.
چه زمانی بیخوابی نیاز به بررسی پزشکی دارد؟
اگر مشکل خواب برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، بارها در طول شب تکرار شود یا باعث خوابآلودگی شدید روزانه، کاهش تمرکز و اختلال در فعالیتهای روزمره شود، بهتر است فرد برای ارزیابی مراجعه کند.
خرخر شدید، توقف تنفس در خواب، بیدار شدن با احساس خفگی، خوابآلودگی شدید روزانه و حرکات غیرطبیعی اندامها هنگام خواب نیز میتوانند نشانه وجود یک اختلال خواب دیگر باشند.
در چنین شرایطی، صرفاً مصرف دمنوش ممکن است باعث تأخیر در تشخیص بیماری اصلی شود.
برای خواب بهتر چه کارهایی انجام دهیم؟
اصلاح عادات خواب در بسیاری از افراد اهمیت زیادی دارد.
ثابت نگه داشتن زمان خواب و بیداری، کاهش مصرف کافئین در ساعات پایانی روز، محدود کردن استفاده از صفحهنمایش پیش از خواب، فراهم کردن محیط تاریک و آرام و پرهیز از وعدههای غذایی سنگین نزدیک زمان خواب از جمله اقداماتی هستند که میتوانند به بهبود بهداشت خواب کمک کنند.
فعالیت بدنی منظم نیز برای سلامت عمومی و کیفیت خواب مفید است، هرچند فعالیت ورزشی شدید در ساعات نزدیک خواب ممکن است برای بعضی افراد مناسب نباشد.
جمعبندی
دمنوشهایی مانند سنبلالطیب، بابونه و گلگاوزبان سالهاست برای آرامش و خواب مورد استفاده قرار میگیرند، اما شواهد علمی درباره اثر آنها بر بیخوابی یکسان و قطعی نیست.
مصرف گاهبهگاه یک دمنوش برای فرد سالم با مصرف طولانیمدت و خودسرانه فرآوردههای گیاهی تفاوت دارد. در صورت ابتلا به بیماری زمینهای یا مصرف دارو، احتمال تداخل نیز باید در نظر گرفته شود.
اگر بیخوابی مداوم است، بهتر است به جای تکیه صرف بر دمنوشها، علت مشکل شناسایی شود. درمانهای مبتنی بر شواهد، از جمله CBT-I در بیخوابی مزمن، میتوانند بخش مهمی از مدیریت این اختلال باشند.
توجه: این مطلب جایگزین تشخیص و درمان پزشک نیست و افراد نباید داروهای تجویزی خود را بدون مشورت پزشک قطع یا با فرآوردههای گیاهی جایگزین کنند.
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.