مصرف گیاهان دارویی و فرآوردههای سنتی در میان بخشی از مردم رواج دارد، اما متخصصان تأکید میکنند طبیعی بودن یک فرآورده لزوماً به معنای بیخطر بودن آن نیست. برخی ترکیبات گیاهی میتوانند با داروهای قلبی و عروقی تداخل داشته باشند، اثر داروها را افزایش یا کاهش دهند و در برخی شرایط خطر عوارض را بالا ببرند.
به گزارش بهداشت نیوز، علاقه به استفاده از گیاهان دارویی و فرآوردههای طب سنتی در سالهای اخیر افزایش یافته است. بسیاری از افراد این محصولات را به دلیل منشأ طبیعی، کمعارضهتر از داروهای شیمیایی میدانند؛ با این حال، فرآوردههای گیاهی نیز حاوی ترکیبات فعال زیستی هستند و میتوانند بر عملکرد بدن و حتی اثر داروهای تجویزی تأثیر بگذارند.
این موضوع برای افرادی که به بیماریهای مزمن مبتلا هستند اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا این بیماران معمولاً به صورت طولانیمدت چند دارو مصرف میکنند و احتمال تداخل میان فرآوردههای گیاهی و داروهای آنها میتواند بیشتر باشد.
طبیعی بودن، مساوی بیخطر بودن نیست
یکی از باورهای رایج درباره محصولات گیاهی این است که چون منشأ طبیعی دارند، خطری برای بدن ایجاد نمیکنند.
اما گیاهان دارویی نیز مانند داروها دارای مواد فعال هستند. همین ترکیبات میتوانند در بدن اثر فیزیولوژیک ایجاد کنند و در صورت مصرف نامناسب، مقدار بیش از حد یا ترکیب با داروهای دیگر، باعث بروز عارضه شوند.
بنابراین، مصرف یک فرآورده گیاهی نیز باید با توجه به وضعیت سلامت فرد، بیماریهای زمینهای و داروهای همزمان او بررسی شود.
تداخل با داروهای قلبی؛ یک نگرانی مهم
برخی افراد مبتلا به بیماریهای قلبی و عروقی ممکن است داروهای ضدانعقاد، ضدپلاکت، داروهای کنترل فشار خون، داروهای قلبی یا داروهای کاهشدهنده چربی خون مصرف کنند.
هر مادهای که بتواند بر انعقاد خون، فشار خون، ضربان قلب یا عملکرد کبد تأثیر بگذارد، بالقوه میتواند با برخی از این داروها تداخل داشته باشد.
به همین دلیل، بیمار قلبی نباید صرفاً به دلیل گیاهی بودن یک محصول، آن را بدون اطلاع پزشک یا داروساز به برنامه درمانی خود اضافه کند.
برخی فرآوردهها میتوانند روی انعقاد خون اثر بگذارند
یکی از موضوعات مهم در مورد برخی فرآوردههای گیاهی، احتمال تأثیر آنها بر انعقاد خون است.
برای فردی که داروی ضدانعقاد یا ضدپلاکت مصرف میکند، افزایش اثر ضدانعقادی میتواند خطر خونریزی را افزایش دهد؛ از سوی دیگر، کاهش اثر داروی اصلی نیز میتواند بیمار را در معرض عوارض بیماری قرار دهد.
بنابراین افرادی که داروهایی مانند وارفارین یا سایر داروهای ضدانعقاد مصرف میکنند، باید پیش از مصرف منظم هر فرآورده گیاهی با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
داروهای گیاهی میتوانند بر فشار خون هم اثر بگذارند
برخی فرآوردههای گیاهی ممکن است روی فشار خون تأثیر داشته باشند.
اگر فردی همزمان داروی کاهش فشار خون مصرف کند، اضافه کردن یک فرآورده با اثر مشابه میتواند در بعضی شرایط موجب افت بیش از حد فشار خون شود.
علائمی مانند سرگیجه، ضعف، سیاهی رفتن چشمها هنگام برخاستن یا حتی غش میتواند نیازمند بررسی پزشکی باشد.
از طرف دیگر، برخی فرآوردهها نیز ممکن است با افزایش فشار خون یا تغییر تعادل آب و املاح بدن، کنترل فشار خون را دشوار کنند.
گیاه دارویی را جایگزین داروی تجویزی نکنید
یکی از مهمترین توصیهها این است که بیمار مبتلا به بیماری مزمن، داروی تجویزی پزشک را به صورت خودسرانه با یک فرآورده گیاهی جایگزین نکند.
اگر بیمار تصور میکند یک گیاه دارویی میتواند به کنترل بیماری او کمک کند، بهتر است ابتدا موضوع را با پزشک مطرح کند.
این مسئله بهویژه درباره بیماریهایی مانند فشار خون بالا، دیابت، بیماریهای قلبی، اختلالات تیروئید و بیماریهای روانپزشکی اهمیت دارد؛ زیرا قطع ناگهانی برخی داروها میتواند عوارض جدی ایجاد کند.
دوز مصرف هم اهمیت دارد
حتی محصولی که در مقدار مشخصی ممکن است برای برخی افراد قابل تحمل باشد، در دوز بالاتر میتواند عوارض ایجاد کند.
علاوه بر این، مقدار ماده فعال در فرآوردههای گیاهی مختلف همیشه یکسان نیست. روش تهیه، بخش مورد استفاده گیاه، شرایط نگهداری و کیفیت محصول میتواند بر ترکیبات نهایی تأثیر بگذارد.
به همین دلیل نمیتوان صرفاً بر اساس نام یک گیاه درباره ایمنی تمام فرآوردههای حاوی آن تصمیم گرفت.
کودکان و سالمندان نیازمند احتیاط بیشتری هستند
در سالمندان، مصرف همزمان چند دارو بسیار شایع است و به همین دلیل احتمال تداخل میان داروها و فرآوردههای گیاهی میتواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
کودکان نیز به دلیل تفاوت در وزن، متابولیسم و مراحل رشد، نباید خودسرانه فرآوردههای گیاهی دریافت کنند.
مصرف هر نوع محصول گیاهی برای کودک، بهخصوص در سنین پایین، بهتر است پس از مشورت با پزشک انجام شود.
زنان باردار و شیرده نیز باید احتیاط کنند
در دوران بارداری و شیردهی، مصرف خودسرانه گیاهان دارویی توصیه نمیشود.
اینکه یک گیاه برای مصرف غذایی شناخته شده است، لزوماً به معنای بیخطر بودن دوزهای دارویی یا عصاره غلیظ آن در دوران بارداری نیست.
زنان باردار یا شیرده باید پیش از مصرف فرآوردههای گیاهی، مکملها و عصارههای گیاهی با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
یک مشکل دیگر؛ فرآوردههای ناشناخته
یکی از چالشهای مهم در بازار محصولات سنتی و گیاهی، تفاوت کیفیت میان فرآوردههاست.
محصولاتی که ترکیبات دقیق، مقدار مواد مؤثره و اطلاعات تولیدکننده مشخصی ندارند، میتوانند انتخاب نامطمئنی باشند.
همچنین برخی فرآوردههای به ظاهر گیاهی ممکن است حاوی ترکیبات دارویی اعلامنشده باشند. بنابراین تهیه محصولات از منابع معتبر و دارای مجوز اهمیت دارد.
چه زمانی باید مصرف فرآورده گیاهی را متوقف کرد؟
بروز علائمی مانند خونریزی غیرعادی، کبودی گسترده، تپش قلب شدید، سرگیجه قابل توجه، افت هوشیاری، واکنش حساسیتی یا تنگی نفس پس از مصرف یک فرآورده گیاهی نیازمند توجه پزشکی است.
در صورت بروز علائم شدید، بهویژه تنگی نفس، تورم صورت و زبان، غش یا خونریزی شدید، باید فوراً به خدمات اورژانسی مراجعه کرد.
جمعبندی
طب سنتی و فرآوردههای گیاهی میتوانند موضوعی مهم در مراقبت سلامت باشند، اما «طبیعی بودن» یک محصول به تنهایی برای اثبات ایمنی یا اثربخشی آن کافی نیست. برخی ترکیبات گیاهی میتوانند با داروهای تجویزی تداخل داشته باشند و در بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن، این مسئله اهمیت بیشتری پیدا میکند.
افرادی که داروی قلبی، ضدانعقاد، ضدپلاکت، داروی فشار خون یا داروهای مربوط به بیماریهای مزمن مصرف میکنند، بهتر است پیش از آغاز مصرف منظم هر فرآورده گیاهی، نام و مقدار آن را با پزشک یا داروساز در میان بگذارند.
نکته مهم: این مطلب به معنای نفی طب سنتی یا تأیید یک فرآورده خاص نیست و جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نمیشود.
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.