تپش ناگهانی قلب، تنگی نفس، لرزش دستها و ترسی که بیمقدمه سراغتان میآید؛ خیلیها این تجربه را با حمله قلبی اشتباه میگیرند و بعضی دیگر آن را فقط «استرس» میدانند. اما حمله پانیک و اضطراب دقیقاً یکسان نیستند. شناخت تفاوت این دو میتواند به فرد کمک کند علائم را بهتر بشناسد و در صورت تکرار یا شدت گرفتن آنها، بهموقع از پزشک یا متخصص سلامت روان کمک بگیرد.
وقتی بدن بدون خطر واقعی زنگ خطر را به صدا درمیآورد
تصور کنید در خانه نشستهاید، مشغول تماشای تلویزیون یا انجام یک کار معمولی هستید. ناگهان قلبتان شروع به تند زدن میکند، نفس کشیدن سخت میشود، دستهایتان میلرزد و احساس میکنید اتفاق وحشتناکی در حال رخ دادن است.
ممکن است نخستین فکری که به ذهنتان برسد این باشد: «نکند قلبم مشکل پیدا کرده؟»
این تجربه برای کسی که آن را برای نخستین بار پشت سر میگذارد، بسیار ترسناک است. گاهی چنین علائمی ناشی از یک حمله پانیک است؛ موجی ناگهانی از ترس شدید که میتواند واکنشهای جسمی واقعی و قابلتوجهی ایجاد کند.
با این حال، نباید هر تپش قلب یا تنگی نفسی را به اضطراب نسبت داد. بیماریهای جسمی مختلف نیز ممکن است علائمی مشابه ایجاد کنند و بهویژه در نخستین تجربه، بررسی پزشکی اهمیت دارد.
اضطراب و حمله پانیک چه تفاوتی دارند؟
اضطراب و پانیک به یکدیگر مرتبطاند، اما یکی نیستند. اضطراب معمولاً با یک نگرانی یا تهدید مشخص ارتباط دارد؛ نگرانی درباره وضعیت مالی، سلامت، خانواده، کار، امتحان یا آینده میتواند زمینهساز آن باشد. در چنین شرایطی، ذهن مرتب درگیر احتمال وقوع اتفاقات ناخوشایند میشود و بدن نیز به این فشار روانی واکنش نشان میدهد. حمله پانیک متفاوت است. این حمله میتواند ناگهانی و حتی زمانی رخ دهد که فرد در آن لحظه با خطر مشخصی مواجه نیست.
۱. پانیک معمولاً ناگهانی شروع میشود
یکی از ویژگیهای مهم حمله پانیک، شروع ناگهانی آن است. فرد ممکن است در حال رانندگی، خرید، استراحت در خانه یا حتی خواب باشد و ناگهان احساس کند چیزی بهشدت اشتباه است. ترس میتواند در مدت کوتاهی شدت زیادی پیدا کند و فرد احساس کند کنترل اوضاع از دستش خارج شده است.
همین شروع ناگهانی یکی از دلایلی است که باعث میشود افراد، نخستین حمله پانیک را با سکته قلبی یا یک وضعیت جسمی خطرناک اشتباه بگیرند.
۲. علائم جسمی پانیک کاملاً واقعی هستند
وقتی به فرد مضطرب گفته میشود «همهاش در ذهن توست»، ممکن است احساس کند کسی تجربه او را جدی نمیگیرد. اما علائم حمله پانیک واقعیاند.
تپش قلب، تعریق، لرزش، احساس گرما یا سرما، سرگیجه، تهوع، احساس خفگی، گزگز یا بیحسی دستها و پاها و درد یا فشار در قفسه سینه از علائمی هستند که ممکن است هنگام حمله پانیک رخ دهند.
این علائم نتیجه واکنش شدید بدن به ترس و فعال شدن سیستم هشدار بدن هستند؛ بنابراین فرد واقعاً آنها را احساس میکند، حتی اگر علت اصلی آنها یک بیماری جسمی نباشد.
۳. ترس از مرگ یا از دست دادن کنترل
یکی از ترسناکترین بخشهای حمله پانیک، احساس وقوع یک فاجعه قریبالوقوع است. فرد ممکن است تصور کند قرار است بمیرد، بیهوش شود، کنترل خود را از دست بدهد یا حتی «دیوانه» شود.
این احساس میتواند آنقدر قوی باشد که فرد پس از پایان حمله نیز مدتی درگیر ترس و نگرانی بماند. با وجود این، نباید فراموش کرد که برخی بیماریهای جسمی نیز میتوانند علائم مشابه داشته باشند. بنابراین در صورت شک، تشخیص باید به پزشک سپرده شود.
۴. حمله پانیک کوتاهتر، اما شدیدتر است
اضطراب ممکن است ساعتها ادامه داشته باشد و حتی زمانی که فرد از عامل استرسزا فاصله گرفته، همچنان ذهن او را درگیر کند.
در مقابل، حمله پانیک معمولاً مانند یک موج شدید ظاهر میشود و پس از مدتی فروکش میکند. بسیاری از حملات چند دقیقه طول میکشند، اگرچه مدت و شدت آن در افراد مختلف متفاوت است. نکته مهم این است که پایان حمله لزوماً به معنای بازگشت فوری فرد به حالت عادی نیست. خستگی، ضعف و نگرانی از تکرار حمله ممکن است بعد از آن باقی بماند.
۵. ترس از حمله بعدی میتواند زندگی را محدود کند
گاهی مشکل اصلی بعد از نخستین حمله آغاز میشود. فرد ممکن است دائماً از خود بپرسد: «اگر دوباره این اتفاق بیفتد چه؟»
بهتدریج ممکن است از مترو، هواپیما، فروشگاه، مهمانی یا حتی بیرون رفتن از خانه اجتناب کند؛ فقط به این دلیل که میترسد در آنجا دوباره دچار حمله شود.
اگر حملات تکرار شوند و ترس از حمله بعدی یا تغییر رفتار ناشی از آن ادامه پیدا کند، مراجعه به متخصص اهمیت زیادی دارد.
۶. آیا حمله پانیک خطرناک است؟
اگر علائم واقعاً ناشی از حمله پانیک باشند، خود حمله معمولاً تهدیدکننده زندگی نیست. اما نباید این موضوع باعث شود هر علامت شدید جسمی را به اضطراب نسبت دهیم.
درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، غش، ضعف ناگهانی یا علائمی که برای نخستین بار ایجاد شدهاند، میتوانند دلایل دیگری داشته باشند. به همین دلیل، بهخصوص در اولین تجربه، بهتر است فرد خودسرانه تشخیص ندهد که «فقط پانیک است».
۷. پانیک قابل درمان است
خبر خوب این است که حملات پانیک و اختلال پانیک قابل درمان و کنترل هستند.
رواندرمانی، بهویژه درمان شناختی ـ رفتاری، یکی از روشهای مؤثر در درمان اختلال پانیک محسوب میشود. در برخی افراد نیز پزشک ممکن است دارو را در کنار سایر روشهای درمانی تجویز کند.
خواب کافی، فعالیت بدنی منظم، کاهش مصرف مواد محرک و یادگیری روشهای مدیریت استرس نیز میتوانند به کنترل اضطراب کمک کنند؛ البته این اقدامات جایگزین درمان تخصصی در موارد شدید یا مکرر نیستند.
هنگام شروع حمله پانیک چه کنیم؟
اگر فرد قبلاً توسط پزشک یا متخصص سلامت روان ارزیابی شده و میداند که با حمله پانیک مواجه است، بهتر است در یک مکان امن بماند و تا حد امکان از واکنشهای ناگهانی و خطرناک خودداری کند. آرام و آهسته نفس کشیدن و یادآوری این نکته که حمله موقتی است، میتواند کمککننده باشد.
اما اگر علائم برای نخستین بار ایجاد شدهاند یا فرد درباره علت آنها مطمئن نیست، نباید خودسرانه آنها را پانیک بداند.
اضطراب را بشناسیم، اما از آن نترسیم
اضطراب بخشی طبیعی از زندگی است و همه انسانها در مقاطعی آن را تجربه میکنند. مشکل زمانی ایجاد میشود که اضطراب شدید، مداوم یا ناتوانکننده شود و زندگی روزمره را مختل کند.
حمله پانیک نیز به معنای پایان زندگی عادی نیست. بسیاری از افراد پس از دریافت درمان مناسب میتوانند دوباره فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرند.
اگر تپش قلب، تنگی نفس، ترس شدید یا حملات مشابه مرتب تکرار میشوند، بهترین کار نه تحمل کردن آنها و نه ترسیدن از آنها، بلکه شناخت علت و دریافت کمک تخصصی است.
تهیه و تنظیم: طوبی میرزاحسینی
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.