یک بررسی جدید نشان میدهد که اپلیکیشنهای سلامت موبایل (mHealth) میتوانند به زنان کمک کنند تا در دوران بارداری و پس از زایمان، به ویژه با پشتیبانی از سلامت روان، سبک زندگی سالم و دسترسی به اطلاعات بهداشتی قابل اعتماد، از خود بهتر مراقبت کنند.
به گزارش بهداشت نیوز، پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران و موسسات همکار که این بررسی را انجام دادهاند، البته میگویند که بسیاری از اپلیکیشنهای بارداری امروزی هنوز فاقد پایههای علمی قوی هستند و قبل از اینکه بتوانند به بخشی معمول از مراقبتهای بهداشتی مادران تبدیل شوند، تحقیقات با کیفیتتری مورد نیاز است.
هدف از این مطالعه چه بود؟
اپلیکیشنهای گوشیهای هوشمند طراحی شده برای مراقبتهای بارداری و پس از زایمان به طور فزایندهای محبوب شدهاند. آنها میتوانند اطلاعات آموزشی، ردیابی علائم، یادآوریها و حمایت عاطفی را بدون نیاز به مراجعه زنان به مراکز درمانی ارائه دهند.
با وجود محبوبیت آنها، مشخص نیست که این اپلیکیشنها چقدر خوب طراحی شدهاند و آیا واقعاً در بهبود سلامت مادران مؤثر هستند یا خیر. برای پاسخ به این سوال، محققان بررسی سریعی از مطالعات منتشر شده که اپلیکیشنهای خودمراقبتی دیجیتال را برای بارداری و دوره پس از زایمان ارزیابی میکنند، انجام دادند.
مطالعه چگونه انجام شد؟
پژوهشگران سه پایگاه داده علمی اصلی را برای مطالعات منتشر شده بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ جستجو کردند. این مطالعات شامل مطالعاتی بود که شامل زنان باردار یا پس از زایمان که به طور کلی سالم بودند و برنامههای تعاملی موبایل یا مبتنی بر وب را که برای ترویج مراقبت از خود طراحی شده بودند، ارزیابی میکردند.
پس از غربالگری شواهد موجود، این بررسی شامل ۱۳ مطالعه بود که اکثر آنها کارآزماییهای تصادفی کنترلشده بودند - نوع مطالعهای که یکی از قویترین روشها برای ارزیابی مداخلات مراقبتهای بهداشتی محسوب میشود.
چه نوع برنامههایی مورد مطالعه قرار گرفتند؟
بیشتر برنامهها برنامههای تلفنهای هوشمند بودند، در حالی که یکی از آنها مبتنی بر وب بود.
این برنامهها عمدتاً بر سه حوزه متمرکز بودند:
سلامت روان، از جمله جلوگیری از افسردگی پس از زایمان و کاهش اضطراب.
رفتارهای سبک زندگی سالم، مانند تغذیه، ورزش و افزایش وزن سالم در دوران بارداری.
آموزش سلامت و مراقبت از خود، از جمله اطلاعات مراقبتهای دوران بارداری، راهنمایی شیردهی، مدیریت استرس، یادآوری قرار ملاقات و ارتباط با متخصصان مراقبتهای بهداشتی.
چه ویژگیهایی رایجتر بودند؟
این بررسی نشان داد که موفقترین برنامهها معمولاً شامل موارد زیر هستند:
- ابزارهای خودنظارتی (مانند ردیابی علائم، رژیم غذایی یا فعالیت)
- اعلانهای یادآوری
- گزارشهای پیشرفت و بازخورد شخصیسازیشده
- مطالب آموزشی
- تعیین هدف
- در برخی موارد، دسترسی به متخصصان یا مربیان مراقبتهای بهداشتی
در میان ۱۳ مطالعه:
۱۱ مورد شامل ویژگیهای خودنظارتی بودند.
۹ مورد از یادآوریها یا اعلانها استفاده میکردند.
۶ مورد بازخورد پیشرفت ارائه میدادند.
فقط ۳ مورد ارتباط مستقیم با متخصصان مراقبتهای بهداشتی ارائه میدادند.
پژوهشگران چه چیزی یافتند؟
بهطورکلی، برنامههای سلامت دیجیتال نتایج دلگرمکنندهای را نشان دادند.
بسیاری از مطالعات بهبودهایی را در زمینههایی مانند موارد زیر گزارش کردند:
پیشگیری از افسردگی پس از زایمان
مدیریت اضطراب
تغذیه سالم
فعالیت بدنی
مدیریت وزن بارداری
سواد سلامت
رفتارهای مراقبت از خود
با این حال، محققان نقاط ضعف مهمی را نیز یافتند.
بسیاری از مداخلات:
فقط در مطالعات آزمایشی کوچک آزمایش شدند،
فاقد پیگیری طولانیمدت بودند،
نظریههای رفتاری پشت طراحی خود را به وضوح توضیح ندادند،
شواهد محدودی داشتند که نشان میدادند مزایا در طول زمان ماندگار هستند.
چرا نظریه رفتاری اهمیت دارد؟
این پژوهشگران تأکید میکنند که برنامههایی که حول نظریههای تغییر رفتار تثبیتشده - مانند رفتاردرمانی شناختی (CBT)، نظریه شناختی اجتماعی یا مدل فرانظری - ساخته شدهاند، عموماً احتمال بیشتری برای ایجاد بهبودهای پایدار دارند.
با این حال، بسیاری از برنامههای بارداری بررسیشده، استفاده از هیچ چارچوب نظری روشنی را گزارش نکردهاند، که درک دلیل کارایی آنها - یا اینکه آیا در طول زمان به کار خود ادامه خواهند داد یا خیر - را دشوار میکند.
اهمیت طراحی متناسب با فرهنگ
این بررسی همچنین نشان داد که برنامههایی که متناسب با زبانها، فرهنگها و سیستمهای مراقبتهای بهداشتی محلی طراحی شدهاند، ممکن است برای زنان قابل قبولتر و مفیدتر باشند.
پژوهشگران خاطرنشان میکنند که یک برنامه توسعهیافته برای یک کشور ممکن است به دلیل تفاوت در زبان، باورها، دسترسی به مراقبتهای بهداشتی و شیوههای فرهنگی، به طور خودکار نیازهای زنان در کشور دیگر را برآورده نکند.
محدودیتهای مطالعه چیستند؟
نویسندگان هشدار میدهند که این یک بررسی سریع بوده است، به این معنی که برای خلاصه کردن سریع شواهد به جای انجام یک بررسی جامع سیستماتیک طراحی شده است.
سایر محدودیتها عبارتند از:
فقط مطالعات انگلیسی زبان گنجانده شدهاند.
زنان مبتلا به بیماریهای مزمن پزشکی حذف شدهاند،
برخی از برنامههای تجاری مرتبط را نمیتوان به طور کامل ارزیابی کرد،
مطالعات نسبتاً کمی پیامدهای بلندمدت را ارزیابی کردهاند.
این یافتهها برای زنان باردار به چه معناست؟
برنامههای بارداری و پس از زایمان میتوانند ابزارهای مفیدی برای تکمیل مراقبتهای معمول زایمان باشند. آنها ممکن است به زنان کمک کنند تا سلامت خود را کنترل کنند، در مورد بارداری بیاموزند، عادات سالم را حفظ کنند و از خانه به پشتیبانی سلامت روان دسترسی پیدا کنند.
با این حال، همه برنامهها به طور دقیق آزمایش نشدهاند. زنان باید استفاده از برنامههایی را که با نظر متخصصان مراقبتهای بهداشتی توسعه یافتهاند، در نظر بگیرند و به شرکت در جلسات توصیه شده قبل و بعد از زایمان ادامه دهند.
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.