عوارض نوشیدن آب یخ؛ از اختلال در هضم غذا تا سردرد

به گزارش بهداشت نیوز،  نوشیدن آب سرد به خودی خود برای بدن مضر نیست، اما می تواند برخی از مشکلات و بیماری های زمینه ای را تشدید کند. در این مقاله قصد داریم به بررسی عوارض احتمالی آب سرد بپردازیم و ببینیم در چه شرایطی، نوشیدن آب گرم گزینه بهتری است.

غلیظ شدن مخاط بینی
احتمالا شما هم در کودکی این توصیه را شنیده اید که هنگام سرماخوردگی نباید آب سرد بخورید. واقعیت این است که بدن در زمان ابتلا به سرماخوردگی یا عفونت، مخاطی غلیظ تر و چسبنده تر تولید می کند.

یک مطالعه قدیمی در سال 1978 روی 15 فرد سالم نشان داد که نوشیدن آب سرد سرعت حرکت مخاط بینی را به شدت کاهش می دهد، در حالی که آب داغ و سوپ مرغ گرم باعث روان شدن آن می شوند. پژوهشگران در آن زمان نتیجه گرفتند که نوشیدن مایعات گرم برای مدیریت مخاط در افراد مبتلا به عفونت های تنفسی فوقانی (مثل سرماخوردگی) بسیار موثرتر است.

با این حال، این تحقیق قدیمی، محدود و غیرقابل تعمیم است و روی افراد بیمار هم انجام نشده بود. در زمان بیماری، مهم ترین اصل «هیدراته نگه داشتن بدن» (آب رسانی کافی) است و دمای آب در اولویت بعدی قرار دارد.

تشدید سردرد و میگرن
در یک پژوهش در سال 2001، حدود 7.6 درصد از 669 زن شرکت کننده اعلام کردند که پس از نوشیدن 150 میلی لیتر آب یخ با نی، دچار سردرد شدند. نکته جالب اینجا بود افرادی که سابقه میگرن داشتند، دو برابر بیشتر از دیگران با نوشیدن آب سرد دچار سردرد شدند.

این مطالعه نشان می دهد که اگرچه آب سرد برای همه محرک سردرد نیست، اما می تواند در افراد مبتلا به میگرن باعث شروع حملات شود.

از سوی دیگر، تحقیقات جدیدتر نشان می دهند که سرمادرمانی (مانند استفاده از کمپرس یخ یا ابزارهای خنک کننده داخل دهان) می تواند علائم میگرن را تسکین دهد. اگرچه نوشیدن آب سرد جزو این پژوهش ها نبوده، اما می توان نتیجه گرفت که سرما ممکن است در برخی افراد محرک میگرن و در برخی دیگر تسکین دهنده آن باشد؛ از این رو بهترین کار این است که واکنش بدن خود را بشناسید.

اختلال در سیستم هضم و گوارش
این باور که آب سرد برای هضم غذا مضر است، ریشه ای قدیمی دارد. در طب سنتی هند (آیورودا)، اعتقاد بر این است که آب سرد «آگنی» یا همان آتش گوارشی را خاموش می کند، چرا که بدن برای هضم غذا در حضور سرمای آب، باید انرژی مضاعفی صرف کند. در طب سنتی چین نیز نوشیدن آب سرد را مانع جریان «چی» (انرژی حیاتی) و آسیب رسان به طحال، کلیه ها و معده می دانند.

در همین راستا، یک مطالعه جدید تاثیر دمای آب پیش از غذا را بر انقباضات معده (حرکاتی که غذا را در دستگاه گوارش پیش می برند) و میزان اشتها روی 11 مرد بررسی کرد. در این آزمایش، آب در سه دمای 2، 37 و 60 درجه سانتی گراد، یک ساعت قبل از غذا به افراد داده شد.

نتیجه نشان داد افرادی که آب سرد (2 درجه) خورده بودند، در ساعت اول پس از نوشیدن، انقباضات معده کمتری داشتند. همچنین اشتهای آن ها کاهش یافت؛ به طوری که میزان کالری دریافتی آن ها 19 درصد کمتر از گروه آب ولرم (37 درجه) و 26 درصد کمتر از گروه آب داغ (60 درجه) بود.

این یافته ها نشان می دهند که نوشیدن آب سرد می تواند سرعت هضم را کاهش داده و اشتها را کم کند. البته به دلیل کوچک بودن جامعه آماری (11 نفر)، هنوز نمی توان نتیجه گیری قطعی و صددرصدی داشت.

رابطه آب سرد و کاهش وزن: کاملا ثابت شده است که جایگزین کردن نوشیدنی های قندی با آب ساده، به کاهش کالری دریافتی و رژیم غذایی سالم تر کمک می کند. شواهدی وجود دارد که نشان می دهد آب می تواند اشتها را کنترل کند، اما هنوز مدرک علمی معتبری وجود ندارد که ثابت کند «دمای آب» تاثیر چشمگیری روی کاهش وزن داشته باشد.

ایجاد مشکل در بلع غذا
نوشیدن آب سرد می تواند علائم یک بیماری نادر مری به نام «آشالازی» را تشدید کند. در این بیماری، حلقه عضلانی بین مری و معده (دریچه پایینی مری) به درستی شل نمی شود و فرد در بلع غذا و مایعات دچار مشکل می گردد. آب سرد می تواند باعث اسپاسم (گرفتگی) مری شده و این وضعیت را بدتر کند.

در یک مطالعه در سال 2012 روی 12 بیمار مبتلا به آشالازی، مشخص شد که نوشیدن آب سرد علائم بیماری آن ها را به شدت تشدید می کند، در حالی که آب داغ باعث تسکین علائم و شل شدن عضلات مری می شود. محققان توصیه کردند افراد مبتلا به این بیماری تا حد امکان از نوشیدنی های گرم استفاده کرده و از مایعات سرد دوری کنند.

افزایش موقت فشار خون
نوشیدن آب سرد می تواند به دلیل واکنشی به نام «پاسخ فشاری»، فشار خون را به طور موقت بالا ببرد. این پاسخ (افزایش فشار خون ناشی از نوشیدن مایعات) در اصل با نوشیدن آب در هر دمایی رخ می دهد و در افراد مسن، بیمار یا آنهایی که بدنشان کم آب شده شدیدتر است، اما در افراد سالم نیز به میزان کمتر دیده می شود.

یک تحقیق در سال 2022 روی جوانان و سالمندانی که دچار افت فشار خون وضعیتی (کاهش ناگهانی فشار خون هنگام بلند شدن) می شدند، نشان داد که نوشیدن آب سرد (چه معمولی و چه گازدار) در مقایسه با آب هم دمای اتاق، باعث افزایش بسیار چشمگیرتر فشار خون در هر دو گروه (به ویژه سالمندان) می شود.

البته این افزایش فشار خون موقتی است و لزوما اتفاق بدی نیست؛ حتی محققان به این نتیجه رسیدند که نوشیدن یک لیوان آب سرد می تواند یک راهکار اولیه و مفید برای کمک به افرادی باشد که دچار افت ناگهانی فشار خون شده اند.

آیا نوشیدن آب سرد بعد از غذا خطرناک است؟
برخی افراد تصور می کنند نوشیدن آب سرد بلافاصله بعد از غذا، خطر ابتلا به سرطان های گوارشی را افزایش می دهد. اما از نظر علمی هیچ مدرکی دال بر مضر بودن آب سرد بعد از غذا وجود ندارد. آب مایه حیات است و نوشیدن آن در هر زمانی برای بدن ضروری است.

چه زمانی بهتر است آب سرد بنوشیم؟
نوشیدن آب در هر دمایی برای سلامت بدن مفید است، اما در شرایط زیر، انتخاب آب سرد گزینه بهتری است:

پس از انجام تمرینات ورزشی
قبل از غذا (اگر قصد کاهش اشتها و کنترل وزن را دارید)
در آب و هوای گرم و مرطوب
زمان هایی که احساس کم آبی شدید دارید
موقعی که احساس ضعف و بی حالی می کنید
چه زمانی باید آب گرم را انتخاب کنیم؟
در این موقعیت ها، نوشیدن آب ولرم یا گرم توصیه می شود:

برای آرامش بخشی به بدن قبل از خواب
در محیط های سرد و زمستانی
برای کاهش نفخ و تسکین مشکلات گوارشی
در دوران بیماری و سرماخوردگی
دمای ایده آل برای نوشیدن آب چقدر است؟
بر اساس یک مطالعه کوچک در سال 2013، دمای حدود 16 درجه سانتی گراد (مشابه دمای آب شیر خنک) بهترین دما برای بازگرداندن آب به بدن پس از ورزش و دهیدراته شدن است. در این دما، افراد کمترین میزان تعریق را داشتند اما بیشترین حجم آب را با میل و رغبت نوشیدند.

در نهایت، بهترین دمای آب، همان دمایی است که شما را ترغیب می کند آب بیشتری بنوشید تا بدنتان همیشه هیدراته بماند.

نکات کلیدی
نوشیدن آب سرد می تواند علائم بیماران مبتلا به آشالازی (مشکل بلع) را وخیم تر کند.
آب یخ در افراد مستعد میگرن ممکن است محرک سردرد باشد، اما روی همه افراد چنین تاثیری ندارد.