بیشترین مشکل دختران دانشآموز عدم تعامل مثبت با خانواده و معلمان است که این موضوع آنها را از نظر روحی، مستعد اضطراب و افسردگی میکند. بهطوری که طبق آمار حدود یکسوم دختران دانشآموز حالتی از افسردگی را دارند که حتماً باید برای درمان و همچنین پیشگیری از این معضل فکر اساسی شود.
به گزارش «بهداشت نیوز» شیوع اختلالات روانی در دوره پیش از نوجوانی بسیار نادر است و در هر دو جنس تفاوتی ندارد؛ در حالیکه در دوره نوجوانی این اختلالات با شیب بسیار تندی افزایش مییابد. در این میان، دختران نسبت به پسران از شیوع بالاتر اختلال روانی برخوردار هستند زیرا نسبت به عوامل مختلف روانی و اجتماعی آسیبپذیری بیشتری دارند. طبق آمار حدود یکسوم دختران دانشآموز حالتی از افسردگی را دارند که بایستی برای درمان و پیشگیری از این معضل فکر اساسی شود.
مسأله سلامت روان در دنیای پیچیده و متغیر امروزی با چالشهایی روبهرو شده است و باید در برنامهریزیهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی این چالشها را به درستی مدنظر داشت. اهمیت توجه به سلامت روان نسل جوان و نوجوان و بهخصوص دختران نوجوان که پرورشدهندگان نسل آینده هستند، بیشتر احساس میشود.
مطالعات نشان میدهد اگر دانشآموز مشکلات و تضادهای روانی داشته باشد، قدرت سازگاری با محیط مدرسه، معلمان، دوستان، خانواده و جامعه را نخواهد داشت و مشکلات او روزبهروز گستردهتر میشود. شواهد موجود و یافتههای مطالعات انجامشده نشان میدهد که شیوع و فراوانی مسائل و مشکلات روانشناختی بهخصوص در بین نوجوانان در حال گسترش است و همین امر ضرورت توجه به دوره نوجوانی را بیشتر نشان میدهد.
ضرورت توجه به سلامت روانی نوجوانان
ورود به دوره نوجوانی با تحولات بسیار عمیقی از نظر زیستی، روانی و اجتماعی همراه است که موجب برهم خوردن تعادل و توازن جسمانی و روانی آنها میشود و به همین دلیل از این دوران بهعنوان دوران بحران، طوفان، استرس، دوره زایش دوباره و هویتطلبی یاد کردهاند. عدم تعادل و بیثباتی عاطفی یکی از بارزترین ویژگیهای دوره نوجوانی است و این درحالیست که بسیاری از آسیبهای روانی در دوران بزرگسالی ادامه مشکلات دوران کودکی و نوجوانی است.
در کنار تلاشی که برای سلامت جسمی دانشآموزان انجام میگیرد، باید عوامل آسیبرسان به ساختار روحی و روانی آنها را بهتر درک کرد تا بتوان راهحل مناسبی برای پیشگیری و جبران این عوامل آسیبزا پیدا کرد زیرا اگر دوره نوجوانی بدون مشکل سپری شود، نوجوان به بزرگسالی سالم تبدیل خواهد شد.
حدود یکسوم از دختران دانشآموز حالتی از افسردگی دارند
شیوع اختلالات روانی در دوره پیش از نوجوانی بسیار نادر است و در هر دو جنس تفاوتی ندارد؛ در حالیکه در دوره نوجوانی این اختلالات با شیب بسیار تندی افزایش مییابد. در این میان، دختران نسبت به پسران از شیوع بالاتر اختلال روانی برخوردار هستند زیرا نسبت به عوامل مختلف روانی و اجتماعی آسیبپذیری بیشتری دارند. استرس، افسردگی و اضطراب از شایعترین اختلالات در این دوران هستند و عواملی مانند مسایل بیولوژیکی، نقش جنس، استرسهای محیطی، محدود بودن منبع رضایت و محدودیت مشارکت اجتماعی دختران را میتوان از دلایل بروز این اختلالات بهشمار آورد.
بیشترین مشکل دختران دانشآموز عدم تعامل مثبت با خانواده و معلمان است که این موضوع آنها را از نظر روحی، مستعد اضطراب و افسردگی میکند. بهطوری که طبق آمار حدود یکسوم دختران دانشآموز حالتی از افسردگی را دارند که حتماً باید برای درمان و همچنین پیشگیری از این معضل فکر اساسی شود.
اختلال اضطرابی دانشآموزان
اختلال اضطرابی نیز از شایعترین اختلالات در میان دختران دانشآموز است. این اختلال باعث میشود دانشآموز اضطراب را بیش از آنچه طبیعی و برای ادامه زندگی لازم است، تجربه کند و دچار علائمی مانند بیقراری، احساس تحت فشار بودن، مشکل در تمرکز، خستگی، تحریکپذیری، بیصبری و بیخوابی شود. همچنین، افرادی که به اختلالات خلقی مبتلا میشوند گرفتار مسایلی مانند افسردگی، خوشی غیرمعمول، پرحرفی و پرش افکار خواهند شد. این اختلالات بر عملکرد دانشآموز تأثیر میگذارد و افت تحصیلی و روحی او را به همراه دارد.
مشکلات دانشآموزان برای تثبیت هویت خود در سن بلوغ
مشکل دیگری که دختران دانشآموز دوره متوسطه با آن درگیر هستند این است که در سن بلوغ میخواهند هویت خود را ثبت کنند و خودی را که دوست دارند به دیگران نشان دهند. این وضعیت حالت سردرگمی به دنبال دارد و آنها انتظار دارند جدی گرفته شوند، به آنها اهمیت داده شود، با آنها گفتوگو شود، در خانواده از آنها مشورت خواسته شود، در مدرسه در گروههای تیمی باشند و به عنوان یک نفر از یک گروهی که مورد پذیرش است، شناخته شوند. زمانی که این خواستهها با چالش مواجه میشود، اختلالات افسردگی و اضطرابی در این دختران افزایش پیدا میکند و سلامت روانی آنها به خطر میافتد.
وزارت آموزش و پرورش در رابطه با وضعیت سلامت روانی دانشآموزان وظایفی برعهده دارد و این وظایف را از طریق اجرای طرحهایی بایستی به انجام برساند. در ادامه این گزارش به برخی از طرحهایی که مسؤولان این وزارتخانه خبر از انجام آن دادهاند اشاره میکنیم.
طرح آسیبشناسی روانی – اجتماعی دانشآموزان
طرح آسیبشناسی روانی – اجتماعی دانشآموزان دختر دوره متوسطه دوم یکی از طرحهایی بود که به همکاری معاونت امور زنان و خانواده و دفتر مشاوره وزارت آموزش و پرورش در سال تحصیلی 94-95 به مرحله اجرا درآمد. در قالب این طرح آزمون نئو و سلامت روانی و رفتاری ویژه دانشآموزان دختر برگزار شد و آنها به فرمهای سلامت روان پاسخ دادند.
مهناز احمدیدستجردی؛ مدیرکل امور زنان و خانواده وزارت آموزشوپرورش در رابطه با نتایج برگزاری این طرح گفت: "ما پس از جمعآوری آمارها و تجزیه و تحلیل آنها نتایج را در اختیار معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری به عنوان مجری طرح قرار دادیم اما فعلاً از اعلام نتایج معذوریم تا مجری طرح آنها را اعلام کند. براساس نتایج این طرح باید برنامههای آموزشی متناسب در استانها طراحی و اجرا شود. مثلاً اگر در استانی افسردگی و در استان دیگر پرخاشگری آمار بالایی دارد باید برنامههای متناسب با این مسأله به تدوین شود و به مورد اجرا درآید". تاکنون اطلاعرسانی در این زمینه از طرف معاونت امور زنان صورت نگرفته است.
سند ائتلاف نظام مراقبت اجتماعی از دانشآموزان
یکی دیگر از طرحهای موجود در خصوص ارتقای سلامت روانی دانشآموزان، «سند ائتلاف نظام مراقبت اجتماعی دانشآموزان» است. شورای عالی رفاه و تأمین اجتماعی، در آذر ماه سال ١٣٩٤، این سند را به عنوان میثاق همکاریهای چندجانبه بین وزارت آموزش و پرورش، قوه قضاییه، سازمان مدیریت و برنامهریزی آموزشی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، کمیته امداد حضرت امام خمینی(ره)، ستاد اجرایی فرمان حضرت امام خمینی(ره)، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، نیروی انتظامی و سازمان بهزیستی کل کشور، تصویب کرد.
این سند برای همافزایی و یکپارچهسازی ظرفیتها و گسترش همکاریها برای استقرار نظام مراقبت اجتماعی دانشآموزان تدوین شده است. چارچوب این ائتلاف، با تأکید بر سه محور شناسایی، آموزش و مداخله طراحی شده و فعالیتهای ترویجی و مکمل را نیز در برمیگیرد. نادر منصورکیایی، مدیرکل دفتر مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزش و پرورش در توضیح سند ائتلاف سه محور اصلی آن را ذکر میکند که شامل موارد زیر است:
1. شناسایی و غربالگری در مدارس از طریق شواهد میدانی، آزمونهای استاندارد روانی، آزمونهای خطرپذیری، شواهد کلینیکی و چکلیستها؛
2. آموزشهای رشدمدار شامل آموزش و توانمندسازی معلمان و والدین، تولید برنامه درسی پیشگیری مربوط به هر دوره تحصیلی و منابع کمکآموزشی آن، برگزاری و اجرای دورههای آموزشی رشد مدار پیشگیری و اجرای فعالیتهای مکمل و ترویجی؛
3. مداخلات وضعی و روانی - اجتماعی؛ شامل اقدامات مداخلهای برای کاهش عوامل مخاطرهآمیز (از جمله اقدامات انتظامی و مناسبسازی فضاها)، برگزاری جلسات و دورههای آموزشی برای خانوادهها (به ویژه موارد لازمالتوجه)، خدمات و حمایتهای روانی - اجتماعی، خدمات مددکاری به خانوادهها، معاضدتهای حقوقی و مالی مورد نیاز، مشاورههای خانوادگی و فردی، معاضدتهای تحصیلی و درمان و بازتوانی.
البته اینکه این سند در قالب چه برنامههایی به اجرا رسیده و چه نتایجی در پی داشته و آیا تأثیری در وضعیت سلامت روان دانشآموزان، بهویژه دانشآموزان دختر داشته است یا خیر، مشخص نیست.
تهیه نیمرخ سلامت روانی، اجتماعی و تحصیلی دانشآموزان
مسعود شکوهی، مدیر کل امور تربیتی و مشاوره وزارت آموزش وپرورش در پایان سال تحصیلی گذشته اعلام کرد برای اقدام زودهنگام به منظور شناسایی عوامل خطر و رفتارهای پرخطر و عوامل حمایتی در مدارس با استفاده ابزارهای استاندارد جهت ترسیم نیمرخ روانی - اجتماعی دانشآموزان دوره متوسطه اول، اجرای طرحهای توانمندسازی روانی - اجتماعی و تحصیلی دانشآموزان، آموزش آداب و مهارتهای زندگی و مهارتهای صحیح ارتباطی به منظور شخصیتسازی، سالمسازی فرآیند رشد فردی آنها، تقویت سازوکارهای خودکنترلی، آموزش مهارتهای اجتماعی بر مبنای نتایج تحلیل آزمونهای غربالگری و نیازسنجیهای جامع در دستور وزارت آموزش و پرورش قرار گرفته است. با توجه به نکات مذکور، نسبت میان این طرح و سند ائتلاف نظام مراقبت مشخص نبوده و اینکه آیا این طرح در راستای آن سند یا طرحی موازی با سایر طرحهاست، در هالهای از ابهام قرار دارد. همچنین مشخص نیست که این طرح تا چه مرحله به اجرا درآمده و چه نتایجی در پی داشته است.
طرح همیار مشاور در مدارس متوسطه دوره اول
طرح دیگری که آموزش و پرورش در رابطه با ارتقای سلامت روانی دانشآموزان اجرا میکند، طرح همیار مشاور در مدارس متوسطه دوره اول است که این طرح با رویکرد آموزش همسالان و مشارکت دانشآموزان نوجوان انجام میشود. دلیل این امر هم این است که نوجوانان در این سن، بیشتر تحتتأثیر همسالان خود هستند و برای طرح مسایل و مشکلات خود و دریافت کمک، ابتدا به گروه همسالان مراجعه میکنند.
دانشآموزان همیار مشاور از بین دانشآموزان داوطلب انتخاب میشوند و در کارگاههای آموزشی و توجیهی شرکت میکنند. مسؤولیت این دانشآموزان شامل تسهیلگران راهنمایی و مشاوره، ایجاد فضای یادگیری مثبت و مناسب با مأموریتهای مدرسه، قوامبخشی فرهنگ عمومی و کارکردهای مشاورهای و راهنمایی در مدرسه، کمک به رشد مهارتهای فردی و اجتماعی دانشآموزان، یاریرسانی به همسالان خود در زمینههای بهداشت روان، تحصیلی و شغلی، ارجاع دانشآموزان نیازمند خدمات بهداشت روان، راهنمایی و مشاوره به مشاور مدرسه، همکاری با مشاور مدرسه در اجرای برنامههای بهداشت روان و همکاری با تشکلهای دانشآموزی در مدرسه است.
منابع
- مقاله بررسی وضعیت سلامت روانی دانشآموزان دختر دبیرستانی شهرستان قم؛ عباس حبیب زاده؛ مجله دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی، سال پانزدهم، شماره 3، پاییز 1393.
- بررسی میزان شیوع افسردگی، اضطراب و استرس در دانش آموزان دختر دبیرستانی شهر مشهد و ارتباط آن با برخی از رفتارهای مرتبط با سلامت؛ معصومه کردی، سهیلا محمدی ریزی، محمدتقی شاکری، مرتضی مدرس غروی، جواد صالحی فدردی؛ مجله طلوع بهداشت (دو ماهنامه علمی پژوهشی دانشکده بهداشت یزد)؛ سال سیزدهم، شماره پنجم، آذر و دی ماه 1393.
منبع: مهرخانه
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.