علل و درمان بیماری دردناک شقاق

به گزارش «بهداشت نیوز» شقاق مقعد (Anal fissure), وضعیتی بسیار دردناک بوده که حاصل زخم سطحی یا پارگی در ناحیه پوشش سلولی مقعد است.

شقاق معمولا به دنبال یبوست و دفع یک مدفوع قطور و سفت و گاهی به دنبال اسهال شدید رخ می‌دهد. به ندرت بیماری کرون باعث شقاق می‌شود. این بیماری در تمام سنین و حتی در شیرخواران نیز رخ می‌دهد. (پارگی شقاق مقعد معمولا کوچک و کمتر از یک سانتی متر است)

نشانه های بیماری شقاق یا فیشر

۱- دارا بودن درد در موقع دفع مدفوع

۲-خون ریزی از ناحیه مقعد

۳-خون ریزی موقع مدفوع (خون در مدفوع)

۴-سوزش و خارش قسمت مقعد

۵-مشاهده رگه های خونی در روی مدفوع و یا دستمال توالت

۶-دارا بودن درد و یا اسپاسم تا مدتها پس از دفع مدفوع

۷- درد به هنگام نشستن روی زمین یا صندلی

۸- کودکان مبتلا ممکن است از اجابت مزاج امتناع کنند

علل

از علل مهم آن عبارتند از: خروج سخت مدفوع خشک ، عدم مصرف فیبر و آب کافی ، مصرف بعضی از داروها ، یبوست ، زور زدن در هنگام دفع مدفوع ، وجود استرس ،و …

انواع زخم فیشر

فیشر به دو صورت حاد و مزمن وجود دارد ، فیشر حاد ، زمانی است که از زمان بوجود آمدن آن تا۸ هفته طول بکشد.در صورتیکه بهبودی زخم مقعد از ۸ هفته طولانی تر شود ،آنگاه زخم مقعد وارد مرحله مزمن خواهد شد ، از علل مهم مزمن شدن فیشر ،اسپاسم (انقباض شدید ) در دریچه داخلی مقعد و بدنبال آن کاهش شدید خونرسانی درفیشر(زخم) میباشد .

در فیشر مزمن ، دو لبه زخم بهم میرسند ولی بعلت عدم خونرسانی مناسب ، ایندو لبه بهم جوش نخواهند خورد وگاهی یک زائده مزاحم در ابتدای آن بصورت واکنشی بوجود خواهد آمد.

عوامل افزایش‌دهنده خطر:

یبوست

بارداری های متعدد

سرطان خون

بیماری کرون

بیماری‌های نقص ایمنی

درمان شقاق

برای بهبود شقاق، ابتدا باید یبوست رفع شود. اغلب بزرگسالان در عرض ۴ تا ۶ هفته با درمان خوب می‌شوند، به نحوی که دیگر به جراحی نیازی نخواهد بود. اغلب شیرخواران و کودکان کم سن، بعد از شل کردن مدفوع بهبود می‌یابند.

تحت نظر پزشک می توانید از روش‌ها و داروهای زیر استفاده کنید:

۱- پسیلیوم و سلولز حاوی فیبر فراوان هستند که با جذب آب باعث نرم کردن مدفوع می‌شوند.

۲- بعد از اجابت مزاج، دهانه مقعد را با صابون مخصوص ضد عفونی یا صابون بچه خوب کف‌مالی کرده و با آب گرم بشویید و سپس با دستمال توالت خشک کنید.

۳- برای برطرف کردن گرفتگی عضلانی و درد در اطراف مقعد، باید حوله گرم روی محل گذاشته شود.

۴- نشستن در آب گرم،‌ درد را تخفیف می‌دهد و باعث بهبود خونرسانی و شل شدن عضله اسفنکتر مقعد شده و به ترمیم آن کمک می‌کند. روزانه ۲ تا ۳ بار و هر بار برای ۱۰ تا ۲۰ دقیقه از این روش استفاده کنید.

۵- در کودکان مصرف روغن‌های معدنی مانند پارافین و نرم کننده‌های مدفوع نیز توصیه می‌شود (البته تحت نظر پزشک).

۶- پمادهای نیتروگلیسیرین باعث شل شدن اسفنکتر شده و با گشادکردن عروق، خونرسانی بهتر شده و کمک در ترمیم زخم می‌کند. این پمادها روزانه ۲ تا ۳ بار به میزان یک نخود به اطراف سوراخ مقعد مالیده شده و قبل و بعد از مدفوع کردن نیز تکرار ‌شود.

۷- خشک کردن دهانه مقعد، در روند درمان خیلی موثر است.

۸- در موارد مزمن، تزریق سم بوتولیسم به داخل اسفنکتر با فلج موقت آن به مدت ۳ ماه باعث شل شدن عضله می‌شود. تزریق آن توسط پزشک در مطب و بدون بی هوشی امکانپذیر است.

۹- اگر درمان‌های فوق مؤثر نبود، امکان دارد نیاز به جراحی باشد. در جراحی، یا زخم به طور کلی برداشته می‌شود، یا اینکه در عضلاتی که با انقباض خود باعث عدم بهبود زخم می‌شوند، تغییراتی داده می‌شود.

دارو برای شقاق

– برای درد خفیف، از داروهایی مثل استامینوفن یا بی‌حس‌کننده‌های موضعی استفاده کنید.

– مالیدن پماد زینک اکسید یا وازلین به ناحیه شاید باعث جلوگیری از احساس سوزش شود.

– نرم‌کننده‌های مدفوع نیز ممکن است به جلوگیری از بروز درد به هنگام اجابت مزاج کمک کنند.

– امکان دارد پماد لیدوکایین توصیه شود.

درمان گیاهی برای شقاق

– مالیدن لعاب به‌دانه به پوست برای تسکین و التیام شقاق مفید است.

– مخلوط میوه کال توت با سرکه جهت شقاق مفید است.

– افراد دچار بواسیر یا شقاق می‌توانند از اثرات درمانی گیاه پنج انگشت سود بجویند و در جوشانده این گیاه بنشینند تا عارضه برطرف شود.

– برای درمان شقاق می‌توان عسل را به موضع مالیده و به صورت آرام ماساژ داد.

– قبل از اجابت مزاج و دفع مدفوع، دهانه مقعد را با روغن برگ مورد چرب کنید. این امر سبب می‌شود هنگامی که برای شستشو دست به دهانه مقعد می‌کشید زخم مقعد دچار کشش و پارگی مجدد نشود.

– قبل از هر وعده غذایی، خوردن مخلوط نصف استکان عرق بومادران و نصف استکان عرق آلوئه ورا موثر است.

–  بعد از ناهار و شام، ۲ قاشق غذاخوری اسفرزه را در یک لیوان آب شیرین شده ریخته و بعد از لعاب دادن، آن را میل کرده و حتما بعد آن یک لیوان پر از آب بنوشید.

–  بعد از غذا، یک قاشق سبوس گندم را با یک قاشق جوانه گندم مخلوط کرده و در یک کاسه ماست ریخته و میل کنید و حتما بعد از آن یک لیوان آب بنوشید.

 –  هندوانه و انگور و سبزیجات و گلابی و پرتقال زیاد مصرف کنید.

–  به هیچ وجه موز و کیوی و سیب مصرف نکنید.

رژیم غذایی

• غذای پر فیبر مصرف کنید. مصرف نان سبوس‌دار، میوه جات و سبزیجات از قبیل کاهو، آلو، گلابی و انجیر.

• مایعات به مقدار فراوان نوشیده شوند.

• فعالیت بدنی داشته باشید.

• غذا را با آرامش بجوید

جراحی شقاق

در مواردی که شقاق به درمان دارویی جواب ندهد یا بعد از درمان مجددا عود کند توصیه به عمل جراحی بخصوص جراحی شقاق با لیزر می شود.

عمل جراحی، قطع نسبی اسفنکتر داخلی می باشد که در نتیجه آن فشار استراحت اسفنکتر کاهش یافته و زخم ترمیم می شود. در ۸٪ موارد بعد از این عمل بی اختیاری در دفع گاز یا مدفوع پیش می آید که این درصد در افرادی که به روش های دیگر مثلا دارو درمان می شوند مشابه است.

کاربرد لیزر در درمان شقاق

در شقاق حاد می توان از لیزر های کم توان برای درمان استفاده کرد. لیزر هفته ای ۳-۲ جلسه و کلا تا ۱۲ جلسه می تواند ادامه یابد. در این روش لیزر به ترمیم زخم و کاهش درد کمک می کند.

در شقاق مزمن که به درمان های محافظه کارانه جواب نداده است می توان از لیزر های پر توان استفاده کرد. با این نوع لیزر زخم شقاق و زایده پوستی آن برداشته شده و عمل اسفنکتروتومی انجام می شود.

منبع: نبض ما