هر چه می خواهد دل تنگت بگو! (بخش دوم)

آنچه می خوانید بخش دوم از گفتگوی بهداشت نیوز با دکتر نگار داوری اردکانی است. در بخش اول "کاربرد زبان و کلام در ایجاد روابط سالم و ناسالم میان زوجین" مورد بررسی قرار گرفت.

شنیده شدن در خانواده!

او در رابطه با خطرات عدم روابط کلامی در خانواده گفت: حاکمیت سکوت و نبود رابطه ی کلامی و زبانی بین افراد خانواده به طور معمول می تواند نشانه ای از خطر و دال بر ضعف ارتباطی باشد. چرا که نخستین پیامد رابطه ی دوستانه، گفتگو، روایت و حکایت آنچه در ذهن داریم و حتی داستان گویی است. نبود این فرآیندهای زبانی در خانواده ممکن است نشانه ی سست‌شدن روابط باشد. این که فرد چه میزان در خانواده صحبت می کند و محتوای سخن او چیست، مهم است. اینکه همه اعضای خانواده سهمی بسزا در کلام جاری در خانواده داشته باشند، مقیاسی از سلامت فرد و خانواده است.

دکتر داوری افزود: این مهم است که هر عضو خانواده بداند صدایی در خانواده دارد و اینجاست که زبانوری افراد مطرح می‌شود.  برخی افراد زبانور تر از افراد دیگر هستند و بنابراین طبیعتاً صدای بیشتری در خانواده و احتمالاً در جامعه دارند. توزیع متوازن صدا برای فردفرد اعضای خانواده مهم است و به همین دلیل است که لازم است والدین علاوه بر قائل شدن فرصت بیان و اظهار نظر برای یکدیگر، این فرصت را برای فرزندان خود نیز فراهم آورند. ظهور متکلم وحده در خانواده پدیده ای ناسالم است، چرا که بقاء و پویایی خانواده ی سالم، به جریان گفتگو در آن است.

آموزش گفتگوی نیکو در خانواده

وی به ضرورت آموزش های سخنوری، اظهار نظر و گفتگو در سطوح خرد و کلان جامعه اشاره کرد و به بهداشت نیوز گفت:  پدر و مادرها می توانند با داشتن مکالمات نیکو در خانواده و نیز از طریق شنونده خوب بودن به طور عملی گفتگوی نیکو را به فرزندانشان یاد بدهند و با گوش دادن به فرزندانشان فرصت سخن گفتن به آن ها بدهند. در یک خانواده ی سالم، اعضای خانواده مجهز به مهارت شنیدن هستند و یا بهتر بگوییم شنونده های فعالی هستند.

دکتر داوری از ویژگی های شنونده خوب بودن هم سخن گفت: شنونده ی خوب کسی است که با علاقه به سخن طرف مقابلش گوش می دهد و به قضاوت نمی پردازد. او این حق را برای مخاطب خود در فضای خصوصی خانواده قایل می شود که «هر چه دل تنگش می خواهد بگوید» و با نگاهی همدلانه به همصحبت خود گوش فرا می دهد. شنونده خوب راهبرد تسلط جویی، مقابله، تخریب، تحقیر و احیانا مچگیری ندارد. از طرفی شنونده فعال با صحبت ها و حرکات بدنی خود به پیشبرد گفتگو مدد می رساند.

این زبانشناس در ادامه اظهار داشت: بهداشت شنیدن و بهداشت سخن گفتن رابطه ای چرخه ای با یکدیگر دارند. یعنی شنیدن خوب، موجد گفتن خوب است و همینطور خوب گفتن، منتهی به خوب گوش دادن می شود. چرا که هر اندازه شخص بتواند بلیغ و ظریف سخن بگوید، در صورتی که طرف مقابل او مهارت شنیدن فعال نداشته باشد، توفیق کامل حاصل نخواهد شد و بالعکس.

امکانات زبانی متنوع برای بهبود روابط

او استفاده از واژه ها و عبارات بهگویانه  را راهکاری برای ارتقاء و اعتلای بهداشت جامعه و خانواده دانست و به بهداشت نیوز گفت:  نامیدن یکدیگر با نام ها، صفات و القاب نیکو یکی از صورت های ممکن بهگویی است. این نام‌ها و واژه ها لازم است از صمیمیت کافی، ویژه ی فضای خانوادگی برخوردار باشند. مثلا تصور کنید می خواهید فرزندتان و یا همسرتان را از مداخله در امری برحذر دارید. نمونه ای از امکانات زبانی زیر در اختیار شما خواهد بود:

1. به تو/شما چه ربطی دارد؟!

2. تو /شما بیجا می کنی دخالت می کنی.

3. بهتر است تو/شما مداخله نکنید.

4. بهتره ذهنت رو مشغول نکنی.

5. ارزش تو بیشتر از اینه که درگیر این موضوع بشی.

6. به نظر من این موضوع به این سادگی ها حل نمی شه، بهتره وقتت رو صرف نکنی.

دکتر نگار داوری اردکانی در تکمیل بحث خود اظهار داشت: زبان، دامنه ی وسیعی از امکانات را برای بیان یک گزاره ی واحد در اختیار ما قرار می دهد. موضوع زبانی ای که لازم است ما نسل جوانمان را متوجه آن کنیم همین امکانات مختلف انتخاب از میان واژه ها و عبارت های ممکن برای بیان مفهوم و گزاره واحد است. اگر افراد به این طیف وسیع امکان انتخاب خود و نیز به تأثیرات مثبت و منفی این واژه ها و عبارات توجه پیدا کنند، امکان انتخاب مناسب ترین و مؤثرترین گزینه را نیز خواهند داشت.

دانشیار زبانشناسی دانشگاه شهید بهشتی و مدرس افتخاری دانشگاه ملی استرالیا در  جمع بندی بحث خود به نکته ی مهمی اشاره داشت: من می خواهم به جوانان عزیزمان بگویم که دقت داشته باشند که زبان چیزی بیش از یک ابزار ارتباطی است. به اصطلاح زبانشناسانه باید بگویم «زبان، کنش است». بنابراین چون با کاربرد هر واژه و عبارت، ما مرتکب عملی می شویم، مناسب است که تأمل بیشتری بر روی سخنانمان داشته باشیم تا بتوانیم به این ترتیب، جهانی امن تر، صلح آمیزتر و در نهایت زیباتری را رقم بزنیم.

گفتگو: مشکات سخاوتی