کارشناس ارشد روان‌شناسی بالینی بیمارستان طالقانی مشهد تشریح کرد؛ از نقش کاهش نور خورشید در تغییرات خلق‌وخو تا راهکارهای حفظ سلامت روان در فصل پاییز.
به گزارش بهداشت نیوز، با کوتاه‌تر شدن روزها و کاهش نور خورشید در فصل پاییز، برخی افراد با تغییراتی در سطح انرژی، کیفیت خواب، انگیزه و خلق‌وخو مواجه می‌شوند؛ تغییراتی که اگرچه در بسیاری موارد گذرا و قابل مدیریت هستند، اما گاهی می‌توانند نشانه‌های اختلال عاطفی فصلی باشند. شناخت تفاوت میان خستگی معمول فصلی و افسردگی فصلی و به‌کارگیری راهکارهای مناسب، نقش مهمی در حفظ سلامت روان و کیفیت زندگی دارد.
مریم جاهد، کارشناس ارشد روان‌شناسی بالینی بیمارستان طالقانی مشهد، در گفت‌وگو با وب‌دا با اشاره به تأثیر تغییرات فصلی بر سلامت روان اظهار کرد: با آغاز پاییز، برخی افراد بی‌انگیزگی، خستگی و کاهش انرژی را تجربه می‌کنند که بخشی از آن می‌تواند ناشی از تعامل میان عوامل محیطی و سازوکارهای زیستی بدن باشد.
وی افزود: از دیدگاه روان‌شناختی و فیزیولوژیک، دستگاه عصبی بدن به تغییرات میزان نور و دما واکنش نشان می‌دهد. کاهش نور طبیعی روز می‌تواند بر تنظیم ریتم شبانه‌روزی و سازوکارهای مرتبط با هورمون‌های مؤثر بر خلق‌وخو و خواب تأثیر بگذارد و در نتیجه، برخی افراد احساس خستگی، خواب‌آلودگی یا کاهش انرژی روانی و جسمی را تجربه کنند.
جاهد ادامه داد: سروتونین در تنظیم خلق‌وخو نقش دارد و ملاتونین نیز در تنظیم چرخه خواب و بیداری مؤثر است. تغییرات فصلی و کاهش مدت مواجهه با نور روز می‌تواند بر عملکرد این سازوکارها اثر بگذارد و زمینه بروز خستگی فصلی و تغییرات خلقی را فراهم کند.
تفاوت خستگی فصلی با افسردگی فصلی
این کارشناس ارشد روان‌شناسی بالینی با تأکید بر ضرورت تشخیص تفاوت میان خستگی گذرای فصلی و اختلال عاطفی فصلی یا SAD خاطرنشان کرد: بسیاری از افراد در پاییز تنها کاهش نسبی انرژی یا احساس دلتنگی را تجربه می‌کنند، اما در برخی افراد علائم شدیدتر و ماندگارتری بروز می‌کند.
وی توضیح داد: افزایش تمایل به مصرف مواد غذایی حاوی کربوهیدرات، خواب‌آلودگی و خواب بیش از حد، احساس سنگینی در اندام‌ها، کاهش انگیزه و بی‌علاقگی به فعالیت‌هایی که پیش‌تر لذت‌بخش بوده‌اند، از جمله نشانه‌هایی هستند که ممکن است در افسردگی فصلی مشاهده شوند.
جاهد تأکید کرد: زمانی که تغییرات خلقی و رفتاری شدت پیدا می‌کنند یا در فعالیت‌های روزمره، روابط اجتماعی و عملکرد شغلی فرد اختلال ایجاد می‌کنند، نباید آن‌ها را صرفاً به تغییر فصل نسبت داد؛ در چنین شرایطی، ارزیابی تخصصی و توجه جدّی به سلامت روان ضرورت دارد.
چرخه افکار منفی و کاهش فعالیت‌های اجتماعی
وی با اشاره به نقش عوامل شناختی در تغییرات خلقی پاییز گفت: علاوه بر عوامل زیستی، الگوهای فکری نیز می‌توانند در تشدید احساسات منفی نقش داشته باشند. برخی افراد در این دوره تمایل پیدا می‌کنند جنبه‌های منفی زندگی را برجسته‌تر ببینند یا درباره فعالیت‌های اجتماعی و شغلی خود پیش‌بینی‌های منفی داشته باشند.
این روان‌شناس بالینی افزود: چنین الگوهایی ممکن است باعث کاهش حضور فرد در جمع، محدود شدن فعالیت‌های روزمره و فاصله گرفتن از موقعیت‌های لذت‌بخش شود. کاهش فعالیت اجتماعی و افزایش احساس تنهایی نیز می‌تواند به تشدید خلق منفی منجر شود و چرخه‌ای ایجاد کند که خروج از آن دشوارتر خواهد بود.
نور طبیعی، تحرک بدنی و تغذیه متعادل؛ سه راهکار برای بهبود حال روان
جاهد برای مدیریت تغییرات خلقی و حفظ تعادل روانی در فصل پاییز، بر اهمیت اصلاح سبک زندگی تأکید کرد و گفت: یکی از اقدامات مؤثر، افزایش مواجهه با نور طبیعی روز، به‌ویژه در ساعات ابتدایی صبح است. قرار گرفتن در معرض نور روز می‌تواند به تنظیم ساعت زیستی بدن و بهبود الگوی خواب و بیداری کمک کند.
وی ادامه داد: فعالیت بدنی منظم، حتی در قالب پیاده‌روی‌های کوتاه روزانه، نیز در بهبود خلق‌وخو و کاهش احساس بی‌انگیزگی مؤثر است. همچنین رعایت تعادل در تغذیه و پرهیز از مصرف بیش از اندازه قندها می‌تواند به حفظ سلامت عمومی و ثبات بیشتر انرژی در طول روز کمک کند.
تقویت تاب‌آوری روانی و اصلاح الگوهای فکری
این کارشناس ارشد روان‌شناسی بالینی با اشاره به اهمیت تاب‌آوری در مواجهه با تغییرات فصلی اظهار کرد: تاب‌آوری به معنای توانایی سازگاری با شرایط دشوار و بازگشت به تعادل پس از مواجهه با تنش‌هاست. تقویت این توانایی به افراد کمک می‌کند تا تغییرات محیطی را بهتر مدیریت کنند و در برابر افت‌وخیزهای خلقی، واکنش سازگارانه‌تری داشته باشند.
وی افزود: استفاده از تکنیک‌های بازسازی شناختی و تمرین‌های ذهن‌آگاهی یا مایندفولنس می‌تواند به افراد کمک کند افکار منفی و الگوهای ذهنی ناکارآمد خود را شناسایی و مدیریت کنند. ترکیب راهکارهای مرتبط با سبک زندگی، مانند تنظیم خواب، تغذیه و فعالیت بدنی، با مداخلات شناختی و رفتاری، رویکردی جامع برای حفظ سلامت روان در این فصل است.
جاهد در پایان با تأکید بر اهمیت توجه به نشانه‌های روانی و جسمی افراد خاطرنشان کرد: داشتن برنامه روزانه منظم، حفظ ارتباطات اجتماعی و اختصاص زمان به فعالیت‌های مورد علاقه می‌تواند به سازگاری بهتر با تغییرات فصلی کمک کند. با این حال، اگر علائم منفی تداوم پیدا کنند، شدت یابند یا عملکرد روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهند، مراجعه به روان‌شناس یا روان‌پزشک ضروری است.
وی یادآور شد: مراجعه به متخصص سلامت روان نشانه ضعف نیست، بلکه اقدامی آگاهانه برای مراقبت از خود و حفظ کیفیت زندگی است. پاییز نیز می‌تواند فرصتی برای آرامش و بازنگری در سبک زندگی باشد؛ به شرط آنکه تغییرات بدن و روان خود را بشناسیم و برای مراقبت از سلامت‌مان به‌موقع اقدام کنیم.
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.