چند درصد بیمارستان‌های کشور ناایمن هستند؟

به گزارش بهداشت نیوز سید سجاد رضوی، روز دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵ در همایش هفته جهانی سوختگی که در ستاد وزارت بهداشت برگزار شد، با اشاره به ضرورت تقویت حمایت های درمانی و بیمه ای از بیماران سوختگی، اظهار کرد: در فاز حاد درمان، پوشش بیمه ای و حمایت های مناسبی وجود دارد، اما پس از خروج بیمار از مرحله حاد یا ترخیص از بیمارستان، حمایت های لازم در زمینه مراقبت های درمانی، روانی و اجتماعی در طول سال های بعد از سوختگی با ضعف هایی همراه است.

وی با اشاره به اهمیت پوشش بیمه ای تجهیزات مورد نیاز بیماران سوختگی افزود: یکی از مواردی که در این زمینه مطرح شده، لباس های مخصوص بیماران سوختگی است که در صورت قرار گرفتن تحت پوشش بیمه می تواند هزینه های مرتبط با سوختگی های با درصد بالا را حدود ۱۰ تا ۲۰ برابر کاهش دهد. به همین دلیل، در تلاش هستیم تجهیزات و وسایلی را که ضرورت بالایی دارند و استفاده از آنها می تواند هزینه های درمان را کاهش دهد، در فهرست پوشش بیمه ای قرار دهیم.

رضوی با اشاره به ثبت سالانه حدود ۳۰۰ هزار مورد سوختگی در کشور، اظهار داشت: از این تعداد، حدود ۳۰ هزار نفر بستری می شوند و با فرض مرگ و میر ۱۰ درصدی در میان بیماران بستری، سالانه حدود ۳۰۰۰ نفر جان خود را بر اثر سوختگی از دست می دهند.

به گفته وی، توسعه پوشش بیمه ای تجهیزات ضروری، راه اندازی نظام ثبت و پیگیری بیماران سوختگی، افزایش تخت های تخصصی و توانمندسازی پزشکان عمومی برای ارائه خدمات در مراکز سطح ۲ از جمله برنامه های وزارت بهداشت در این حوزه است.

ضرورت استفاده از ظرفیت پزشکان عمومی در درمان سوختگی

معاون درمان وزارت بهداشت با انتقاد از تمرکز بیش از حد خدمات درمانی بر پزشکان فوق تخصص و دارای فلوشیپ گفت: یکی از نقیصه هایی که در حوزه سوختگی مشاهده می شود، تخصصی سازی بیش از اندازه خدمات است؛ موضوعی که به نوعی از آسیب های کل حوزه سلامت کشور به شمار می رود.

رضوی ادامه داد: در حال حاضر تمایل داریم درمان سوختگی عمدتا توسط پزشکانی انجام شود که دوره های فوق تخصصی یا فلوشیپ را گذرانده اند، در حالی که بسیاری از پزشکان عمومی نیز علاقه مند هستند در این حوزه فعالیت کنند. اگر این پزشکان توانمند شوند، می توانند در مراکز سطح ۲ خدمات مناسبی به بیماران ارائه دهند.

وی با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیت پزشکان عمومی در بخش های مختلف درمانی افزود: این موضوع تنها به سوختگی محدود نمی شود و در حوزه هایی مانند اورژانس، بیهوشی و مراقبت های ویژه نیز باید از ظرفیت پزشکان عمومی آموزش دیده استفاده کنیم. برنامه ما این است که با توانمندسازی این گروه از پزشکان، زمینه ارائه خدمات مناسب در کنار سایر اعضای تیم درمان فراهم شود.

کمبود مراکز تخصصی و تخت های سوختگی در کشور

رضوی با اشاره به وضعیت زیرساخت های درمان سوختگی در کشور اظهار کرد: در حال حاضر حدود ۱۲ تا ۱۳ مرکز سطح ۳ برای ارائه خدمات تخصصی سوختگی و حدود ۲۳ تا ۲۴ مرکز سطح ۲ در کشور فعالیت دارند. با این حال، برخی استان ها فاقد مراکز مورد نیاز هستند و تعداد تخت های سوختگی نیز تقریبا نصف استاندارد مورد نیاز است. همچنین تعداد تخت های مراقبت ویژه سوختگی در کشور پایین است.

وی با بیان اینکه کیفیت درمان بیماران سوختگی در استان های مختلف تفاوت قابل توجهی دارد، گفت: در برخی استان ها کیفیت درمان بالا و میزان مرگ و میر پایین است، اما در برخی مراکز دیگر، حتی با وجود قرار گرفتن در سطح ۳، عوارض و مرگ و میر بیماران بسیار بالاست.

معاون درمان وزارت بهداشت تاکید کرد: برای کاهش این تفاوت ها، باید از ظرفیت پزشکان عمومی استفاده کنیم و با آموزش و توانمندسازی آنان، امکان ارائه خدمات با کیفیت را در مراکز مختلف فراهم آوریم.

راه اندازی نظام ثبت و پیگیری بیماران سوختگی در کشور

وی با تاکید بر ضرورت ایجاد نظام جامع ثبت اطلاعات بیماران سوختگی گفت: باید نظامی برای ثبت و پیگیری بیماران سوختگی ایجاد شود تا اطلاعات هر بیمار، از محل و زمان وقوع سوختگی تا سال های بعد و در طول پیگیری های درمانی، به صورت منظم ثبت و قابل رصد باشد.

رضوی افزود: با راه اندازی این نظام می توانیم علل بروز سوختگی ها را شناسایی کنیم، عملکرد مراکز مختلف را با یکدیگر بسنجیم، مراکز موفق را مشخص کنیم و میزان مصرف داروها و تجهیزات را مورد ارزیابی قرار دهیم. همچنین مشخص خواهد شد که در کدام بخش ها مصرف دارو و تجهیزات بیش از نیاز است یا با کمبود مواجه هستیم و بیماران با چه مشکلاتی روبه رو هستند.

وی با اشاره به حضور گروه های مختلف تخصصی در فرایند درمان بیماران سوختگی اظهار کرد: در حال حاضر متخصصان، پرستاران، کارشناسان توانبخشی، روانشناسان، روانپزشکان و سایر اعضای تیم درمان در مراکز سوختگی فعالیت می کنند و اطلاعات ارزشمندی در این زمینه وجود دارد. با این حال، برای برنامه ریزی دقیق و مبتنی بر شواهد، لازم است این اطلاعات به صورت منسجم در یک نظام ثبت ملی گردآوری شود.

معاون درمان وزارت بهداشت خاطرنشان کرد: یکی از برنامه های قطعی ما، پیگیری راه اندازی نظام ثبت بیماران سوختگی در سراسر کشور است تا در آینده نزدیک، اطلاعات این بیماران در قالب یک نظام رجیستری قابل استفاده باشد.

ضرورت پیشگیری از سوختگی به جای واکنش پس از وقوع حادثه

رضوی با انتقاد از رویکرد واکنشی در مدیریت حوادث سوختگی گفت: در بسیاری از موارد، زمانی به موضوع سوختگی توجه می کنیم که حادثه اتفاق افتاده است. برای مثال، با نزدیک شدن به نوروز، معمولا در نیمه دوم اسفند و تنها چند روز مانده به چهارشنبه آخر سال، هشدارها افزایش پیدا می کند و نگاه ها به عملکرد آتش نشانی، سرعت حضور نیروهای امدادی، انتقال مصدومان توسط اورژانس و آماده باش مراکز سوختگی معطوف می شود.

وی افزود: در برخی سال های گذشته، آمار مراجعات ناشی از حوادث چهارشنبه آخر سال به مراکز درمانی به اندازه ای بوده که با آمار حوادث جنگی قابل مقایسه بوده و حتی در بعضی سال ها از آن نیز فراتر رفته است. باید به این موضوع توجه کنیم که شمار زیادی از این حوادث با برنامه ریزی و آموزش قابل پیشگیری هستند.

معاون درمان وزارت بهداشت با تاکید بر ضرورت ترویج شادی ایمن در جامعه اظهار کرد: هدف این نیست که مردم جشن نگیرند یا شادی نکنند، بلکه باید شرایطی فراهم کنیم که جشن ها و مراسم با رعایت اصول ایمنی برگزار شوند. صرفا با نهی کردن و گفتن اینکه مراسم برگزار نشود، نمی توان از وقوع حوادث جلوگیری کرد؛ بلکه باید فرهنگ ایمنی را گسترش دهیم تا مردم از وسایل غیر ایمن استفاده نکنند و حوادث قابل پیشگیری کاهش یابد.

ناایمنی حدود نیمی از بیمارستان های کشور

رضوی با اشاره به وضعیت ایمنی بیمارستان ها گفت: شاید برای بسیاری از افراد تعجب آور باشد، اما حدود ۵۰ درصد بیمارستان های کشور به دلیل قدمت بالا و مشکلات ساختاری، از نظر ایمنی با چالش مواجه هستند. در برخی از این مراکز، وضعیت ساخت و ساز و زیرساخت ها به گونه ای است که ایمن سازی آنها در برابر حریق به اقدامات اساسی نیاز دارد.

وی ادامه داد: حدود دو سال پیش اعلام کردیم که برای جایگزینی، بهسازی و نوسازی حدود ۵۰۰ بیمارستان، بیش از ۵۰۰ همت اعتبار مورد نیاز است. با توجه به گذشت زمان و افزایش هزینه ها، این رقم اکنون قطعا به حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ همت رسیده است؛ اعتباری که تامین آن در شرایط فعلی به سادگی امکان پذیر نیست.

معاون درمان وزارت بهداشت با بیان اینکه برخی بیمارستان های کشور حتی پروانه های لازم را نیز ندارند، افزود: اگرچه هر سال بودجه هایی محدود برای اصلاح و بهسازی این مراکز اختصاص داده می شود، اما با توجه به محدودیت منابع، امکان اصلاح همزمان همه بیمارستان ها وجود ندارد. در نتیجه، برخی از بیمارستان های ما از نظر خطر آتش سوزی، هم برای بیماران و هم برای کارکنان، خود به یک محل خطر تبدیل شده اند و برای ارتقای ایمنی آنها به همکاری جدی آتش نشانی و سایر دستگاه های مسئول نیاز داریم.

آموزش کارکنان بیمارستان ها برای مقابله با آتش سوزی

وی با اشاره به اقدامات انجام شده برای ارتقای آمادگی مراکز درمانی در برابر آتش سوزی اظهار کرد: در این مدت، آموزش هایی برای کارکنان مراکز درمانی در نظر گرفته شده و سازمان آتش نشانی نیز همکاری بسیار خوبی در زمینه آموزش پرسنل برای اطفای حریق داشته است.

رضوی با اشاره به وقوع یک حادثه آتش سوزی در یک مرکز درمانی گفت: در سال گذشته، در یکی از کلینیک ها بر اثر بروز جرقه الکتریکی، آتش سوزی رخ داد. فیلم این حادثه موجود است؛ یکی از نیروها که زیر محل ایجاد جرقه قرار داشت، از جای خود بلند شد و محل را ترک کرد، اما متاسفانه در ادامه آتش سوزی گسترده ای رخ داد و چند نفر نیز جان خود را از دست دادند.

وی افزود: در مقابل، در مرکز دیگری که کارکنان آن آموزش های لازم را دیده بودند، در شرایطی مشابه، افراد بلافاصله از کپسول آتش نشانی استفاده کردند و آتش را خاموش کردند؛ در نتیجه، با وجود شدت مشابه حادثه، اتفاق دیگری رخ نداد. این نمونه نشان می دهد که آموزش و آمادگی کارکنان تا چه اندازه در جلوگیری از گسترش حریق و کاهش تلفات موثر است.

معاون درمان وزارت بهداشت ادامه داد: برای مراکز درمانی، کدها و مسئولیت هایی تعریف کرده ایم و در هر شیفت، افراد مشخصی مسئولیت دارند تا بدانند چگونه از کپسول آتش نشانی استفاده کنند و در زمان بروز حادثه، افراد حاضر در مرکز را به شکل ایمن جابه جا کنند.

وی تاکید کرد: اجرای مانورهای آمادگی در برابر حریق باید متناسب با وسعت مراکز و منابع مالی در دسترس، در بیمارستان ها انجام شود تا خود مراکز درمانی نیز در برابر آتش سوزی ایمن باشند و به محل وقوع حادثه تبدیل نشوند.

رضوی همچنین با قدردانی از همکاری سازمان آتش نشانی گفت: با آتش نشانی هماهنگی داریم که هر زمان در یکی از مراکز درمانی حادثه آتش سوزی رخ می دهد، اطلاعات و شرح ماوقع در اختیار ما قرار گیرد و علت حادثه، اقدامات انجام شده و نحوه اطفای حریق مشخص شود. لازم می دانم از همراهی و همکاری ویژه سازمان آتش نشانی در این زمینه تشکر کنم.

ضرورت اصلاح نظام پرداخت و حمایت مالی از مراکز سوختگی

معاون درمان وزارت بهداشت با اشاره به مشکلات نیروی انسانی در بخش های سوختگی اظهار کرد: یکی از مشکلات حوزه سوختگی که موجب نارضایتی نیز می شود، وضعیت نظام پرداخت است. پزشکان، پرستاران و سایر کارکنانی که در بخش های سوختگی فعالیت می کنند، واقعا با روحیه ایثار و فداکاری این کار را می پذیرند و در این بخش ها خدمت می کنند.

وی افزود: برخی از پزشکان می توانند در حوزه خدمات زیبایی و جراحی پلاستیک فعالیت کنند و شرایط کاری و درآمدی متفاوتی داشته باشند؛ به همین دلیل ممکن است انگیزه کافی برای فعالیت در حوزه سوختگی نداشته باشند. در مقابل، کادر درمانی که در این بخش ها فعالیت می کند، با وجود زحمات فراوان و علاقه ای که به کار خود دارد، آن طور که شایسته است دیده نشده است.

رضوی با اشاره به برنامه های وزارت بهداشت برای اصلاح این وضعیت گفت: در سال گذشته تغییراتی در تعرفه های این حوزه در نظر گرفته شد و امسال نیز اصلاحات بیشتری را دنبال می کنیم. با این حال، نباید تمام نظام پرداخت مراکز سوختگی را به پرداخت مبتنی بر خدمت یا فی فور سرویس محدود کنیم.

وی توضیح داد: اگر یک بیمارستان سوختگی در مقطعی بیمار سوختگی نداشته باشد، درآمد آن کاهش پیدا می کند و این مسئله اداره مرکز و تامین هزینه های کارکنان و پزشکان را با مشکل مواجه می سازد. به همین دلیل، مراکز سوختگی و مراکز مشابه باید از بودجه های دوره ای و عملیاتی برخوردار شوند تا حتی در زمان کاهش تعداد بیماران نیز بتوانند هزینه های جاری خود را تامین کنند و به فعالیت ادامه دهند.

معاون درمان وزارت بهداشت تاکید کرد: حمایت بیمه ای و مالی از این مراکز باید به گونه ای باشد که هم در شرایط عادی توان اداره مجموعه را داشته باشند و هم در زمان پذیرش بیماران سوختگی، بتوانند خدمات مناسب و با کیفیتی ارائه دهند.

ارتباط عملکرد مراکز سوختگی با کیفیت خدمات و میزان مرگ و میر

رضوی با اشاره به برنامه های وزارت بهداشت برای ارتقای کیفیت خدمات سوختگی گفت: یکی از محورهای مهم برنامه ما، افزایش پوشش بیمه ای خدمات و تجهیزات مورد نیاز بیماران، به ویژه در مناطقی است که این اقدامات از نظر هزینه اثربخشی توجیه پذیر هستند.

وی افزود: باید عملکرد بیمارستان های مختلف را بر اساس شاخص هایی مانند میزان مرگ و میر و بروز عوارض ارزیابی کنیم. اگر میزان مرگ و میر و عوارض بیماران را در ارزیابی عملکرد مراکز و تخصیص منابع آنها لحاظ نکنیم، نمی توانیم مراکز موفق را به شکل مناسبی تقویت کنیم.

معاون درمان وزارت بهداشت خاطرنشان کرد: مراکزی که عملکرد خوبی دارند باید تشویق شوند و مراکزی که عملکرد ضعیف تری دارند، باید تحت آموزش و اصلاح قرار گیرند. هدف این است که کیفیت خدمات سوختگی در تمام مراکز درمانی کشور ارتقا پیدا کند و تفاوت های موجود میان استان ها و مراکز کاهش یابد.

وی همچنین از برنامه وزارت بهداشت برای افزایش تعداد تخت های سوختگی خبر داد و گفت: افزایش ظرفیت تخت های سوختگی و تخت های مراقبت ویژه این بیماران را متناسب با منابع موجود دنبال می کنیم.

تجربه موفق استفاده از پزشکان عمومی آموزش دیده در مراکز سوختگی

رضوی با اشاره به تجربه بازدید خود از یک مرکز سوختگی در ترکیه گفت: در این بازدید با الگویی مواجه شدم که برایم بسیار جالب بود. در آن مرکز، یک پزشک خانواده یا پزشک عمومی آموزش دیده به همراه یک جراح، بخش سوختگی را اداره می کردند و با وجود تعداد بالای بیماران، وضعیت بخش از نظر بهداشت و کیفیت خدمات بسیار مناسب بود.

وی ادامه داد: در آن مرکز، دو نفر مسئولیت پاسخگویی و مدیریت حدود ۶۰ تخت بستری و ۱۵ تخت مراقبت ویژه سوختگی را بر عهده داشتند و در انتهای بخش نیز اتاق عمل وجود داشت. شرایط بهداشتی و کیفیت مراقبت به گونه ای بود که آثار نامطلوبی که معمولا ممکن است در بخش های سوختگی مشاهده شود، در آنجا وجود نداشت.

معاون درمان وزارت بهداشت افزود: پس از گفت و گو با پزشک خانواده آن مرکز، متوجه شدم که او دوره های آموزشی مورد نیاز برای درمان بیماران سوختگی را گذرانده و در زمینه هایی مانند بیماری های کلیوی، پوست و عفونت نیز دانش و مهارت لازم را کسب کرده است. این پزشک توانایی مدیریت بخش سوختگی را داشت و میزان مرگ و میر بیماران در آن مرکز نیز بسیار پایین بود. آن مرکز از نظر کیفیت خدمات، نمونه ای قابل توجه و مورد توجه سازمان جهانی بهداشت بود و پرداخت به پزشکان نیز به صورت ماهانه انجام می شد.

رضوی با اشاره به نحوه استفاده از خدمات تخصصی در این مرکز گفت: در جریان بازدید، بیماری با سوختگی حدود ۹۰ درصد به مشاوره چشم پزشکی نیاز داشت. پزشک مسئول بخش با وجود اینکه بسیاری از اقدامات درمانی را انجام می داد، تاکید کرد که معاینه تخصصی چشم در حیطه توانایی او نیست. به همین دلیل، از قبل با چشم پزشک هماهنگ کرده بود تا در ساعت مشخصی برای معاینه بیمار حاضر شود.

وی افزود: چشم پزشک در زمان تعیین شده بیمار را معاینه کرد و اقدامات مورد نیاز انجام شد. در کنار آن، به پزشک عمومی نیز درباره اقدامات لازم برای پیگیری وضعیت بیمار آموزش داده شد. این تجربه نشان می دهد که پزشکان عمومی آموزش دیده می توانند بخش مهمی از خدمات سوختگی را ارائه دهند و در موارد تخصصی نیز با هماهنگی به موقع با متخصصان، کیفیت درمان را حفظ کنند.

توجه به مصدومان سوختگی و ضرورت پیشگیری از حوادث در مدارس

معاون درمان وزارت بهداشت با اشاره به حادثه دانش آموزان میناب گفت: صبح امروز در جلسه شورای معاونان وزارت بهداشت، کلیپی از دانش آموزان میناب توسط دکتر کرمانپور، رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاع رسانی وزارت بهداشت، پخش شد. شهدای این حادثه را گرامی می داریم و برای خانواده های آنان آرزوی صبر داریم. مشاهده وضعیت مصدومان سوختگی، به ویژه کودکانی که در برابر خانواده های خود با آسیب های شدید مواجه شده اند، بسیار دردناک است و ما از دل و جان در خدمت این بیماران هستیم.

رضوی در ادامه با اشاره به تداوم استفاده از وسایل گرمایشی غیراستاندارد در برخی مدارس کشور اظهار کرد: حادثه سوختگی دانش آموزان شین آباد نیز در کشور رخ داد، اما همچنان در برخی مدارس از بخاری های نفتی استفاده می شود و بخاری های گازی و سایر وسایل گرمایشی غیراستاندارد نیز در مدارس وجود دارند.

وی افزود: استانداردسازی سیستم های گرمایشی مدارس به تامین منابع مالی نیاز دارد، اما انجام این اقدامات می تواند از بروز سوختگی، به ویژه در کودکان و دانش آموزان، پیشگیری کند.

معاون درمان وزارت بهداشت در پایان تاکید کرد: در گروه های سنی کودکان، نوجوانان و جوانان و همچنین در میان زنان، موارد سوختگی قابل توجه است؛ در حالی که بسیاری از این حوادث با آموزش، رعایت استانداردهای ایمنی و تامین منابع لازم قابل پیشگیری هستند. بنابراین، باید پیشگیری از سوختگی را به عنوان یکی از اولویت های مهم نظام سلامت دنبال کنیم.

منبع: وبدا