اگر احساس میکنید این روزها بیشتر از همیشه نفخ میکنید، شاید لازم باشد نگاهی دقیقتر به بشقاب غذا، داروهای مصرفی و حتی کیفیت خوابتان بیندازید. متخصصان گوارش میگویند عوامل متعددی میتوانند تولید گاز در دستگاه گوارش را افزایش دهند.
به گزارش بهداشت نیوز به نقل از clevelandclinic، دفع گاز از روده یا همان نفخ، بخش طبیعی فرایند گوارش است. اما اگر متوجه شدهاید که بیشتر از گذشته دچار نفخ و دفع گاز میشوید، ممکن است عوامل مختلفی از رژیم غذایی گرفته تا مشکلات گوارشی، داروها و حتی نحوه خوابیدن در این مسئله نقش داشته باشند.
کریستین لی، متخصص گوارش، درباره دلایل افزایش گاز روده و راههای کاهش آن توضیح داده است.
چه عواملی باعث افزایش گاز روده میشوند؟
گاز روده یکی از محصولات طبیعی فرایند هضم غذاست. هرچه تجزیه برخی مواد غذایی برای بدن دشوارتر باشد، احتمال تخمیر آنها توسط باکتریهای روده و تولید گاز بیشتر میشود.
برخی مواد غذایی
بعضی مواد غذایی بهطور طبیعی در جریان هضم گاز بیشتری تولید میکنند. باکتریهای روده این مواد را تجزیه کرده و در این فرایند گاز آزاد میکنند.
از جمله خوراکیهایی که میتوانند باعث افزایش نفخ شوند عبارتند از:
سبزیجات چلیپایی: بروکلی، گلکلم، کلم و کلم بروکسل سرشار از فیبر و برخی ترکیبات گوگردی هستند که میتوانند مقدار گاز و حتی بوی آن را افزایش دهند.
برخی میوهها: بعضی میوهها حاوی فروکتوز یا انواعی از قندها هستند که هضم آنها برای برخی افراد دشوارتر است. سیب، گلابی، هلو و آلو خشک از محرکهای شایع نفخ محسوب میشوند.
غذاهای نشاستهای: برخی کربوهیدراتهای موجود در مواد نشاستهای پیش از رسیدن به روده بزرگ بهطور کامل هضم نمیشوند و در آنجا تخمیر میشوند. سیبزمینی، ذرت، پاستا و سایر محصولات غلاتی میتوانند در این گروه قرار بگیرند.
مواد غذایی پرفیبر: فیبر برای سلامت دستگاه گوارش ضروری است، اما بعضی انواع آن در روده بزرگ توسط باکتریها تجزیه میشوند و در این فرایند گاز تولید میشود. حبوبات، عدس، غلات کامل، سبوس و جو دوسر از جمله این مواد هستند.
غذاهای فرآوریشده غنیشده با فیبر: مواد غذایی حاوی فیبر افزوده، مانند برخی غلات صبحانه، بارهای فیبری و پروتئینی، در صورت مصرف زیاد ـ بهویژه در افرادی که بدنشان به دریافت فیبر زیاد عادت ندارد ـ میتوانند نفخ ایجاد کنند.
محصولات بدون قند: بسیاری از خوراکیها و آبنباتهای بدون قند حاوی قندهای الکلی مانند سوربیتول، زایلیتول و مانیتول هستند که هضم آنها برای برخی افراد دشوار است و میتواند باعث تولید گاز شود.
غذاهای چرب و سرخشده: این مواد معمولاً مستقیماً باعث تولید گاز نمیشوند، اما میتوانند روند هضم را کند کرده و احساس نفخ و گاز را تشدید کنند.
مکملهای پروتئینی: برخی پودرها و شیکهای پروتئینی ممکن است به دلیل داشتن لاکتوز، فیبر افزوده یا سایر ترکیبات دشوار برای هضم، باعث نفخ شوند. محصولات حاوی پروتئین وی از عوامل شایع در این زمینه هستند.
البته واکنش افراد به غذاها یکسان نیست. غذایی که در یک فرد باعث نفخ میشود، ممکن است هیچ مشکلی برای فرد دیگری ایجاد نکند.
نوشیدنیهای گازدار
نوشیدنیهای گازدار حاوی دیاکسیدکربن محلول هستند. با مصرف این نوشیدنیها، بخشی از این گاز وارد دستگاه گوارش میشود و میتواند در معده تجمع پیدا کند. بخشی از آن به صورت آروغ خارج میشود، اما بخشی دیگر ممکن است وارد رودهها شده و به نفخ و دفع گاز منجر شود.
نوشابه، آب گازدار از جمله نوشیدنیهایی هستند که ممکن است این مشکل را تشدید کنند.
عدم تحمل غذایی
عدم تحمل یا حساسیت به برخی مواد غذایی نیز میتواند هضم آنها را دشوارتر کرده و باعث افزایش گاز شود. عدم تحمل لاکتوز و حساسیت به گلوتن از جمله مواردی هستند که ممکن است با نفخ و افزایش گاز همراه باشند.
مشکلات دستگاه گوارش
دستگاه گوارش مسیر طولانی و پیچیدهای دارد و مشکلات مختلف در قسمتهای گوناگون آن میتوانند باعث افزایش گاز شوند.
از جمله بیماریها و اختلالاتی که ممکن است با نفخ و دفع بیش از حد گاز همراه باشند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
رفلاکس معده و مری (GERD)
سندرم روده تحریکپذیر (IBS)
بیماری سلیاک
یبوست
رشد بیش از حد باکتریها در روده کوچک (SIBO)
گاستروپارزی یا کندی تخلیه معده
بیماریهای التهابی روده (IBD)
عفونتهای دستگاه گوارش
تغییر ناگهانی رژیم غذایی
تغییر شیوه غذا خوردن نیز میتواند موقتاً باعث افزایش نفخ شود. برای مثال، اگر فرد بهتازگی رژیم گیاهخواری را آغاز کرده، مصرف مواد غذایی بدون قند را افزایش داده یا به سراغ رژیمهای پاکسازی و آبمیوهخواری رفته باشد، ممکن است دستگاه گوارش او به این تغییرات واکنش نشان دهد.
اگر افزایش گاز پس از شروع یک رژیم غذایی تجویزشده توسط پزشک اتفاق افتاده است، بهتر است موضوع با پزشک مطرح شود تا در صورت امکان، تغییراتی برای کاهش این عارضه ایجاد شود.
داروها
برخی داروها نیز میتوانند به عنوان یکی از عوارض جانبی باعث نفخ و افزایش گاز شوند. از جمله این داروها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
داروهای مخدر و برخی داروهای مورد استفاده برای دردهای عصبی
آنتیبیوتیکها
برخی داروهای ضدافسردگی
بعضی داروهای دیابت، بهویژه متفورمین
شلکنندههای عضلانی
داروهای ضدتهوع
برخی داروهای ضدحساسیت
مکملهای فیبر
اگر تصور میکنید یک دارو باعث تغییر وضعیت گوارشی شما شده است، بهتر است پیش از هرگونه تغییر در مصرف دارو با پزشک تجویزکننده مشورت کنید.
تغییرات پس از زایمان
زایمان فشار زیادی به بدن وارد میکند و ممکن است پس از آن تغییراتی در دستگاه گوارش ایجاد شود. افزایش نفخ در دوران پس از زایمان، بهویژه در صورت وجود یبوست، تغییرات کف لگن، کاهش فعالیت بدنی یا دوران نقاهت پس از سزارین، غیرمعمول نیست.
این وضعیت معمولاً با بهبود بدن کاهش پیدا میکند. با این حال، اگر نفخ ادامهدار یا شدیدتر شود یا با درد قابل توجه و سایر مشکلات گوارشی همراه باشد، باید با پزشک مشورت کرد.
آپنه خواب
در برخی افراد، نحوه خوابیدن نیز میتواند در ایجاد گاز نقش داشته باشد.
افراد مبتلا به آپنه خواب اغلب از طریق دهان نفس میکشند و هنگام خروپف ممکن است مقدار بیشتری هوا ببلعند. در نتیجه، ممکن است صبحها با احساس نفخ یا درد ناشی از تجمع گاز از خواب بیدار شوند.
سرطان روده بزرگ؛ یک علت نادر
نفخ و دفع بیش از حد گاز بهتنهایی معمولاً نشانه وجود تومور نیست. اما اگر این مشکل همراه با علائمی مانند کاهش وزن بدون علت، کمخونی یا خونریزی از مقعد باشد، ممکن است نشانه سرطان روده بزرگ یا بیماری جدی دیگری باشد.
در چنین شرایطی نباید علائم را نادیده گرفت و لازم است برای بررسی علت، به پزشک مراجعه شود.
چگونه میتوان نفخ و گاز را کاهش داد؟
برای کاهش گاز و نفخ میتوان چند اقدام ساده را امتحان کرد:
غذاهای محرک را محدود کنید: اگر متوجه میشوید پس از مصرف برخی مواد غذایی نفخ بیشتری دارید، مقدار مصرف آنها را کاهش دهید.
در صورت عدم تحمل لاکتوز، مصرف لبنیات را مدیریت کنید: اگر شیر، پنیر یا ماست باعث افزایش نفخ میشوند، میتوان با نظر پزشک یا متخصص تغذیه مصرف لبنیات را محدود کرد یا از محصولات حاوی آنزیم لاکتاز استفاده کرد.
از یبوست پیشگیری کنید: یبوست میتواند با کند کردن حرکت مدفوع در روده، نفخ و تجمع گاز را تشدید کند. نوشیدن آب کافی، دریافت مقدار مناسب فیبر و فعالیت بدنی منظم به حرکت بهتر دستگاه گوارش کمک میکند.
داروها را بررسی کنید: اگر پس از شروع مصرف یک دارو، گاز و نفخ افزایش یافته است، موضوع را با پزشک مطرح کنید. گاهی تغییر دارو یا تنظیم دوز میتواند مشکل را کاهش دهد.
خواب کافی داشته باشید: خواب مناسب میتواند به عملکرد بهتر دستگاه گوارش و کاهش استرس کمک کند. متخصصان خواب معمولاً توصیه میکنند بزرگسالان هر شب حدود ۷ تا ۹ ساعت بخوابند.
فعال بمانید: فعالیت بدنی منظم میتواند به حرکت بهتر دستگاه گوارش و کاهش نفخ کمک کند. توصیه میشود بیشتر روزهای هفته دستکم ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی داشته باشید و از نشستن طولانیمدت نیز پرهیز کنید.
چه زمانی نفخ و دفع گاز نیاز به بررسی پزشکی دارد؟
بهطور معمول، افراد روزانه حدود ۱۰ تا ۲۰ بار گاز دفع میکنند. اگر تعداد دفعات دفع گاز بدون علت مشخص بهطور محسوسی افزایش پیدا کرده، بهتر است با پزشک مشورت کنید؛ بهخصوص اگر این تغییر با علائم زیر همراه باشد:
درد مداوم یا شدید شکم
اسهال یا یبوست مکرر
مدفوع خونی یا سیاه و قیری
تهوع یا استفراغ
کاهش وزن ناگهانی و بدون علت
خستگی یا ضعف
به گفته این متخصص گوارش، افراد معمولاً شناخت خوبی از وضعیت طبیعی بدن خود دارند و اگر احساس میکنند تغییری غیرعادی رخ داده است، بهتر است آن را جدی بگیرند و برای یافتن علت بررسی پزشکی انجام دهند.
منبع: سلامت نیوز
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.