دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تاکید بر اینکه فضای مجازی دیگر صرفاً یک ابزار نیست بلکه زیستجهان جدید انسان معاصر است، گفت: آمارهای رسمی مخاطبان تلویزیون باید بازتعریف شود؛ مخاطب واقعی و جدی صداوسیما امروز بین ۳۰ تا ۴۰ درصد است و اصرار بر آمارهای صوری کمکی به حل چالشها نمیکند.
به گزارش بهداشت نیوز همایش ملی تنظیمگری فضای مجازی با هدف بررسی وضعیت حکمرانی و ضرورت ساماندهی نهادهای متولی، صبح امروز (چهارشنبه ۲۵ شهریورماه) در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد.
حجتالاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در این همایش با تبریک سالروز ولادت حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) و تشکر از پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی به عنوان پیشگام در طرح مسائل نوظهور، به تشریح ابعاد مختلف حکمرانی در فضای مجازی پرداخت.
استاد خسروپناه در ابتدای سخنان خود با اشاره به ماهیت تحولآفرین فناوریهای نوین اظهار داشت: فضای مجازی یک فناوری، شبکه یا سکو صرف نیست؛ بلکه بخشی از واقعیت زندگی انسانی است. این فضا نه تنها یک زیستجهان جدید برای انسان ایجاد کرده، بلکه زندگی حقیقی ما را نیز دگرگون ساخته است.
وی با بیان اینکه فضای مجازی تمام عرصههای علم، کار، آموزش، اقتصاد، فرهنگ و سرمایهگذاری را در بر گرفته است، افزود: این فضا در حال سبکزندگیسازی و هویتسازی است و نمیتوان آن را صرفاً به عنوان یک ابزار ارتباطی دید.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به سرنوشت رسانههای سنتی گفت: با آمدن فضای مجازی، رادیوهایی مانند بیبیسی که روزگاره قدرتمند بودند، عملاً کارکرد سابق خود را از دست دادند و در آینده نیز شاهد تعطیلی یا تغییر ماهیت بسیاری از فناوریهای سنتی خواهیم بود.
خسروپناه در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع چالشبرانگیز آمار مخاطبان صداوسیما پرداخت و تصریح کرد: اخیراً در مصاحبهای اشاره کردم که ۳۰ تا ۴۰ درصد از مردم مخاطب واقعی صداوسیما هستند. برخی از این نقد برآشفتند، اما من در مقام بیان یک واقعیت بودم.
وی با انتقاد از نحوه محاسبه آمارهای رسمی افزود: دوستان میگویند آمار ۷۰ درصد است، اما منظورشان کسی است که شاید در هفته تنها یک ربع تلویزیون تماشا کرده باشد. من چنین افرادی را جزو مخاطب واقعی و نرمال حساب نمیکنم. اگر واقعاً مخاطب جدی ۳۰ تا ۴۰ درصد باشد، در وضعیت فعلی که فضای مجازی رقیب جدی است، آمار بدی نیست، اما باید واقعیت را پذیرفت که مردم به سمت پلتفرمهای مجازی و VODها کوچ کردهاند.
خسروپناه با تاکید بر اینکه تنظیمگری بخشی از حکمرانی است و با تفکیک مراحل پنجگانه حکمرانی (سیاستگذاری، تنظیمگری، راهبری، اجرا و نظارت)، بر لزوم بهروزرسانی قوانین تاکید کرد.
وی با انتقاد از ناکارآمدی قوانین فعلی گفت: قانون جرایم رایانهای مصوب سال ۱۳۸۸، امروز پاسخگوی زیستبوم پیچیده فضای مجازی نیست. ما امروز با پلتفرمها، هوش مصنوعی و اکوسیستمهای نوین روبرو هستیم که در قانون قدیم پیشبینی نشدهاند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی هشدار داد: توصیه من به مجلس و دولت این است که به جای انباشت قوانین، قوانین قدیمی و ناکارآمد را باطل کنند. اصرار بر نگهداری قوانین منسوخ در کنار قوانین جدید، تنها باعث ایجاد فرار قانونی و سردرگمی مجریان میشود.
استاد خسروپناه به رشد شتابان هوش مصنوعی اشاره کرد و یادآور شد: هوش مصنوعی در یک سال اخیر رشد عجیبی در تولید انیمیشن، فیلم و سریال داشته است. خوشبختانه شورای عالی انقلاب فرهنگی دو سال پیش سند هوش مصنوعی را مصوب و ابلاغ کرد و اخیراً نیز مجلس شورای اسلامی در راستای همان سند، قانون هوش مصنوعی را تصویب و به دولت ابلاغ نمود که گامی مهم در جهت تنظیمگری این فناوری نوظهور است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به سرعت سرسامآور تحولات فناوری، خاطرنشان کرد: با وجود اینکه برنامه پنجساله و سند سیاستهای هوش مصنوعی در شورا تصویب شده است، اما به نظر میرسد باید همین حالا و پس از گذشت تنها دو سال، دست به بازنگری جدی بزنیم.
وی با تشبیه وضعیت فعلی به تجربه گذشته کاربران با ویکیپدیا، افزود: امروزه بسیاری از تحلیلها و اطلاعات از هوش مصنوعی گرفته میشود؛ درست مانند زمانی که دانشجویان و اساتید به ویکیپدیا عادت کردند و اکنون میدانیم بسیاری از اخبار آن کاذب است. تصور کنید فردا هوش مصنوعی به «فناوری دروغگو» تبدیل شود و ما حکمرانی، علم و فناوری را بر اساس آن پیش ببریم؛ چه فاجعهای رخ خواهد داد؟
استاد خسروپناه با رد ایده بیطرفی فناوری، تصریح کرد: هوش مصنوعی مبتنی بر الگوریتمهاست و الگوریتمها نیز مبتنی بر "چرا"ها و ارزشهای خالق خود، یعنی برنامهنویس، شکل میگیرند. این یک نوع آفرینشگری است که در آن ارزشها دخیل هستند. بنابراین، ما چیزی به نام "هوش مصنوعی خنثی" نداریم.
وی با انتقاد از شیوههای متعارف و قدیمی مدیریت فضا گفت: اینکه صرفاً بگوییم این محتوا مجاز است و آن محتوا مجاز نیست، یا به دنبال محتوای مجرمانه بگردیم و در نهایت به مسدودسازی بسنده کنیم، دیگر پاسخگو نیست. این شیوهها، تنظیمگری منفعلانه است، در حالی که ما امروز به یک "تنظیمگری فعالانه" نیاز داریم.
معرفی الگوی تنظیمگری حکمی و حکمتبنیان
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با معرفی چارچوب نظری مورد نظر خود، اظهار داشت: من این رویکرد را "تنظیمگری حکمی و حکمتبنیان" مینامم. حکمت، پیوند عقلانیت و سیاست، و شناخت حقیقت همراه با تدبیر در عمل است. از آنجا که حکمت را مبتنی بر توحید میدانیم (چنانکه در سورههای اسراء و لقمان به تفصیل آمده)، تنظیمگری حکمی به معنای هرگونه کنترل و برنامهریزی بر ارادهی خدمتگزاران عمومی در فضای مجازی است که مبتنی بر عقلانیت، فضیلت و خدمت به مردم باشد.
وی تأکید کرد: اگر فناوری را بدون شناخت انسان پیاده کنیم، دچار "فناوریزدگی" میشویم و اگر انسان را بدون شناخت فناوری ببینیم، گرفتار "آرمانگرایی غیرواقعبینانه" خواهیم شد. انسانشناسی و فناوریشناسی باید در کنار هم و در امان یکدیگر باشند.
استاد خسروپناه در ادامه اصول پنجگانه تنظیمگری حکمرانی در فضای مجازی را برشمرد و اصل اول را کرامت انسان دانست و افزود: انسان نباید در فضای مجازی به مثابه یک "کالا" دیده شود. فضای مجازی باید حریم خصوصی، امنیت، حق انتخاب و امکان رشد انسان را فراهم کند.
وی اصل دوم را اصل عدالت خواند و گفت: امروز توان پردازشی، دادهها، مدلهای بزرگ زبانی و زیرساختهای هوشمند در اختیار تعداد محدودی از شرکتها یا کشورهای خاص است. ما در کشور خودمان باید عدالت را رعایت کنیم؛ یعنی مناطق محروم، پژوهشگران دانشگاههای دور از مرکز و شرکتهای دانشبنیان کوچک نیز باید بتوانند از زیرساختهای پایه استفاده کنند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی اصل بعدی را اصل آزادی همراه با مسئولیت عنوان کرد و ادامه داد: ما نه به دنبال "رهاشدگی" هستیم و نه تفسیری از مسئولیت که به معنای سلب آزادی باشد. برخی برای دریافت جایزه در جشنوارههایی مانند ونیز، از "آزادی زنان" سخن میگویند، اما مقصودشان رهاشدگی و نفی مسئولیت است. آزادی که استقلال کشور را از بین ببرد، آزادی نیست، بلکه اسارت است. جامعه سالم جامعهای است که نسبتی عقلانی بین حقوق فردی و "خیر عمومی" برقرار کند.
وی اصل دیگر را اصل امنیت و حقوق شهروندان دانست و ادامه داد: : فضای مجازی، فضای مشارکت بهرهورانه است. درست است که بازیگران، کارگردانان و تهیهکنندگان حقوقی دارند، اما نباید از "حقوق شهروندان و بینندگان" غافل شد. اگر سریالی یا فیلمی باعث افزایش آسیبهای اجتماعی در زندگی مخاطب شود، به وضوح حقوق شهروندی رعایت نشده است.
استاد خسروپناه با تاکید بر اصل سریان بیان کرد: این اصول باید از همان مرحله "تولید و آفرینش" در تمامی زنجیرهی ارزش فضای مجازی سریان و جاری باشد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ابراز امیدواری کرد که با اتخاذ این رویکرد حکمتبنیان، زیستجهان فضای مجازی کشور به سمت تعالی، امنیت و خدمترسانی واقعی به مردم هدایت شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با انتقاد از رویکردهای سنتی و منفعلانه در تنظیمگری اظهار داشت: تنظیمگری نباید صرفاً به این محدود شود که بگوییم "این پلتفرم تعطیل شود" یا "آن محتوا مسدود گردد". ما در تنظیمگری فعالانه حتماً باید به خودِ الگوریتمهای فضای مجازی و ارزشهای حاکم بر آنها توجه داشته باشیم.
وی با تأکید بر ضرورت تحول در نظام آموزش عالی کشور افزود: برنامهنویسان و الگوریتمنگاران هوش مصنوعی باید بدانند که کدنویسی آنها خنثی نیست و حامل ارزشهاست. متأسفانه ما هنوز رشتهای تحت عنوان "مدیریت مهندسی هوش مصنوعی" در دانشگاهها نداریم؛ قطعاً به مدیریت مهندسی هوش مصنوعی نیز نیازمندیم. بسیاری از رشتههای فعلی باید تعطیل یا بهروز شوند تا این خلأ پر شود.
استاد خسروپناه با برشمردن گستره روزافزون حوزههای فضای مجازی (شامل هوش مصنوعی، خدمات شناختی، سلامت دیجیتال و آموزش هوشمند) به تشریح تحولات شگرف در حوزه سلامت و آموزش پرداخت.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی سپس خطاب به نظام تعلیم و تربیت هشدار داد: بسیاری از سبکهای آموزش و پرورش فعلی بهزودی تغییر خواهد کرد. این را با یک نگاه دیدهبانانه و فراتر از نقد عملکرد یک مدیر خاص میگویم. واقعیت این است که ساختار آموزش و پرورش در حال تغییر است و اگر با این سرعت تحولات فضای مجازی هماهنگ نشود، قطعاً درمانده خواهد ماند.
استاد خسروپناه همافزایی دائمی نهادها را اصل هفتم حکمرانی فضای مجازی خواند و گفت: متأسفانه تعامل سیستمی میان شورای عالی فضای مجازی، شورای عالی انقلاب فرهنگی و گاهی شورای عالی امنیت ملی (به دلیل ابعاد امنیتی، فرهنگی و فناورانه موضوعات) در حد جلسات دوستانه باقی مانده و به یک همافزایی سیستمی تبدیل نشده است.
وی در ادامه یک خبر خوب را نیز با حاضران در میان گذاشت و خاطرنشان کرد: سند ۵ سالهای که شورای عالی انقلاب فرهنگی برای هوشمندسازی وزارتخانهها نوشته، با هماهنگی عالی در حال اجراست. خوشبختانه هر دو سه هفته یکبار جلسهای با معاون اول رئیسجمهور برگزار میشود و گزارش وزارتخانهها بررسی میگردد. به نظر میرسد این برنامه ۵ ساله، در همان ۳ سال اول محقق شود که حاصل همین هماهنگیها و نقشآفرینی دستگاههای تخصصی و شرکتهای خصوصی است.
استانداردسازی و ضرورت شبکه ملی فضای مجازی
وی اصل هشتم را استانداردسازی از حیث اصالتسنجی، محتوا و شفافیت برشمرد و اصل نهم را تشکیل شبکه ملی فضای مجازی بر اساس همین اصول حکمی و حکمرانی دانست.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در همین راستا به گزارشهای تکاندهنده اداره کل دبیرخانه شورای عالی فضای مجازی درباره زیستمجازی کودکان و نوجوانان اشاره کرد و گفت: کودکان زیر ۵ سال بیش از یک ساعت و برخی نوجوانان و جوانان تا ۹ ساعت در روز در فضای مجازی حضور دارند. آیا با این وضعیت، تشکیل شبکه ملی فضای مجازی ضرورت ندارد؟
استاد خسروپناه در بخش پایانی سخنان خود، اصل دهم را به تعیین سهم دولت، بخش خصوصی و مردم در حکمرانی اختصاص داد و اظهار داشت: اینکه سیاستگذاری و تنظیمگری را دولت انجام دهد و اجرا را به بخش خصوصی واگذار کند، یا نقش مشارکتی مردم چه باشد، مهمترین پرسش در بحث حکمرانی (Governance) از دهه ۱۹۸۰ به بعد است. پیش از آن نظریات مختلفی مانند دولت رفاه یا مدیریت نوین دولتی مطرح بود، اما امروز کلیدیترین پرسش این است که در این زیستبوم، سهم حاکمیت، بخش خصوصی و مردم دقیقاً چقدر است؟
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.