اباصالح؛ امامی که برای صلح می‌آید؛ دعای عهد چگونه ما را برای عبور از فتنه‌ها آماده می‌کند؟

پیش از درخواست، خدا را به یاد بیاوریم

یکی از نکات قابل تأمل در دعای عهد این است که انسان پیش از مطرح کردن خواسته‌های خود، عظمت و صفات خداوند را به یاد می‌آورد. گویی دعا ابتدا نگاه انسان را از مشکلات شخصی بالاتر می‌برد و سپس او را به بیان خواسته‌هایش می‌رساند.
این مکث معنوی می‌تواند فرصتی برای آرام‌شدن، پیدا کردن معنا و بازگشت به ارزش‌هایی باشد که گاهی در هیاهوی زندگی فراموش می‌کنیم. از نگاه سلامت معنوی نیز امید، معنا و احساس ارتباط با یک حقیقت متعالی می‌تواند برای بسیاری از افراد ارزشمند باشد. البته دعا جایگزین درمان پزشکی یا روان‌شناختی نیست، اما می‌تواند بخشی از زندگی معنوی انسان باشد.

عهد، عقد و بیعت؛ یک پیمان سه‌گانه

در دعای عهد می‌خوانیم: «اللَّهُمَّ إِنِّی أُجَدِّدُ لَهُ فِی صَبِیحَةِ یَوْمِی هَذَا عَهْداً وَعَقْداً وَبَیْعَةً لَهُ فِی عُنُقِی»: «خدایا، من در صبح امروز عهد و عقد و بیعت خود را با او تجدید می‌کنم.»
می‌توان این سه واژه را در یک برداشت معنایی، سه لایه از یک پیمان دانست: عهد، پیمان قلبی؛ عقد، گرهی محکم؛ و بیعت، تعهدی عملی که انسان آن را بر عهده می‌گیرد.
پس کسی که هر صبح این جملات را می‌خواند، فقط یک متن را تکرار نمی‌کند؛ بلکه از خودش می‌پرسد: این عهد قرار است در رفتار امروز من چه اثری داشته باشد؟

دعای عهد چه چیزی را از انسان می‌خواهد؟

دعای عهد فقط درخواست ظهور نیست؛ از انسان می‌خواهد برای یاری حق آماده باشد. این آمادگی می‌تواند از رفتارهای ساده آغاز شود؛ از صداقت و رعایت حق دیگران گرفته تا کنترل خشم، حمایت از مظلوم، مسئولیت‌پذیری و تلاش برای اصلاح خود و جامعه.
اگر قرار است منتظر امامی باشیم که عدالت را برپا می‌کند، انتظار نمی‌تواند با بی‌عدالتی در زندگی روزمره ما همراه باشد. اگر مقصد ظهور، صلاح و اصلاح است، منتظر نیز باید تا حد توان، از اصلاح خود آغاز کند.

چهل صبح؛ انتظار از حرف به عادت

در روایتی منسوب به امام صادق(ع)، بر خواندن دعای عهد در چهل صبح تأکید شده و برای مداومت بر آن، جایگاه ویژه‌ای در شمار یاران قائم(عج) بیان شده است.
«چهل صبح» را می‌توان از زاویه‌ای کاربردی نیز دید: انتظار وقتی اثرگذار می‌شود که از یک حرف به یک عادت تبدیل شود.
انسان با تکرار یک رفتار، به تدریج آن را وارد سبک زندگی خود می‌کند. دعای عهد نیز می‌تواند هر صبح یادآور این سؤال باشد: امروز چگونه زندگی کنم که با عهدی که با امام خود بسته‌ام، هماهنگ باشم؟
به این ترتیب، انتظار دیگر فقط «منتظر بودن» نیست؛ بلکه خودسازی برای روزی است که انسان ادعای آمادگی برای یاری حق دارد.

دعای عهد و انتظار فعال

انتظار فعال یعنی ظهور فقط یک آرزوی قلبی نباشد، بلکه بر رفتار امروز انسان اثر بگذارد. فرد منتظر، خود را تماشاگر آینده نمی‌داند؛ او از همین امروز برای ساختن جامعه‌ای بهتر تلاش می‌کند.
این تلاش لزوماً کار بزرگی نیست. گاهی از یک دروغ نگفتن، رعایت حق یک نفر، بخشیدن یک خطا، کمک به یک انسان گرفتار یا پرهیز از انتشار یک خبر نادرست آغاز می‌شود.
منتظر واقعی فقط کسی نیست که چشم به راه ظهور است؛ کسی است که سبک زندگی خود را برای ظهور آماده می‌کند.

«دجال» فقط یک مفهوم بیرونی نیست

در فرهنگ اسلامی، دجال از فتنه‌های بزرگ آخرالزمان و نماد فریب و وارونه‌نمایی حقیقت است. در یک خوانش معنوی، نباید دجال را فقط یک دشمن بیرونی دانست؛ فریب می‌تواند دروغی باشد که شبیه حقیقت عرضه می‌شود، شایعه‌ای که بدون بررسی بازنشر می‌کنیم، تصویری ساختگی، یا سخنی که آن‌قدر تکرار می‌شود تا حقیقت به نظر برسد.
این فریب گاهی ظریف‌تر است: سود شخصی به جای عدالت، شهرت به جای حقیقت، مصرف‌گرایی به جای نیاز واقعی، خشم به جای گفت‌وگو، انتقام به جای عدالت و تعصب به جای بصیرت.
پس عبور از فتنه، فقط شناختن دشمن نیست؛ حفظ قدرت تشخیص و وفاداری به حقیقت نیز هست.

دژ محکم بیعت در برابر فتنه‌های آخرالزمان

در نگاه مهدوی، بیعت با امام زمان(عج) می‌تواند برای مؤمن، دژی معنوی در برابر فتنه‌ها باشد؛ دژی که به او یادآوری می‌کند معیار تشخیصش چیست و به کدام مسیر تعلق دارد.
در خوانش «گذر از دجال»، پرسش اصلی فقط این نیست که دجال کجاست؛ بلکه این است که سبک زندگی من به کدام سمت می‌رود؟ آیا دروغ را برای منفعت خود توجیه می‌کنم؟ آیا هر خبری را بدون بررسی می‌پذیرم؟ آیا خشم و نفرت را گسترش می‌دهم؟ آیا در برابر ظلم بی‌تفاوت می‌مانم؟ این پرسش‌ها، انتظار را از آینده به زندگی امروز می‌آورند.

اباصالح؛ تصویری فراتر از جنگ و درگیری

«اباصالح» یکی از کنیه‌های شناخته‌شده امام مهدی(عج) است. از نظر لغوی، اباصالح به معنای مستقیم «پدر صلح» نیست؛ اما می‌توان در یک برداشت معنوی، میان «صالح»، «صلاح»، اصلاح و صلح پیوند برقرار کرد.
دعای عهد می‌گوید: «وَأَعْمُرِ اللَّهُمَّ بِهِ بِلَادَکَ وَأَحْیِ بِهِ عِبَادَکَ»: «خدایا، به وسیله او سرزمین‌هایت را آباد کن و بندگانت را به دست او حیات ببخش.»
این فراز، تصویر امامی را نشان می‌دهد که آمدنش با آبادانی، حیات و برپایی حق همراه است. بنابراین، مقصد ظهور را نباید فقط در جنگ و درگیری خلاصه کرد؛ مقصد، برقراری عدالت و حرکت جامعه به سوی صلاح و آرامش است.

ظهور را دور نبینیم

مؤمن منتظر، ظهور را در زندگی خود نزدیک احساس می‌کند؛ نه به معنای تعیین زمان ظهور، بلکه به این معنا که انتظار، رفتار امروز او را تغییر دهد.
اگر امام برای عدالت می‌آید، آیا من عادل هستم؟ اگر برای اصلاح می‌آید، آیا حضور من باعث اصلاح می‌شود یا تنش؟
شاید پیام عمیق دعای عهد همین باشد: پیش از آنکه برای آمدن منجی دعا کنیم، خودمان را برای زندگی در جهان منجی آماده کنیم؛ نه فقط منتظر آمدن اباصالح باشیم، بلکه در حد توان خود، صالح و مصلح زندگی خویش شویم.

تهیه و تنظیم: طوبی میرزاحسینی