در تحقیق جدیدی که توسط محققان ایرانی انجام شده است، کاربردهای پزشکی یک ترکیب زیستی مهم مرور شدهاند؛ ترکیبی که به سبب ایمنی نسبی، سازگاری با بدن و قابلیت استفاده در حوزههای مختلف درمانی، موضوع مطالعات گسترده قرار گرفته است.
به گزارش بهداشت نیوز، کیتوسان یکی از مشتقات مهم کیتین است؛ کیتین نیز مادهای طبیعی به شمار میآید که در ساختار سختپوستان، اسکلت بیرونی حشرات و همچنین برخی دیوارههای سلولی باکتریها و قارچها یافت میشود. کیتوسان از فرایندی شیمیایی به دست میآید و به دلیل مجموعهای از ویژگیهای قابل توجه، در سالهای اخیر به یکی از مواد مهم در پژوهشهای زیستپزشکی تبدیل شده است. از جمله این ویژگیها میتوان به زیستسازگاری، زیستتخریبپذیری، غیرسمی بودن نسبی، هزینه کمتر و توانایی تعامل مناسب با بافتهای بدن اشاره کرد. به زبان ساده، زیستسازگاری یعنی ماده پس از ورود به بدن، واکنش شدید و نامطلوبی ایجاد نکند و زیستتخریبپذیری نیز به این معناست که بتواند در بدن یا محیط، بهتدریج تجزیه شود. همین خصوصیات باعث شدهاند که کیتوسان در پزشکی، داروسازی و فناوریهای مرتبط با درمان بهطور جدی مورد توجه قرار گیرد.
ضرورت بررسی این ماده از آنجا ناشی میشود که کیتوسان تنها یک ترکیب ساده نیست، بلکه مادهای زیستفعال است و تواناییهای گوناگونی از خود نشان میدهد. این ماده میتواند خواصی مانند ضدمیکروبی، ضدقارچی، ضداکسنده، تقویتکننده ایمنی، ترمیمکننده زخم و حتی آثار ضدتوموری داشته باشد. افزون بر این، کیتوسان از نظر عملکرد فیزیکی نیز اهمیت دارد. برای نمونه، میتواند به سطح سلولها یا بافتها بچسبد و در برخی کاربردها به تشکیل لخته خون و کنترل خونریزی کمک کند. چنین مجموعهای از تواناییها، آن را به گزینهای جذاب برای کاربردهایی مانند دارورسانی، مهندسی بافت، انتقال ژن، ساخت کاشتینهها، کپسولدار کردن سلولها و حتی برخی محصولات وابسته به سلامت تبدیل کرده است. به همین دلیل، مرور منسجم یافتههای علمی درباره این ماده برای شناخت بهتر فرصتها و محدودیتهای آن ضروری به نظر میرسد.
در تحقیقی که توسط میلاد قزلسفلو از بخش شیمی دانشکده علوم دانشگاه شهید بهشتی، به همراه یک همکار دانشگاهی و با همراهی دانشگاه شیراز انجام شده است، تصویری گسترده از استفادههای زیستپزشکی کیتوسان ارائه شده است. محققان کوشیدهاند نشان دهند این پلیمر زیستی چگونه در چندین حوزه درمانی و فناورانه، از رساندن دارو تا بازسازی بافت، جایگاه مهمی به دست آورده است.
روش انجام این پژوهش، به صورت مرور منابع علمی بوده است. در مطالعه مروری، پژوهشگران بهجای انجام آزمایش تازه روی نمونهها یا بیماران، مجموعه بزرگی از پژوهشها و گزارشهای علمی پیشین را بررسی و تحلیل میکنند تا از دل آنها یک جمعبندی روشن به دست آورند. در این تحقیق نیز آثار علمی مرتبط با کیتوسان و کاربردهای آن در زیستپزشکی مرور شدهاند. این نوع مطالعه کمک میکند تصویری کلی از دانستههای موجود، کاربردهای اصلی، مزیتها و چالشهای یک ماده یا روش درمانی فراهم شود و زمینه برای پژوهشهای بعدی دقیقتر نیز شکل بگیرد.
یافتههای این بررسی نشان میدهند کیتوسان یک پلیمر زیستی چندمنظوره است که در حوزههای مختلف پزشکی ظرفیت بالایی دارد. از مهمترین زمینههای مطرحشده در این پژوهش میتوان به دارورسانی، مهندسی بافت، ترمیم زخم و پزشکی ترمیمی اشاره کرد.
در سامانههای دارورسانی، کیتوسان میتواند نقش یک حامل را بر عهده بگیرد، یعنی دارو را به شکلی کنترلشدهتر و هدفمندتر منتقل کند تا اثر درمانی بهتر شود و عوارض ناخواسته کاهش یابد. همچنین غیرسمی بودن نسبی و سازگاری آن با بدن، استفاده از این ماده را برای حمل و آزادسازی موضعی یا سامانمند دارو مناسب کرده است.
بخش دیگری از یافتهها به نقش مهم کیتوسان در ساخت داربستهای مهندسی بافت اشاره دارند. داربست در اینجا به ساختاری گفته میشود که محیطی مناسب برای رشد و سازمانیابی سلولها فراهم میکند. بر اساس این بررسی، داربستهای کیتوسانی میتوانند به رشد سلول، تمایز سلولی و بازسازی بافت کمک کنند و در توسعه بافتهای مهندسیشده، اندامهای مصنوعی و کاشتینهها سودمند باشند. افزون بر این، خاصیت زیستچسبی کیتوسان باعث تسهیل چسبندگی سلولها میشود و در ترمیم زخم و بازسازی بافتها نقش مثبتی ایفا میکند. این ماده همچنین در فناوریهای خونایستی، یعنی روشهای کمککننده به بند آمدن خون، اهمیت پیدا کرده است.
علاوه بر اینها، کاربردهای متنوع دیگری نیز برای کیتوسان ذکر شده است، از جمله آثار ضدتوموری، فعالیتهای ضدمیکروبی، استفاده در داروسازی، انتقال ژن، کاربرد در نانوذرات برای تحویل واکسن و حتی نقش بالقوه در مبارزه با کووید-۱۹. نانوذرات بسیار ریز هستند و میتوانند برای انتقال دقیقتر مواد درمانی به کار روند. بر همین اساس، نانوذرات و داربستهای بر پایه کیتوسان توانستهاند چشماندازهای تازهای برای دارورسانی، ژندرمانی و بازسازی بافت ایجاد کنند. اهمیت این موضوع در آن است که پزشکی امروز بیش از گذشته به سمت درمانهای هدفمند و شخصیتر حرکت میکند و موادی مانند کیتوسان میتوانند در این روند نقش پشتیبان داشته باشند.
طبق اطلاعات تکمیلی این پژوهش که نتایج آن در «فصلنامه علمی بسپارش» وابسته به پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران انعکاس یافتهاند، مجموعه گستردهای از مطالعات بررسیشده، بر ظرفیت قابل توجه کیتوسان برای ایجاد تحول در کاربردهای مختلف زیستپزشکی تأکید دارند. این ماده به دلیل ویژگیهایی مانند زیستسازگاری ذاتی، زیستتخریبپذیری، خواص ضدمیکروبی و انعطافپذیری در طراحی، به عنوان یک زیستماده امیدوارکننده شناخته میشود. همچنین پیشرفتها در اصلاح و بهینهسازی کیتوسان، راه را برای ساخت مواد متناسب با نیازهای ویژه پزشکی هموار کرده است؛ یعنی میتوان ویژگیهای آن را برای کاربردهای خاص بهبود داد تا عملکرد دقیقتر و مؤثرتری داشته باشد.
با وجود این، استفاده از کیتوسان همچنان با چالشها و محدودیتهایی روبهرو است و به همین دلیل، پژوهشهای بیشتری برای بهینهسازی کارایی آن ادامه دارد. با این حال، چشمانداز آینده این ماده امیدوارکننده توصیف شده است؛ بهویژه در دورهای که پزشکی شخصی، درمانهای ترمیمی و همکاریهای بینرشتهای اهمیت بیشتری پیدا کردهاند.
به گفته پژوهشگران، بهرهگیری از ویژگیهای منحصربهفرد کیتوسان و ترکیب آن با فناوریهای پیشرفته میتواند به گشوده شدن مسیرهای تازهای در مراقبتهای بهداشتی و در نهایت به بهبود کیفیت زندگی بیماران منجر شود.
منبع: ایسنا
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.