همزمان با روز جهانی مارگزیدگی، متخصص طب اورژانس و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی با تأکید بر اینکه مارگزیدگی میتواند یک اورژانس پزشکی و تهدیدکننده حیات باشد، گفت: مهمترین اقدام پس از مارگزیدگی، حفظ آرامش، جلوگیری از حرکت فرد و اندام آسیبدیده و انتقال سریع او به نزدیکترین مرکز درمانی است و نباید برای بروز علائم یا شناسایی نوع مار منتظر ماند.
به گزارش بهداشت نیوز، دکتر امیر رحمانیان، متخصص طب اورژانس و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی با اشاره به اینکه همه مارگزیدگیها الزاماً منجر به مسمومیت شدید نمیشوند، افزود: با این حال، از آنجا که در دقایق یا ساعات ابتدایی نمیتوان با اطمینان درباره شدت مسمومیت قضاوت کرد، هر مورد مشکوک به مارگزیدگی باید جدی گرفته شود و فرد هرچه سریعتر توسط کادر درمان ارزیابی شود.
وی اضافه کرد: درمان اختصاصی در موارد مسمومیت، پادزهر مناسب است که باید در صورت وجود اندیکاسیون، در مرکز درمانی و تحت نظر پزشک تجویز شود. سازمان جهانی بهداشت نیز دسترسی زودهنگام به پادزهر را از عوامل مهم کاهش عوارض و مرگومیر ناشی از مارگزیدگی میداند.
آیا مارگزیدگی «زمان طلایی» دارد؟
به گفته این متخصص طب اورژانس، نمیتوان برای همه مارگزیدگیها یک عدد ثابت مانند «۳۰ دقیقه» یا «یک ساعت» را به عنوان زمان طلایی تعیین کرد؛ زیرا شدت مسمومیت به نوع مار، مقدار و نوع سم، محل گزش، سن و شرایط جسمی فرد و میزان انتشار سم بستگی دارد.
وی گفت: با این حال، یک اصل بسیار مهم وجود دارد: زمان را نباید از دست داد. هرچه ارزیابی پزشکی و در صورت نیاز، درمان اختصاصی زودتر انجام شود، فرصت بیشتری برای پیشگیری از عوارض شدید وجود خواهد داشت.
دکتر رحمانیان تأکید کرد: نباید منتظر تورم، درد شدید، اختلال بینایی، افتادگی پلک، ضعف، خونریزی یا تنگی نفس ماند و سپس برای مراجعه اقدام کرد.
اگر فردی دچار مارگزیدگی شد، چه کار کنیم؟
وی درباره اقدامات لازم پس از مارگزیدگی توصیه کرد: اولویت، جلوگیری از گزش مجدد است. برای گرفتن، کشتن یا دنبال کردن مار اقدام نکنید؛ حتی مار مرده نیز ممکن است در شرایطی خطرناک باشد.
دکتر رحمانیان با بیان اینکه پس از گزش باید فوراً با اورژانس تماس گرفت و درخواست کمک کرد، خاطرنشان کرد: فرد باید هرچه سریعتر به مرکز درمانی منتقل شود و بهتر است خودش رانندگی نکند؛ زیرا ممکن است در مسیر دچار ضعف، کاهش سطح هوشیاری یا اختلال تنفسی شود.
وی با تأکید بر اینکه فرد باید آرام و تا حد امکان بیحرکت نگه داشته شود، ادامه داد: اضطراب و فعالیت بدنی میتواند وضعیت را بدتر کند. اندام گزیدهشده نیز باید تا حد امکان بیحرکت شود و در صورت امکان، با یک وسیله ساده مانند آتل ثابت بماند. سازمان جهانی بهداشت نیز بر بیحرکتسازی کامل فرد و اندام آسیبدیده تأکید دارد.
این متخصص طب اورژانس افزود: انگشتر، دستبند، ساعت، پابند و لباس یا وسایل تنگ را از اندام گزیدهشده خارج کنید؛ زیرا در صورت ایجاد تورم، این وسایل میتوانند باعث فشار و آسیب بیشتر شوند.
وی عنوان کرد: در صورت امکان، محل گزش را با آب و صابون بهآرامی تمیز و با یک پانسمان تمیز و خشک پوشانده شود. اگر فرد استفراغ کرد یا سطح هوشیاری او کاهش یافت، باید او را به پهلو قرار داد و تنفسش را تحت نظر داشت.
دکتر رحمانیان خاطرنشان کرد: در صورت اختلال تنفس یا بیهوشی، باید اقدامات احیای پایه توسط فرد آموزشدیده انجام شود.
چه کارهایی را نباید انجام داد؟
دکتر رحمانیان با اشاره به برخی باورهای قدیمی درباره مارگزیدگی گفت: این باورها و روشها نهتنها کمکی نمیکنند، بلکه ممکن است وضعیت بیمار را بدتر کنند.
وی توصیه کرد: زخم را نبرید یا شکاف ندهید و سم را با دهان یا وسایل مکنده بیرون نکشید. همچنین نباید روی اندام گزیدهشده تورنیکه یا شریانبند محکم بسته شود.
این متخصص طب اورژانس افزود: اگر فاصله تا مرکز درمانی زیاد است، میتوان باند کشی یا وسیلهای مشابه را بالاتر از محل گزش بست، اما نباید آن را آنقدر سفت کرد که جریان خون مختل شود.
وی تأکید کرد: از یخ یا کمپرس سرد روی محل گزش، برق و شوک، مواد گیاهی یا درمانهای سنتی و ناشناخته استفاده نکنید. همچنین برای خارج کردن سم، زخم را فشار ندهید یا دستکاری نکنید.
دکتر رحمانیان ادامه داد: اندام مورد گزش باید پایینتر از سطح قلب قرار گیرد. همچنین نباید برای شناسایی مار، آن را گرفت یا به آن نزدیک شد و نباید منتظر بروز علائم ماند یا مراجعه به مرکز درمانی را به تأخیر انداخت.
اگر بتوانیم مار را شناسایی کنیم، چه؟
این متخصص طب اورژانس در پاسخ به این پرسش گفت: اگر بدون نزدیک شدن یا به خطر انداختن خود و دیگران امکانپذیر باشد، گرفتن یک عکس از مار از فاصله امن میتواند برای شناسایی گونه و کمک به تیم درمان مفید باشد؛ اما تلاش برای گرفتن یا کشتن مار به هیچ عنوان توصیه نمیشود.
علائم هشداردهنده کداماند؟
دکتر رحمانیان گفت: علائم مارگزیدگی میتواند بسته به نوع مار متفاوت باشد، اما بروز علائمی مانند تورم و درد پیشرونده محل گزش، کبودی یا تغییر رنگ پوست، خونریزی، تهوع و استفراغ، اختلال دید، افتادگی پلک، ضعف عضلانی، بیحسی یا گزگز، اختلال بلع، افزایش ترشحات دهان، خوابآلودگی، کاهش سطح هوشیاری و بهویژه تنگی نفس، نیازمند اقدام اورژانسی است.
وی تأکید کرد: نبود این علائم در دقایق اول، به معنای بیخطر بودن گزش نیست.
چگونه از مارگزیدگی پیشگیری کنیم؟
وی با بیان اینکه پیشگیری، مؤثرترین راه مقابله با مارگزیدگی است، خاطرنشان کرد: بهویژه در مناطق روستایی، کشاورزی و کوهستانی و هنگام طبیعتگردی، باید از کفش یا چکمه مناسب و شلوار بلند استفاده شود.
دکتر رحمانیان توصیه کرد: پیش از نشستن یا دست گذاشتن روی سنگها، چوبها، علفهای بلند و مکانهای تاریک، محل بررسی شود. همچنین دست و پا نباید داخل شکاف سنگها، زیر سنگها، میان هیزم یا بوتهها قرار گیرد.
وی افزود: در هنگام شب، بهویژه در مناطق مستعد، از چراغ قوه استفاده شود و اطراف خانه و محل استراحت از علفهای بلند، انباشت چوب و ضایعات پاکسازی شود.
این متخصص طب اورژانس ادامه داد: با کنترل جوندگان در اطراف خانه، میتوان یکی از منابع غذایی مهم مارها را کاهش داد. همچنین در مناطق مستعد، محل خواب باید تا حد امکان از سطح زمین فاصله داشته باشد و پشهبند بهدرستی زیر تشک یا محل خواب قرار گیرد.
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.