مواد و عادات غذایی که می‌تواند منجر به سوء‌مزاج یا کبد چرب شود

به گزارش بهداشت نیوز: کبد چرب غیرالکلی از دیدگاه طب سنتی ایران
«کبد» همراه مغز و قلب از اعضای رئیسه بدن هستند. اعمال و وظایف کبد در بدن بسیار مهم است چرا که کبد معدن روح طبیعی و قوای طبیعی است و تبدیل‌‌کننده کیلوس معدی به کیموس است. همچنین تغذیه و رشد و تکامل بدن ‌توسط کبد انجام می‌گیرد. کبد محل تولید اخلاط چهارگانه خون، بلغم، صفرا و سوداست. بروز تغییرات در بدن از جمله تغییر رنگ چهره و ورم‌های زیر پلک تحتانی چشم از علائم بیماری‌های کبد(سوء‌مزاج‌ها) است. از سوء‌مزاج‌های مهم کبد که می‌تواند مرتبط با کبد چرب باشد، سوء‌مزاج‌های سرد و‌ تر کبد و انسدادهای مسیر عروق غذارسان به کبد است. علائم این سوءمزاج‌ها عبارتند از: ادرار سفید و رقیق، زیادی بلغم، تشنگی کم، گرسنگی زیاد، کمی هضم، بی‌اشتهایی هنگام سردی بسیار زیاد، مدفوع گاهی کمی خشک بدون بو و گاهی مرطوب مایل به سفیدی و کم‌بو، نبض کند، سفیدی زبان و لب‌ها، بی‌رونقی رنگ چهره (گاهی سیاه مایل به سبزی و گاهی زرد مایل به پسته‌ای)، کم‌خونی و دشواری جریان خون.
کبد چرب غیرالکلی امروزه یکی از شایع‌ترین بیماری‌های کبدی در‌ جوامع مدرن امروزی است که رابطه مستقیمی با زندگی شهری، کم‌تحرکی و چاقی دارد و در صورت تشخیص و درمان به‌موقع می‌تواند از ابتلای به موارد پیشرفته بیماری کبد مانند سیروز و نارسایی کبد و عواقب آن جلوگیری کند.
در طب رایج، کبد چرب غیرالکلی دارای علائم بالینی اختصاصی در بیشتر بیماران نیست و علائم عمدتا شامل احساس ضعف و خستگی نسبی و ناراحتی مبهم در ناحیه کبد است و تشخیص برمبنای روش‌های تصویربرداری (عمدتا سونوگرافی) و آزمایش‌های پاراکلینیک خواهد بود. البته تشخیص قطعی با نمونه‌برداری از کبد است که یک روش تهاجمی محسوب می‌شود.
کبد چرب غیرالکلی در طب رایج در طیفی از بیماری‌های کبد قرار دارد که ابتدای آن چاقی و مراحل اولیه نشانگان متابولیک است و در مراحل بعدی سیروز و نارسایی کبد قرار می‌گیرد.
با توجه به علائم بالینی و پاتوفیزیولوژی کبد چرب غیرالکلی که تجمع بیش از حد چربی (عمدتا تری‌گلیسریدها) در هپاتوسیت‌های کبد است، باید این علائم را در منابع طب سنتی در مباحث سوء‌مزاج‌های سرد و ‌تر کبد، سده‌ها (انسداد) و اورام کبد (سرطان کبد) جستجو کرد.
در سده کبد، هنگامی که کیلوس از طریق عروق ماساریقا (مزانتریک) به کبد می‌رسد، اگر انسداد وجود داشته باشد مواد تجمع و احتباس می‌یابند و احساس پری و ثقل در ناحیه کبد ایجاد می‌شود. این احساس ثقل و سنگینی با شدت کمتر در اورام کبد وجود دارد اما عمدتا در اورام کبد، درد و کشیدگی زیر دنده‌ها بارزتر است و از ابتدا تب نیز وجود دارد. علت انسداد کبد اغلب وجود ماده‌ای غلیظ، لزج و سرد و ‌تر است که به دلیل زیادی و پر شدن و انباشت این مواد در کبد، امتلا ایجاد خواهد کرد. اغلب تولید این ‌گونه مواد به دلیل مشکلات تغذیه‌ای و شیوه زندگی غلط است بنابراین باید توجه داشت هیچ گونه داروی قطعی و روش درمانی یکسانی برای درمان افراد مبتلا به کبد چرب وجود ندارد و تغییر در شیوه زندگی حتما باید جزء اصلی درمان باشد.
در افراد چاق، افراد با فشارخون بالا، تری‌گلیسرید بالا و مقاومت به انسولین خطر ابتلای به کبد چرب بیشتر است. فعالیت بدنی می‌‌تواند منجر به کاهش خطر دیابت نوع۲، کاهش مقاومت به انسولین، فشار‌ خون بالا، چربی ‌خون بالا و نشانگان‌ متابولیک شود، درنتیجه می‌توان گفت فعالیت بدنی می‌‌تواند در درمان بیماران مبتلا به بیماری کبد‌ چرب ‌غیرالکلی مفید باشد. همچنین ورزش باعث کاهش میزان آنزیم‌های ‌کبدی در سرم بیماران مبتلا به کبد چرب می‌شود. درحقیقت حتی افزایش اندکی در میزان فعالیت بدنی روزانه نیز می‌تواند منجر به بهبود آنزیم‌های ‌کبدی شود.
مواد و عادات غذایی که می‌تواند منجر به سوء‌مزاج سرد و‌ تر یا سده (کبد چرب) شود:
1) خوردن غذاهای بسیار گرم و بلافاصله نوشیدن آب سرد پس از آن
2) نوشیدن آب سرد بلافاصله روی غذا، بعد از حمام، بعد از جماع، بعد از ورزش
3) مصرف خوردنی‌های لزج و غلیظ که مضر کبد است و کبد را مستعد انسداد (سده) می‌کند.
4) روی هم خوردن غذاها به نحوی که یک غذا هضم‌نشده غذای بعدی را روی آن بخورند.
5) خوردن شیرینی و حلوا بلافاصله روی غذا.
برخی غذاها و گیاهان مناسب برای کبد چرب
 گوشت‌های گرم و لطیف همراه نخود، به علاوه زیره، شوید، دارچین و آویشن
 کرفس، مویز، بادام، پسته و فندق
 دمنوشی از تخم رازیانه، تخم کرفس، شیرین‌بیان از هر کدام 10 گرم همراه 35 گرم گلقند عسلی
 زیره (سیاه و سبز)، انیسون، مرزنجوش، سیاهدانه (شونیز)، دارچین، اثلق (پنج انگشت)، هویج ایرانی(زردک)، بیدمشک، گلپر و بادرنجبویه
 ماءالجبن (آب پنیر) ناشی از شیر شتر یکی از بهترین انواع ماءالجبن برای درمان سوء‌مزاج سرد و‌ تر و سده کبد است و باعث دفع رطوبات غلیظ کبد می‌شود.
 سکنجبین‌ها: انواع سکنجبین‌ها با قدرت بازکنندگی مجاری و نفوذ خود یکی از پرمصرف‌ترین داروها در رفع سده و به‌خصوص سده‌های کبدی هستند که می‌توانند اخلاط غلیظ لزج و مواد سوداوی ناشی از احتراق بلغم را با مکانیسم پاک‌سازی اخلاط لزج کبد برطرف کنند.
دکتر علی غلامپور
دانشجوی دکترای تخصصی طب سنتی ایران، دانشکده طب سنتی و مکمل مشهد
«چاقی» جدی‌ترین علت زمینه‌ساز «کبد چرب»
بیماری کبد چرب غیرالکلی برای اولین بار در دهه 1950 میلادی و زمانی که کبد چرب در گروهی از بیماران چاق تشخیص داده شد، توصیف شد. شیوع این بیماری در ایالات متحده و اروپا رو به افزایش است و این افزایش شیوع، مستقیم با همه‌گیری چاقی که در این جمعیت‌ها دیده می‌شود، ارتباط دارد.
طیف بیماری شامل کبد چرب ساده می‌شود که با گذشت زمان می‌تواند به سمت تخریب کبد و بیماری مزمن کبد پیشرفت کند.
بیشتر افرادی که به پزشک مراجعه می‌کنند، کبد چرب غیرالکلی آنها به دنبال کشف تصادفی افزایش آنزیم‌های کبدی، تشخیص داده می‌شود.
بیماری ممکن است با ضعف یا احساس ناراحتی مبهم در ربع راست فوقانی شکم بروزکند. معمولا بیماری تظاهر کبدی نشانگان متابولیک محسوب می‌شود و نشانگان متابولیک عبارت است از چاقی، فشارخون بالا، دیابت شیرین، افزایش سطح چربی‌ها و...
اساس درمان بیماری کبد چرب، کاهش وزن و ورزش است که اغلب دست یافتن به آن دشوار خواهد بود. بعضی داروها مانند داروهای کاهنده چربی و بعضی داروهای کنترل‌کننده قندخون می‌توانند در بهبود بیماری کمک‌کننده باشند. به نظر می‌رسد آنتی‌اکسیدان‌ها و موادی مانند مکمل‌های ویتامین E نیز سودمند هستند اما همچنان باید تلاش‌ها معطوف به کاهش وزن و ورزش باشد. جراحی باریاتریک (Bariatric) نیز روش تهاجمی برای کاهش وزن است که می‌تواند برای این بیماران تجویز شود.
کودکان و کبد چرب؛ این اخطار را جدی بگیرید!
شیوع کبد چرب در کودکان چاق نسبت به کودکان با وزن طبیعی بالاتر است و اصلاح شیوه زندگی به بهبود بیماری کمک می‌کند. از اصول اصلاح شیوه زندگی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
 پرهیز از مصرف فست‌فود
 پرهیز از مصرف غذاهای بسیار چرب
 پرهیز از نوشیدن آب بین غذا
 پرهیز از تند خوردن
 پرهیز از درهم‌خوری
 پرهیز از نوشیدن آب یخ (خصوصا در فصول سرد و ابتدای صبح)
 پرهیز از مصرف موادی مانند ژله، بستنی، تنقلات حاوی مواد نگهدارنده و رنگی
 مصرف بیشتر مقویات کبد مانند انار، به، سیب، زرشک و دارچین در قالب میوه، غذا و تنقلات
 مصرف بیشتر نخود در غذاها
 مصرف تنقلاتی مانند مویز، نخودچی، فندق و بادام
 مصرف سکنجبین ملس
دکتر ارمغان سادات کیهانمهر
متخصص طب ایرانی
خورش ریواس
مواد لازم
 گوشت گوسفند: 250 گرم
 پیاز خردشده: 1 عدد
 ریواس پوست‌گرفته و خردشده:5/0 کیلوگرم
 نعناع و جعفری ساطوری‌شده: 4-3 پیمانه
 روغن زیتون
 نمک و فلفل
طرز تهیه
پیاز را روی شعله ملایم با روغن زیتون تفت دهید. گوشت خردشده را به آن اضافه کنید و تفت بدهید، سپس 3 پیمانه آب اضافه کرده و صبر کنید ‌جوش بیاید، شعله را کم کنید و در ظرف را بگذارید تا 3 ساعت بپزد. ریواس خردشده را در کمی روغن زیتون تفت دهید و کنار بگذارید. نعناع و جعفری را به همین شکل تفت بدهید و در پایان ساعت دوم پخت گوشت اضافه کنید. 15 دقیقه آخر پخت، ریواس‌ها و نمک و فلفل را اضافه کنید. کمی شعله را زیاد کنید تا خورشتان به روغن بیفتد. خورش ریواس ترش است و نیازی به چاشنی ندارد.
دکتر الهام اختری
متخصص طب ایرانی
باورهای اشتباه را کنار بگذاریم!
ادویه برای سلامت کبد مضر است
ادویه با توجه به مزاج گرم و خشکش در افراد دارای مزاج گرم، خصوصا گرم و خشک باید با احتیاط مصرف شود اما مصرف ادویه همراه غذا در افراد با طبع سرد، عامل فعال شدن کبد و کارکرد منظم دستگاه گوارش خواهد بود. مصرف بجا و در حد متعارف ادویه مخصوصا در مزاج سرد و مرطوب، سبب تعدیل رطوبت‌های اضافی معده و رطوبت‌های دستگاه گوارش می‌شود و در تخفیف و درمان بیماری‌های ناشی از سردی و رطوبت بسیار موثر است.
اضافه کردن ادویه به انواع غذاها از دیرباز فقط برای خوشمزگی آنها نیست، بلکه برای کاهش سردی و به عنوان مصلح به غذاها اضافه می‌شود و تنها افراد با مزاج گرم و خشک باید از مصرف افراطی ادویه تند بپرهیزند تا دچار عوارض ناشی از آنها نشوند.
هفته نامه سلامت