شب بمباران، در پناهگاه یا خانه، وقتی موشک‌ها فرود می‌آیند و همه چیز در هاله‌ای از ابهام فرو می‌رود، یک پرسش ناگهان از اعماق وجود سر برمی‌آورد: «من که هستم؟». در شرایط عادی، هویت ما با نقش‌های اجتماعی‌مان گره خورده است: مدیر، مهندس، مادر، دانشجو. اما در دل بحران، وقتی این نقش‌ها موقتاً به حالت تعلیق درمی‌آیند، چه چیزی از «من» باقی می‌ماند؟

در شرایط بحران و حوادث ناگهانی، برخی افراد ممکن است دچار شوک روانی شوند؛ حالتی که در آن بدن و ذهن توانایی پردازش لحظه را از دست می‌دهد. آگاهی از نشانه‌های این وضعیت و دانستن نحوه کمک‌رسانی اولیه می‌تواند در کاهش آسیب‌های جسمی و روانی نقش مهمی داشته باشد.

در شرایط جنگ و بحران، تجربه ترس، اضطراب و ناراحتی واکنشی طبیعی به فشارهای شدید محیطی است و بسیاری از افراد چنین احساساتی را تجربه می‌کنند. با این حال اگر این احساسات آن قدر شدید یا طولانی باشند که بر خواب، تمرکز، روابط یا توانایی انجام کارهای روزمره تاثیر بگذارند، ممکن است نشانه‌ای باشد از این که به حمایت حرفه‌ای نیاز دارید.

صدا هراسی یکی از واکنش‌های طبیعی انسان در شرایط جنگی است؛ حالتی که در اثر حساس شدن ذهن به صداهای ناگهانی ایجاد می‌شود و با نشانه‌هایی مانند تپش قلب یا اضطراب همراه است گه برای کنترل این وضعیت، چند راهکار ساده و فوری وجود دارد.

دانشیار گروه سلامت در بلایا و فوریت‌های دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تأکید بر اینکه آمادگی، آگاهی و آرامش سه رکن عبور ایمن از شرایط بحرانی است، راهکارهای جامع حفظ سلامت روان و جان خانواده را تشریح کرد.

وقتی اخبار و تصاویر فوری درباره جنگ، مرگ و ویرانی در رسانه‌ها منتشر می‌شود، می‌تواند طاقت‌فرسا و ترسناک باشد. برای برخی، این ممکن است بر سلامت عاطفی تأثیر بگذارد و باعث اضطراب و استرس شود.

در زمان ترس یا اضطراب کودکان، برخی جملات و رفتارها می‌تواند احساس ناامنی و اضطراب آن‌ها را تشدید کند؛ از انکار ترس کودک گرفته تا تهدید، اجبار به صحبت یا پخش اخبار نگران‌کننده در خانه.

فروپاشی روانی معمولاً ناگهانی اتفاق نمی‌افتد؛ نتیجهٔ فشارهای انباشته، ترس‌های گفته‌نشده و نادیده گرفتن نیازهای درونی است. پیشگیری از آن، بیش از هر چیز، نیازمند آگاهی و مراقبت آگاهانه از خود است. همتایاران سلامت روان دانشگاه علوم پزشکی مازندران با همکاری مفدا مازندران اینفوگرافی "جلوگیری از فروپاشی روانی" را تهیه و منتشر نموده است.

آنچه در هنگام حملات نباید انجام دهیم.

یک متخصص روانشناسی سلامت گفت: برای مقابله با واکنش‌های اضطرابی در زمان بحران، لازم است ذهن آگاهی را در خود رشد دهیم، غرق در افکار و تصاویر منفی نشویم، فعالیت‌های هدفمند و معناداری برای خود طراحی کنیم، با یکدیگر همدلی کرده و برای کودکان سرگرمی ایجاد کنیم.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان با تأکید بر نقش مؤثر گفت‌وگوی والدین با کودکان، گفت: صحبت‌ کردن با کودکان و گوش‌ دادن به احساسات آن‌ها، یکی از مهم‌ترین راهکارها برای کاهش استرس و اضطراب در شرایط بحرانی است.

یک روانپزشک و روان‌درمانگر با اشاره به جنگ و شرایط کشور گفت: این روزها باید به جای همدلی سطحی، تلاش کنیم رنج دیگران را درک کنیم، بدون اینکه بخواهیم سعی کنیم بلافاصله آن را حل کنیم. گاهی یک شنونده‌ی صبور که بدون قضاوت و نصیحت، فقط حضور دارد، می‌تواند کوهی از اضطراب را جابجا کند. جملاتی مانند «می‌دانم چقدر شرایطت چقدر سخت است و من کنارت هستم» تأثیر عمیق‌تری از «نگران نباش» دارد.

جنگ‌، بی‌تردید استرس زیادی به همراه دارد و اتفاقات ناخوشایند حتی در حد شنیدن اخبار آنها نیز در اغلب افراد منجر به اضطراب و آشفتگی روانی می‌شود.

یک متخصص روانپزشک با اشاره به تغییر الگوی استراحت شبانه در ایام روزه‌داری تأکید کرد و گفت: جابه‌جایی موقت ساعات خواب در افراد سالم پیامد جدی به دنبال ندارد، اما در مبتلایان به اختلالات خلقی و اضطرابی می‌تواند زمینه‌ساز تشدید علائم و حتی عود بیماری شود.

تحقیقات نشان می‌دهد که انجام بازی می‌تواند بزرگسالان را شادتر کند و منجر به استرس کمتری برای آنها شود.