آدیتی گوپتا، صاحب ایده پرداخت و تألیف کتاب دانشنامه قاعدگی، هر چند کتابش مانند «لکلکی در کار نیست!» بیپرده به نظر نمیرسد ولی حاوی نکاتی است که با فرهنگ ایرانی سنخیتی ندارد.
به گزارش «بهداشت نیوز» دانشنامه قاعدگی (Menstrupedia) که اخیراً توسط مؤسسه رهایی ترجمه و نسخه پیدیاف آن در فضای مجازی منتشر شده است، طبق اذعان نویسنده آن، کتابی است برای کودکان و نوجوانان «۹ سال و بالاتر». همانطور که از تصاویر کتاب پیداست و با توجه به اطلاعات موجود در وبسایت تألیفکننده، این کتاب در کشور هند تهیه شده است. در این وبسایت آمده است که کتاب مذکور در میان «بیش از ۶۰ مدرسه، ۱۵ انجیاُ، و ۳۰ هزار دختر» در هندوستان توزیع شده در ۷ کشور مختلف دنیا در دسترس قرار گرفته است. در این زمینه، مروری خواهیم داشت بر این کتاب و به ارزیابی آن از منظر مؤلفههای بومی خود میپردازیم.
طبق اعلام وبگاه ناشر، "رهایی" یک مرکز "دانشجویی" و "مستقل" به حساب میآید و مدعی است "تفاوت رهایی با دیگر گروههای اجتماعی فعال (سمنها و...) در این حوزه علاقه و نسبت آن با تئوری (نظریه) است" و "این علاقه برخاسته از حاکمیت رویکردهای علوم اجتماعی بر کلیت مرکز است". این مرکز پیش از این کتاب، کتاب «لکلکی در کار نیست!» تألیف روبی هریس با ترجمه حسام حسینزاده را در سال 1395 وارد بازار کتاب ایران کرد. «لکلکی در کار نیست!» کتابی برای آموزش جنسی به کودکان است که توسط نویسنده آمریکایی یهودی نوشته شده و این نویسنده با تخصص تألیف کتاب کودکان در حوزه جنسیت شناخته میشود و از اوایل دهه 90 تاکنون کتابهای متعددی را در این حوزه در آمریکا منتشر کرده و شکایات مختلفی علیه او توسط خانوادههای آمریکایی صورت گرفته است.
اما آدیتی گوپتا، صاحب ایده پرداخت و تألیف کتاب دانشنامه قاعدگی، هر چند کتابش مانند «لکلکی در کار نیست!» بیپرده به نظر نمیرسد ولی حاوی نکاتی است که با فرهنگ ایرانی سنخیتی ندارد.
با نگاهی به منابع موجود در صفحات اینترنت، بهنظر میرسد کشور هند سهم بالاتری از دیگر کشورها در تولید محصولات چندرسانهای در زمینه آموزش مسائل جنسی و ایمنی جنسی برای کودکان دارد که دلیل آن را میتوان به بالابودن نرخ آزار جنسی، بهخصوص آزار کودکان دختر، در این کشور و ضرورت آگاهیافزایی میان کودکان و خانوادهها نسبت داد.
کتاب شامل چهار فصل «رشد کردن»، «پریود چیست؟»، «پریود بعدیام چه زمانی است؟»، و «مراقبت در طول پریود» است که هرکدام، سرفصلهای خود را دارند. شکل صفحات بهصوت کتابهای کامیک، پر از تصاویر است که متن و گفتوگوها در خلال آن گنجانده شده است.
جدا از نحوه بیان کودکانه و علمی کتاب و توضیحات کامل آن برای دختران نوجوان، با توجه به تفاوتهای فرهنگی، نکاتی در توضیحات کتاب وجود داشت، که به نظر میرسد لازم است خانوادهها به آن توجه داشته باشند و به راحتی کتاب را در اختیار نوجوان خود قرار ندهند:
1. در بخشی از کتاب که توضیحاتی درباره تخمکگذاری و نحوه باردارشدن زنان داده میشود و اشارهای هرچند گذرا به رابطه جنسی زن و مرد صورت میگیرد، دختر کوچکی که تازه قاعده شده است، با اضطراب میگوید: "الان میتوانم حامله شوم!... اما من هنوز خیلی کوچکم! برایم خیلی زود نیست که به بچهدار شدن فکر کنم؟" خانم دکتر برای او توضیح میدهد که: "تو برای بچه داشتن خیلی کوچکی... بدنت خیلی جوان است و هنوز آماده حمل بچه نیست. پیش از اینکه بچهدار شوی حداقل باید 20 ساله باشی". اما اینکه چرا باید دختری مجرد و در این سن نگران باردارشدن خود باشد؟ و اینکه چرا خانم دکتر، به راحتی پذیرای رابطه جنسی این دختر بوده و صرفاً تذکر میدهد که بدنت آماده حمل نیست... محل تأمل است.
2. از سویی در بخشی از کتاب، دختر نوجوان درباره باورهایی مبنی بر عدم لمس کتب مقدس و ورود به مکانهای مقدس از دکتر سؤال میکند و جالب اینکه دکتر تأکید میکند که "هیچ چیز ناپاکی درباره قاعدگی یا مایع قاعدگی وجود ندارد" و درحقیقت این باور دینی را نفی میکند. در حالیکه عدم ورود به مکانهایی مانند مسجد و یا لمس قرآن و اسم ائمهاطهار علیهمالسلام، از واجبات دینی بهشمار میرود. البته برخی باورها مانند ناپاکی ذاتی زنان در این ایام و مواردی از این دست، باورهایی خرافی بهشمار میرود که باید آنها را نفی کرد. ولی به بهانه نفی آن باورها، نمیتوان هر باوری را خرافی دانست و کنار گذاشت.
3. نگهداری حیوانات خانگی مانند سگ در خانههای شهری و در کنار میز غذا و... در تصاویر کتاب هم امری است که با باورها و سبک زندگی خانواده ایرانی افتراق دارد.
4. از نظر ساختار زبانی، کتاب دارای نقایص کوچکی همچون زبان غیرعامیانه است که باتوجه به جریان داستانوار کتاب که طرح موضوع قاعدگی در حین جشن تولد یک دختربچه و در یک فضای خانوادگی است، کمی نامأنوس بهنظر میرسد. شاید بتوان تلاش برای حفظ ماهیت تابوی موضوع از طریق خودداری از تصویرسازی مخاطب کودک و همزادپنداری را بهعنوان دلیل از مترجم (حسام حسینزاده) پذیرفت. بااینحال، مواردی در متن قابل مشاهده است که نمیتوان آن را به رسمیبودن بیان خلاصه کرد و درواقع، نقد واقعی بر روانبودن متن قلمداد میشود. برای مثال، مادر به دخترش: «پینکی، مدتیست که غذا آماده است» (بهجای «غذا خیلی وقته آماده است، پینکی»). و دختر در جواب: «منتظر پریا هستیم که به ما بپیوندد» (بهجای «منتظریم پریا هم برسد»). به نظر میرسد این شکل زبانی بیش از حدِ ضروری، رسمی است و حتی ممکن است تلاش تیم مؤلف هندی برای صمیمیبودن لحن و فضای داستان را تاحدی بینتیجه بگذارد. موارد دیگری نیز نظیر استفاده بیجا از ضمایر اشاره (مثل «این بهطور طبیعی توسط واژن ترشح میشود» بهجای «این ترشحات بهطور طبیعی…»)، برگردان تحتاللفظی عبارات (مثل «مشکلی هست؟» بهجای «چیزی شده؟»)، برگردان تحتاللفظی ساختار (مثل «تو فقط برای اولینبار پریود شدهای!» بهجای «داری اولین پریودت را تجربه میکنی، فقط همین») نیز باعث سنگین و نهچندان دلچسببودن متن کتاب است.
5. اینکه موضوع کتاب مختص دختران و زنان است، کمی بر حساسیت آن در هنگام نشر میافزاید؛ چراکه ممکن است این تصور ایجاد شود که کتابی در دسترس عموم، محتمل است در دسترس پسران و مردان نیز قرار گیرد. بااینحال، بحث آموزش و آگاهیرسانی درباره مسایل جنسی، قبل از هر چیز شامل آموزش درباره آناتومی انسان و تکامل آن از دوران کودکی است که قاعدگی بخش مهم و دغدغهآفرینی از آن را تشکیل میدهد.
6. در آخر اینکه، تغییر مرجعیت مادران به کتاب در آشنا کردن دخترانشان با مسائل قاعدگی، امری است که نیاز به بررسی دارد؛ چه بسا اگر اینگونه آموزشها از طریق خانواده صورت نگیرد، امکان هرگونه خلط مباحث را داشته باشد مانند همین کتاب که با فرهنگ بومی ما سازگاری ندارد.
منبع: مهرخانه
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.