در روزگاری که شتاب زندگی مدرن، فشارهای تحصیلی و استرسهای روزمره، رمق انسانها را بیش از پیش گرفته است، توجه به وضعیت خودمراقبتی و بهداشت روان جامعه و به ویژه نسل جوان اهمیتی دوچندان پیدا میکند.
به گزارش بهداشت نیوز به نقل از مفدا، به مناسبت فرارسیدن روز جهانی خودمراقبتی، در تحریریه پایگاه خبری و اطلاعرسانی مفدا اردبیل، میزبان دکتر نقی دشتی، رئیس اداره مشاوره دانشگاه علوم پزشکی اردبیل بودیم و در یک گفتوگوی ویژه، ابعاد مختلف موضوع خودمراقبتی و همچنین خدمات اداره مشاوره در این موضوع را بررسی کنیم.
مفدا: به عنوان اولین سوال، اساساً «خودمراقبتی» به چه معناست و چرا تا این حد در دنیای امروز روی آن تاکید میشود؟
دکتر نقی دشتی: در ابتدا روز جهانی خودمراقبتی را خدمت همه فعالان حوزه سلامت و دانشجویان و مردم، تبریک میگویم و امیدوارم با شناخت و بکارگیری مهارت فراموش شده و کمتر بها داده شده خودمراقبتی، شاهد ارتقای روزافزون سلامت در جامعه باشیم.
باید عرض کنم که خودمراقبتی در سادهترین تعریف، یعنی اقداماتی که هر فرد به صورت آگاهانه و هدفمند برای حفظ سلامت خود در همه ابعاد و سطوح سلامتی که در تعاریف سازمان جهانی بهداشت و متون علمی معتبر به آنها اشاره شده است، انجام میدهد.
در واقع سوال اصلی خودمراقبتی این است که ما چه کار میتوانیم بکنیم که کمتر بیمار بشویم؟ روحیه بهتری داشته باشیم؟ از بیماریهایی که سراغمان میآید به سلامت عبور کنیم؟ آمارها نشان میدهد که اگر افراد تنها ۲۰ درصد از زمان روزانه خود را به خودمراقبتی اصولی اختصاص دهند، میزان فرسودگی تحصیلی و شغلی تا ۶۰ درصد کاهش مییابد.
با رعایت خودمراقبتی تا ۴۰ درصد کاهش مراجعه به پزشکان عمومی و ۵۰ درصد کاهش مراجعات اورژانس را شاهد خواهیم بود. در دنیای پرشتاب امروز، اگر ما برای سلامت خود وقت نگذاریم، مجبور خواهیم شد برای بیماری خود وقت و هزینه صرف کنیم. این مسأله بهویژه برای دانشجویان و کارکنان حوزه سلامت که قرار است سطح بهداشت و سلامت مردم را ارتقاء بدهند، اهمیت دوچندان پیدا میکند چرا که شما تا زمانی که ماسک اکسیژن خود را در هواپیما نبندید، نمیتوانید به فرد کناری خود کمک کنید.
مفدا: اشاره کردید که سلامت در بحث خودمراقبتی دارای ابعاد و سطوح مختلفی است. چه ابعادی مدنظرتان است؟
ابعاد خودمراقبتی ارتباط مستقیمی با تعریف ما از سلامت دارد؛ امروزه برای سلامت، حداقل چهار بعد وجودی انسان در نظر گرفته میشود و بر این اساس میتوان گفت هر فردی باید در حوزههای جسمی (فیزیکی)، روحی (روانی و عاطفی)، اجتماعی و معنوی بتواند از خودش مراقبت کند.
همچنانکه بدن ما بیمار میشود و نیاز به درمان پیدا میکند، ذهن و روان ما نیز آسیب میبیند و نیاز به تیمار و مراقبت دارد، روابط اجتماعی و عاطفی ما هم به مراقبت و رسیدگی احتیاج پیدا میکند.
روح و معنویت ما که در پژوهشها و منابع علمی جدیدتر به عنوان بعد مهم سلامت انسان مورد تأکید قرار گرفته است، به مراقبت و رسیدگی نیاز دارد. نکته مهم این است که این ابعاد مختلف وجودی به شدت بر هم تأثیر میگذارند؛ کسی که مراقب جسم و بیماری بدن خود نیست، نمیتواند ذهن و روان سالم را تجربه کند. یا فردی که به شدت از مشکلات عاطفی و روانی رنج میبرد، حتماً دچار انواع مشکلات طبی خواهد شد و اگر کسی ناامید و بیهدف باشد و با مبدأ هستی اتصال معناداری نداشته باشد، جسم و روانش تومان در رنج و عذاب خواهد بود.
لذا همه ما برای سالم بودن و سالم ماندن، ضروری است که در کنار مراقبت از جسم خود، یاد بگیریم که نیازهای روانی و اتصال معنوی و ارتباط اجتماعیمان را هم مورد توجه و مراقبت قرار بدهیم. اما به نظر میرسد این مهارت به اندازه لازم مورد توجه مردم قرار نگرفته و میتوان گفت خودمراقبتی یک ضرورت فراموش شده و مهارتی مغفول در بین آحاد جامعه است.
مفدا: چه ابعادی از خودمراقبتی در بین دانشجویان بیشتر مغفول مانده است؟
در قشر جوان و به خصوص دانشجویان علوم پزشکی که با حجم سنگین دروس و شیفتهای بالینی مواجه هستند، بُعد «جسمی» (مانند خواب کافی و تغذیه سالم) به شدت مغفول مانده است. بسیاری از دانشجویان ما خواب را فدای مطالعه یا وب گردی، میکنند، در حالی که طبق بررسیهای شناختی، بازدهی مغز پس از ۱۸ ساعت بیداری به شدت افت میکند.
از طرفی، خودمراقبتی عاطفی یعنی شناخت هیجانات و اجازه دادن به بروز سالم آنها، در جامعه ما کمتر آموزش داده شده است؛ دانشجو استرس دارد اما نمیداند چگونه این استرس را تخلیه کند و به روشهای ناسالم پناه میبرد. شاید فراتر از آنها فقر فلسفی و یا نداشتن جهان بینی روشن و منسجم باشد که مربوط به خودمراقبتی معنوی است.
مفدا: مهمترین موانع بر سر راه خودمراقبتی افراد چیست؟
برای مراقبت از ابعاد وجودیمان لازم هست که موضوع خودمراقبتی یعنی«خود» را بشناسیم. چگونه میتوان از چیزی مخافظت کرد که نسبت به ابعاد و کیفیت آن اطلاعات و شناخت درستی نداریم؟ علمی که به ما کمک میکند خود را بشناسیم در حوزه معرفت شناسی و روانشناسی، خودآگاهی نام دارد. نقطه شروع خودمراقبتی، دوست داشتن خود است.
ما باید در گام نخست بر مانع اصلی سلامت یعنی عزت نفس ناسالم غلبه کنیم. باور داشتن به اینکه سلامتی وابسته به تصمیمات خود فرد است و بیماری و حال روحی صرفا به شانس و مشکلات بیرونی ربط ندارد، باعث مسئولیت پذیری در سلامتی و خودمراقبتی خواهد شد.
برخی ویژگیهای شخصیتی مثل «کمالگرایی افراطی» یا خطاهای شناختی و باورهای غلط هم در این زمنیه مؤثر هستند؛ به عنوان مثال برخی فکر میکنند خودمراقبتی یعنی رفتن به سفرهای گرانقیمت یا هزینههای بالا؛ در حالی که رعایت چند اصل ساده در تغذیه، داشتن خواب کافی، چند دقیقه تنفس عمیق، یا یک گفتگوی ساده با دوست، از بهترین مصادیق خودمراقبتی است.
مانع دیگر عدم آگاهی از روشهای خودمراقبتی است. خیلیها میخواهند از خود مراقبت کنند اما راه و رسم آن را نمیدانند. خودمراقبتی مهارتی آموختنی است و بهتر است کمی برای آن وقت بگذاریم تا یک عمر در سلامت و بهزیستی کامل باشیم.
مفدا: اگر بخواهید چند توصیه کاربردی و اولویت دار برای خودمراقبتی داشته باشید آنها چیست؟
من ۱۰ پیشنهاد کاربردی برای ارتقای سلامت (جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی) برای مخاطبین محترم مفدا میتوانم داشته باشم. که شاید گفت رعایت همین توصیهها میتواند بیشترین دغدغههای خودمراقبتی را پوشش دهد:
۱) مراقب میزان ونوع غذا به عنوان سوخت موتور بدن باشید.
۲) خواب و استراحت کافی مطابق نیاز بدن تان داشته باشید.
۳) ضمن کسب مهارت خودآگاهی ، روی خودشفقتی کار کنید.
۴) تحرک کافی و مراقبت از ماهیچه ها را جدی بگیرید.
۵) سعی کنید اتصال به عالم فرامادی (با روشهایی مثل دعا و مراقبه) را تجربه کنید.
۶) میزان و نوع استفاده از فضای مجازی را کنترل کنید.
۷) برای خودتان شبکه حمایتی (روابط اجتماعی صمیمی و حامی) داشته باشید.
۸) روی مهارت حل مساله و تنظیم هیجان بیشتر کار کنید.
۹) روشهای کسب درآمد و موفقیت مالی در دنیای جدید را فرا گرفته و اجرا کنید.
۱۰) تعدادی فعالیت ذاتاً مثبت (بدون عایدی مالی) مثل هنر، کارخیر، بخشش و... در لیست کارهایتان باشد.
مفدا: اداره مشاوره دانشگاه علوم پزشکی اردبیل چه خدماتی در راستای ارتقای سلامت روان و خودمراقبتی دانشجویان ارائه میدهد؟
اداره مشاوره دانشگاه با درک اهمیت این موضوع، طیف گستردهای از خدمات را فراهم کرده است.
ما در سه سطح پیشگیری، مداخله و پیگیری فعالیت میکنیم؛ در سطح اول، تمرکز ما بر برگزاری کارگاههای آموزشی، وبینارها و تولید محتوای آموزشی (پمفلتها، پادکستها و اینفوگرافیکها) برای ترویج مهارتهای زندگی و خودمراقبتی است.
در سطح مداخله، خدمات مشاوره فردی و رواندرمانی را توسط تیمی از روانشناسان مجرب و روانپزشکان مستقر در اداره ارائه میدهیم. دانشجویان میتوانند با مراجعه حضوری یا تلفنی، در زمینههای تحصیلی، ارتباطی، اختلالات خلقی و اضطرابی از این خدمات بهرهمند شوند.
همچنین طرح پایش سلامت روان برای دانشجویان جدیدالورود هر ساله انجام میشود تا در همان ماههای ابتدایی، افرادی که نیازمند حمایت بیشتری هستند شناسایی شوند. خطوط مشاوره تلفنی هات لاین ما نیز برای مواقع بحرانی به صورت ۲۴ ساعته در دسترس دانشجویان قرار دارد.
برنامه ویژه: سلسله کارگاههای آنلاین «خودمراقبتی و تنظیم هیجان»
در راستای ترویج فرهنگ خودمراقبتی و ارتقای مهارتهای روانشناختی دانشجویان، اداره مشاوره دانشگاه علوم پزشکی اردبیل طی این ماه که با عنوان ماه خودمراقبتی نام گرفته است، اقدام به برگزاری سلسله کارگاههای آنلاین و تعاملی با عنوان «خودمراقبتی و تنظیم هیجان» نموده است.
این برنامه ویژه که به صورت هفتگی برگزار میشود، شامل آموزش تکنیکهای عملی و مبتنی بر شواهد علمی برای شناسایی هیجانات، مدیریت و ایجاد روتینهای پایدار خودمراقبتی است؛ هدف این کارگاهها توانمندسازی دانشجویان برای مواجهه موثر با چالشهای تحصیلی و زندگی فردی است.
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.