به گزارش «بهداشت نیوز» بازی کودکان تلاشی است برای پشتسر گذاشتن مراحل و رسیدن به مراحل جدید و پیشرفتهتر در شناخت جهان و گرفتن اطلاعات از جهان پیرامون. اما کودکان، مراحل جدید و پیشرفتهتر را در ارتباط با کودکان دیگر و در بازی با بچههای بزرگتر میبینند؛ بنابراین اگر میخواهید کودکتان شناخت بهتری از جهان پیدا کند و در مهارتهای ارتباطی، عاطفی و... پیشرفت سریعتری داشته باشد، برای او چند همبازی جفت و جور کنید! اما مشکل اینجاست که همبازی شدن 2کودک، علاوه بر مهارتها و شناختها، ارزشها و رفتارهایی را نیز منتقل میکند که ممکن است مورد پسند شما نباشد. پس انتخاب همبازی اهمیت بسیار زیادی در تربیت کودک دارد. حال باید بدانیم ویژگیهای یک همبازی خوب چیست؟ در مقابل زد و خورد کودکان چگونه باید عمل کرد؟ در وضعیتی که کودک ما در محیط خشونتآمیز قرار میگیرد چگونه میتوان محیط را برای او آموزنده کرد؟
اجتماع کودکان؛ نمونهای از جامعه واقعی
همه ما اگر میتوانستیم، سعی میکردیم یک همبازی متناسب با نیازهای کودکمان و ارزشهای خودمان سفارش دهیم و از در کارخانه تحویل بگیریم! اما متأسفانه یا خوشبختانه این کار عملی نیست. خوشبختانه خیلی وقتها، کودکی که بهنظر ما در حال اذیت کردن فرزند دلبندمان است (مثلا کودکی که قلدر است)، به رشد عاطفی و تقویت مهارتهای ارتباطی کودکمان کمک میکند و او را با جهان واقعی آشناتر میسازد. بنابراین اگرچه ما میتوانیم تا حدی همبازی کودکمان را انتخاب کنیم اما پیدا کردن ویژگیهای ایدهآل در یک کودک بهطوریکه هیچوقت با کودک ما دعوا نکند، اگر شدنی هم باشد،کار درستی نیست. بسیاری از مهارتها و اطلاعات و شناختها و آموزشها از طریق همین تفاوتهای فردی، در خلال دعواها، به مشکل برخوردنها و سختشدن شرایط ایجاد میشود. ضمن اینکه ایجاد محیط یکدست و پاستوریزهای که در آن کودکان ارتباط زیادی با افراد متفاوتتر از خود ندارند، در آینده کودکان را برای ورود به جهان واقعی ناکارآمد میکند. پس در واقع اجتماع کودکانی که فرزند ما در آن است، نمونهای از جامعهای کوچک است که قرار است کودک ما را برای ورود به جامعه واقعی آماده کند.
کودک را در معرض رشد قرار دهید
ویژگیهایی در همبازی شدن کودکان باید رعایت شود تا لذت بازی کردن برای بچهها بیشتر شود؛ مثلا کودکان همسن و سال، بهدلیل داشتن ویژگیهای رشدی یکسان، ارتباط مؤثرتری با یکدیگر برقرار میکنند یا کودکانی که همجنس هستند عموما علایق و نیازمندیهای مشترکی دارند. از طرف دیگر بازی با کودکان بزرگتر از خود، در رشد تواناییهای شناختی به کودک کمک میکند. در واقع در هر مرحله از رشد مسائلی وجود دارد که کودک سعی میکند آنها را حل کند و فقط به ساختارها، سرنخها، یادآورندهها نیاز دارد. کودک در تعامل با کودکان بزرگتر از خود به ادامه تلاش برای حل مسئله ترغیب میشود. «منطقه تقریبی رشد» به محدودهای گفته میشود که کودک به تنهایی نمیتواند مسئله خود را حل کند اما تحت راهنمایی کودک بزرگتر از خود یا کودک همسن اما تواناتر، میتواند با موفقیت مسئله را حل کند. بدینترتیب همبازی نقش مؤثری در یادگیری دارد.
نظارت و توضیح، راهحل همبازی مخاطرهآمیز
همبازی مناسب میتواند با معیارهایی درست انتخاب شود؛ مانند اینکه همبازی دارای خانواده خوب و سالم باشد، از کلمات رکیک و فحش استفاده نکند، رفتارهای خشونتآمیز نداشته باشد، اختلاف سنی زیادی با فرزند ما نداشته باشد، ترجیحا جنسیت یکسان داشته باشد و از نظر طبقاتی، اعتقادی و فرهنگی متناسب با خانواده ما باشد. با وجود این، ممکن است همیشه این شرایط مهیا نشود. در وضعیتی که همبازی کودک ما با ویژگیهای مدنظرمان اختلاف دارد چه باید چه کرد؟ یکی از مؤثرترین کارها وجود نظارت بر بازی کودکان و دادن توضیحات هنگام انتقال ضدارزشهاست. با نظارت غیرمستقیم میتوان از بروز رفتارهای خشونتآمیز جلوگیری کرد. بعد یا حین بازی توضیحاتی در مورد ارزشهایی که به کودک منتقل میشود داد و اینگونه با شناساندن ضدارزشها، ارزشها را به کودک نشان داد و با تغییر استراتژی، فرصت را به تهدید تبدیل کرد. در واقع قرار دادن کودک در چنین محیطی به نوعی او را در مقابل شرارتها آگاه کرده و شبیه واکسن برای او عمل میکند. اما باید توجه داشت که روابط با این همبازیها مستمر و زیاد نباشد و تا جای ممکن کم شود؛ یعنی در مواردی که بچه روابط مستمر و تغییرناپذیر با همبازی خود دارد و در این رابطه یک نقش را پذیرفته است که دائما تکرار میشود، باید کودک را از این وضعیت خارج کرد؛ مثلا دختر شما در ارتباط با دخترخالهاش که از قضا روابط زیادی هم با هم دارید، همیشه نقش ضعیف را در مقابل قلدری او دارد یا مورد پرخاشگری واقع میشود؛ در این شرایط با تغییر موقعیت، قواعد بازی و در نهایت همبازی، تا جای ممکن از بروز مسئله برای کودک خود جلوگیری کنید.
بهدنبال همبازی متفاوت برای کودکان باشید!
اگر کودکی خجالتی دارید، یک همبازی جسور برایش پیدا کنید! و اگر کودک بدغذا دارید، یک همبازی خوشخوراک برایش پیدا کنید! همیشه هم نباید همبازی کودک ما به لحاظ ویژگیهای شخصیتی و رفتاری شبیه کودکمان باشد. اگر کودک شما ویژگی خاصی دارد؛ مثلا اگر زیادی آرام است، همبازی او که کودکی هیجانی است میتواند در ایجاد تعادل و خروج از انفعال به کودک شما کمک کند. بنابراین دلبند خود را بشناسید و با شناخت ویژگیها و ضعفهای او، سعی کنید زمینه بازی کودک خود را با کودکی بدون آن ضعفها و یا کودکی با قوتهای متضاد با ضعفهای کودک خود ایجاد کنید. اینگونه، کودک شما به تعادل نزدیکتر میشود.
دعوای کودکان؛ وضعیت مسئلهدار
یکی از چالشهای همیشگی والدین هنگام بازی چندکودک، درگیری و دعوا و کتککاری آنها با هم است که عموما اتفاق میافتد. «اگه زد تو هم بزن» جملهای است که بعضی از والدین در چنین شرایطی میگویند. روانشناسان اعتقاد دارند گفتن این جمله باعث افزایش خشونت نهادینهشده در کودک میشود و به لحاظ دینی نیز با مضامینی چون این حدیث که «هر کس به تو بدی کرد با خوبی پاسخ آن را بده» در تضاد است. کاری که والدین در این شرایط باید انجام دهند این است که ابتدا تذکر زبانی دهند، اگر این کار بازهم تکرار شد، کودک را بغل کنند و جلوی صورت خود قرار دهند و در چشمان او نگاه کنند و چندبار جمله کوتاه «زدن نه!» را بهصورت مقتدرانه و بدون خشونت و خشم تکرار کنند و درصورتی که به سمت خشونت رفته است، شرایط را تغییر بدهند؛ مثلا به لحاظ مکانی، بچهها را از اتاقخواب به پذیرایی ببرند یا پیشنهاد جدیدی برای یک بازی دیگر ارائه دهند و یا برای آنها قصه بگویند و کتاب بخوانند. اینگونه، حال و هوای آنها را تغییر دهند.
ترس از درخواستهای نامحدود در کودک
در شرایطی که همبازی کودک، دارای سطح مالی و اقتصادی بالاست، والدین از متوقع شدن کودک خود در این تعامل دوطرفه میترسند. در این شرایط شاید ترس والدین از ایجاد درخواست و توقع، بیشتر از واقعیت است. باید برای کودک 4سال به بالا توضیح داد که سبد مصرف خانوادهها با یکدیگر متفاوت است و هر خانوادهای بنابر ارزشهای خود، سبک زندگی مخصوص بهخود را دارد اما نکته مهم این است که این مسائل باید از موضع وفور و قدرت گفته شود نه ضعف و کاستی. با همه اینها ارزشهای جاری در خانواده، مهمترین عامل در ایجاد درخواست و رفتار در کودک است. بنابراین اگر انتقال ارزشها در خانواده به خوبی صورت گرفته باشد، جای نگرانی برای روابط کوتاه با همسالان نیست.
منبع: همشهری