به گزارش «بهداشت نیوز» بسیاری از مردم حتی نمیدانند که مراکزی به عنوان اورژانس اجتماعی در کشور وجود دارد؛ درحالیکه از زمان تأسیس آن بیش از 17 سال میگذرد. اورژانس اجتماعی که وابسته به سازمان بهزیستی کشور است، در سراسر کشور و در مراکز شهرستانها حضور دارد و دارای ماشین گشت در مکانهای عمومی بوده که وظیفه آنها مداخله در بحرانهاست. بحرانهایی که از جنس خشونتهای خانگی، کودکآزاری، بحرانهای فردی و خانوادگی هستند و نیاز به اقدام فوری در این زمینه وجود دارد. به همین سبب همانطور که از نام آن پیداست، مرکز اورژانس یا مرکز فوریتهای اجتماعی سازمان بهزیستی یک تیم اقدام سریع در حوزه اجتماعی است و به مددجویان به صورت شبانهروزی خدمات مورد نیاز را ارئه میدهد.
در برنامه مرکز فوریتهای اجتماعی سازمان بهزیستی سه ویژگی تخصصیبودن، به موقع بودن و دردسترس بودن مدنظر قرار گرفته است تا از این طریق، ارائه خدمات اجتماعی به مردم در سازمان بهزیستی کشور محدود به زمان و مکان نشود و در نتیجه، اجتماعمحوری در برنامهها عملیاتی شود. در دستورالعمل اجرایی این مرکز آمده است که این مراکز قصد دارند تا مداخلات روانی و اجتماعی را قبل از مداخلات قضایی و انتظامی جایگزین کنند تا در پیشگیری از وقوع جرم مؤثر باشد.
برای معرفی فعالیتهای این مرکز و همچنین دلایل عدم شناخت عموم جامعه از فعالیتهای آن به سراغ دکتر حسین اسدبیگی رییس مرکز فوریتهای اجتماعی سازمان بهزیستی رفتیم و نظرات او را جویا شدیم.
- لطفاً به طور مختصر توضیح دهید که مرکز فوریتهای اجتماعی سازمان بهزیستی دارای چه بخشهایی بوده و از چه سالی تأسیس شده است؟
مرکز فوریتهای اجتمایع سازمان بهزیستی از سال 1378 با تأسیس مراکز مداخله در بحران شروع به کار کرد و در سال 1383 تلفن 123 راهاندازی در 25 خرداد سال 1387 خودروهای خدمات سیار را تأسیس شد. در همان سال نام اورژانس اجتماعی را بر این فعالیتها گذاشتیم. در سال 1392 نیز آییننامه فوریتهای اجتماعی توسط هیأت دولت به تصویب رسید که وظیفه دستگاههای مختلف در مورد اورژانس اجتماعی مشخص شده است.
در رابطه با بخشهای مختلف اورژانس اجتماعی باید گفت که این مرکز متشکل از چهار بخش است: خط تلفن 123، مرکز مداخله در بحران، خودروهای خدمات سیار که معمولاً این سه بخش در یک مرکز مستقر هستند و پایگاههای خدمات اجتماعی که در استانهای مختلف و در سکونتگاههای غیررسمی و مناطق حاشیهنشین حضور دارند. فعالیت اورژانش اجتماعی به صورت رایگان و شبانهروزی است و بهطورکلی در 192 شهرستان، 194 مرکز اورژانس اجتماعی وجود درارند که دارای این چهار فعالیت ذکرشده هستند و عموم مردم میتوانند هم به صورت مراجعه حضوری و هم با تماس تلفنی، همکاران ما را در جریان مشکلات خود قرار دهند. خودروهای خدمات سیار مرکز فوریتها که شامل یک مددکار و یک روانشناس و راننده است، 297 خودرو است که در سراسر کشور و در کلیه استانها حضور دارند.
- آیا این مرکز توانسته در تمامی شهرستانهای کشور پوشش خدماتی داشته باشد؟
متأسفانه خیر. هنوز 138 شهرستانی که بیشتر از 50 هزار نفر جمعیت دارند، از خدمات این مرکز بیبهره هستند و ما تلاش داریم که مراکز اورژانس اجتماعی را در آن مناطق راهاندازی کنیم که البته نیاز به اعتبارات دارد. اعتباراتی که از طریق وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی بایستی تأمین شود و مجوز نیروهای اورژانس اجتماعی نیز توسط سازمان مدیریت صادر میشود.
- در مورد مسائل مرتبط با خشونتهای خانگی و کودکآزاری چه اقداماتی در مرکز فوریتهای اجتماعی انجام میشود؟
در سال گذشته و در تمام سالهای قبل، مهمترین فعالیت اورژانس اجتماعی در زمینه خشونتهای خانگی، خودکشی و فرار از منزل بود و در این زمینه همکاران ما در استانهای مختلف با این موارد کار کردند و پذیرش انجام دادند. این موارد هرچند نشاندهنده این است که آسیبهای اجتماعی فراوانی در جامعه وجود دارد ولی نشان میدهد که خدمات دولت، خدمات بهزیستی، خدمات روانی و اجتماعی از طریق مراکز اورژانس اجتماعی به افراد آسیبدیده و در معرض بحران و دچار بحران ارائه میشود. البته از همه ظرفیتهایی که وجود دارد به طور کامل استفاده نمیشود ولی ما همواره سعی در ارتقای کمی و کیفی خدمات مراکز را داریم و به صورت برنامهریزیشده و مرتب برای کارشناسان مددکار و روانشناسی که در این مراکز مشغول فعالیت هستند، دورههای آموزشی برگزار میکنیم. سعی داریم از لحاظ علمی و حرفهای کارشناسان خود را به بهترین نحو تربیت کنیم.
روند اجرایی این مراکز به این صورت است که فرد به صورت حضوری و یا از طریق تلفن 123 با ما ارتباط میگیرد و در ابتدا کارشناسان مراکز، راهنماییهای لازم را به او ارائه میدهند. در صورتی که راهنماییها کافی باشد و منجر به حل مشکل شود، تماس خاتمه پیدا میکند. بسیاری از کسانی که با ما تماس میگیرند تنها خواستار دریافت راهنمایی و مشاوره هستند. به عنوان مثال در مورد برخورد با فرزندان و کودکان بیشفعال، بسیاری از خانوادهها در رابطه با نوع رفتار با این کودکان تقاضای راهنمایی دارند و راهنماییها وابسته به شرایط ارائه میشود؛ به هر حال تشخیص اولیه بسیار مهم است. در مواقعی که مورد گزارششده آنقدر شدید باشد که شرایط از کنترل خارج شده و همسایهها با تماس به اورژانس اجتماعی موضوع را اطلاع میدهند، همکاران ما در خدمات تلفن 123 مورد را به خدمات سیار ارجاع میدهند و آنها با مراجعه به محل، به مشاهده و مصاحبه میپردازند و در صورت نیاز، موضوع را از طریق دادگستری و قانون پیگیری میکنند. البته مواردی هم بوده که حکم قضایی گرفته شده است؛ چراکه کارشناسان طبق شواهد تشخیص دادهاند که کودک در خانواده امنیت جانی ندارد و بایستی موقتاً برای مدتی در مراکز ما تحت مراقبت و نگهداری قرار گیرد تا مسائل آن خانواده بررسی شود. البته لازم به یادآوریست که اصل بر این است که بهترین مکان برای کودک همچنان خانواده است و باید خانواده را ترمیم کنیم و آموزش دهیم و اصلاح کنیم و به آنها یاد بدهیم که فرزندپروری را یاد بگیرند.
- نقش مراکز مداخله در بحران چیست و چه وظایفی را برعهده دارد؟
در رابطه با عملکرد مراکز مداخله در بحران باید گفت که این مراکز مانند مراکز مشاوره عمل میکنند که به صورت حضوری و ثابت هستند و افراد به این مراکز ارجاع داده میشوند و با آنها مصاحبه میشود و خدمات مددکاری به این افراد ارائه و پرونده تشکیل میشود. اگر نیاز بود مشاور حقوقی به آنها کمک میکند و حتی پزشک و پرستار نیز در مراکز استان حضور دارند. تا جایی که ظرفیت وجود داشته باشد به صورت کاملاً رایگان به خانوادههایی که نیاز روانی و اجتماعی و نیاز به ادامه خدمات دارند، این خدمات ارائه میشود؛ زیرا کار اورژانسی ما محدود به سه یا چهار هفته است و بعد از آن به مراکز بیرونی ارجاع میشوند.
- در زمینه خشونتهای خانگی وضعیت چگونه است؟ آیا این مراکز اختیار اجرایی کافی برای تحت پوشش و درمان قرار دادن افراد آسیبدیده را دارند؟
در زمینه خشونت خانگی برای مواردی که یک زن دچار خشونت شده است و امنیت او تأمین نیست، مراکزی به نام خانههای امن دایر شده است که میتوانند تا زمان مشخص با مجوزی که از مراجع قضایی میگیرند، در این خانهها اسکان داده شوند و خدمات روانکاوی و مددکاری به آنها ارئه میشود. این مجوز بایستی توسط خود شخص دریافت شود و به عنوان شرط اسکان است. این خانهها در مراکز مداخله در بحران مستقر شدهاند که این امکان در گذشته نبود. حتی در مواردی این امکان فراهم شده که همسر فرد به این مراکز دعوت و با او صحبت میشود تا ریشه مشکل مشخص شود. خانههای امن در سازمان بهزیستی زیر نظر امور آسیبهای اجتماعی فعالیت میکنند و تا جایی که اطلاع دارم حدود 18 مرکز دایر است ولی ممکن است تعداد این مراکز بیشتر از این میزان باشد.
- آیا برنامههایی برای آموزش به اقشار آسیبپذیر در این مراکز برگزار میشود؟
در مورد مباحث آموزشی به عامه مردم و کسانی که مستعد آسیب هستند، باید بگوییم که 163 پایگاه خدمات اجتماعی در مناطق محروم داریم که در این مراکز برای عامه مردم آموزشهای مختلفی گذاشته میشود ولی در اورژانس اجتماعی این کار گاهی اوقات اجرا میشود؛ چراکه آنقدر بار مسئولیتها زیاد است که تمامی تمرکز و نیروی مرکز به برگزاری کلاسهای آموزشی برای پرسنل صرف میشود.
به علت کمبود نیرویی که داریم ممکن است نتوانیم همه خدمات را تحت پوشش قرار دهیم. تبلیغات ما برای شناسایی مراکز هم آنقدر کافی نبوده است. میتوانیم با تبلیغات هر چه بیشتر به شناسایی خدمات مرکز فوریتهای اجتماعی کمک کنیم ولی این احتمال وجود دارد که تقاضاها برای دریافت خدمات افزایش یابد و امکان رسیدگی به همه موارد را نداشته باشیم.
منبع: مهرخانه