اولین دیدار؛ بارانی سبزی که در خاطر فخری ماند
ماجرای آشنایی فخرالسادات موسوی با احمد یوسفی از یک روز در مدرسه آغاز میشود. احمد برای سخنرانی به مدرسهای میآید که فخری در آن حضور دارد. او بارانی بلندی به تن دارد و وقتی آن را از تن درمیآورد، لباس سبز پاسداریاش دیده میشود. ریش بلند و مجعد، چشمان روشن و رفتار جدی و حسابشدهاش توجه فخری را جلب میکند. احمد برای دانشآموزان از ارزشها و اصول انقلاب صحبت میکند و آموزش باز و بسته کردن اسلحه ژ۳ را به آنها نشان میدهد.
فخری از همان برخورد نخست احساس خاصی نسبت به او پیدا میکند؛ اما نکته جالب اینجاست که احمد را آنقدر جدی، قوی و کامل میبیند که تصور میکند حتماً ازدواج کرده و شاید حتی فرزند هم داشته باشد. برای همین، با خودش فکر نمیکند که ممکن است روزی همسر چنین مردی شود و به خودش اجازه نمیدهد به این علاقه فکر کند.
از یک علاقه پنهان تا خواستگاری
فخرالسادات در خانوادهای مذهبی و نسبتاً مرفه بزرگ شده است. پدرش نظامی و مادرش زنی علاقهمند به تحصیل و استقلال دخترانش است. فخری هم دختری پرشور، اهل مطالعه و فعالیت اجتماعی است که با آغاز انقلاب در فعالیتهای انقلابی و بسیجی حضور پیدا میکند.
احمد یوسفی از خانوادهای کمبرخوردارتر میآید؛ پدرش دستفروش است و خانواده پرجمعیتی دارند. بااینحال، تفاوت اقتصادی مانع علاقه فخری نمیشود. آنچه برای او اهمیت دارد، شخصیت و جهان فکری احمد است. این انتخاب با مخالفت پدر فخری روبهرو میشود؛ پدری که به دلیل نظامی بودن، سختیهای زندگی با مردی درگیر مأموریت و خطر را بهخوبی میشناسد.
احمد برای خواستگاری قدم پیش میگذارد و در همان ابتدا واقعیت زندگیاش را پنهان نمیکند. به فخری میگوید ممکن است در جریان جنگ شهید شود یا با جراحت و معلولیت به خانه بازگردد. فخری با آگاهی از این احتمالها، زندگی با او را انتخاب میکند. ازدواج آنها در سال ۱۳۶۰ شکل میگیرد.
زندگی با یک فرمانده؛ عشق در کنار مسئولیت
احمد یوسفی فرمانده واحد مهندسی رزمی سپاه ناحیه زنجان است؛ مسئولیتی که او را بارها راهی مأموریت و جبهه میکند. اما تصویری که فخری از همسرش ارائه میدهد، فقط تصویر یک فرمانده نظامی نیست. احمد در خانه نیز به همسرش توجه دارد، برای شخصیت و خواستههای او احترام قائل است و از ادامه تحصیل و فعالیت اجتماعیاش حمایت میکند.
یکی از بخشهای متفاوت کتاب، همین نمایش زندگی خصوصی یک رزمنده است. احمد در کنار مسئولیتهای سنگینش، همسر و پدری دلبسته خانواده است. فخری نیز زنی نیست که احساساتش را کنار گذاشته باشد؛ او گاهی از دوری همسرش خسته میشود، دلش میخواهد بیشتر در کنارش باشد و از احتمال بازنگشتن او میترسد.
با تولد دو پسرشان، علی و محسن، زندگی مشترک آنها وارد مرحله تازهای میشود. حالا فخری علاوه بر دلتنگی برای همسر، مسئولیت مادری را نیز تجربه میکند. او با وجود روحیه جسور و فعالش، از فکر ازدستدادن احمد آرامش ندارد. در بخشهایی از خاطرات، این ترس به کابوسهای شبانه تبدیل میشود. همین تضاد میان شجاعت اجتماعی فخری و نگرانیهای عمیق شخصیاش، او را به شخصیتی واقعی و قابل لمس تبدیل میکند.
پایان داستان؛ شهادت احمد و پاییز زندگی فخری
زندگی مشترک این زوج سرانجام با شهادت احمد یوسفی در ششم مهرماه ۱۳۶۵، در ارتفاعات لَری بانه، به نقطهای تلخ میرسد. احمد بر اثر اصابت ترکش توپ به شهادت میرسد و فخری با خاطرات مردی تنها میماند که روزی در مدرسه دیده بود و تصور نمیکرد روزی همسرش شود.
پس از شهادت احمد، زندگی برای فخری و دو پسرشان، علی و محسن، ادامه پیدا میکند؛ اما دیگر شکل سابق را ندارد. فخری باید در کنار تحمل داغ همسر، مسئولیت بزرگ کردن فرزندانش را نیز بر عهده بگیرد. عنوان کتاب در پایان معنای عمیقتری پیدا میکند: پاییز، فصل جدایی و فقدانی است که بر زندگی این زن سایه میاندازد. آنچه باقی میماند، خاطرات یک زندگی مشترک، عشق و مسئولیتی است که فخری باید پس از رفتن همسرش ادامه دهد.
تقریظ آیتالله خامنهای بر کتاب «پاییز آمد»
این اثر مورد توجه آیتالله خامنهای قرار گرفت و ایشان در تقریظ خود بر کتاب نوشتند:
«عشقی آتشین، عزمی پولادین، و ایمانی راستین چهرهنگار زندگی این دو جوان است که با نگارشی زیبا و رسا در این کتاب تصویر شده است. این نیز از همان روایات صادقانه است که شنیدن و خواندن آن امثال این حقیر را خجالتزده میکند و فاصلهی نجومیشان با این مجاهدان واقعی را آشکار میسازد.»
این جملات به سه ویژگی اصلی زندگی فخری و احمد اشاره دارد: عشق، اراده و ایمان؛ سه مفهومی که در روزهای آرام و دشوار زندگی آنها در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
از روایت «پاییز آمد» چه میآموزیم؟
این کتاب برای زندگی امروز ما چند پیام قابل تأمل دارد. نخست اینکه عشق فقط به ابراز احساسات محدود نیست؛ احترام به شخصیت طرف مقابل، حمایت از رشد او و پذیرفتن مسئولیتهای مشترک نیز بخشی از دوست داشتن است. رابطه احمد و فخری نشان میدهد که همراهی واقعی زمانی شکل میگیرد که هر دو نفر برای خواستهها و تواناییهای یکدیگر ارزش قائل باشند.
درس دیگر کتاب، پذیرش واقعیتهای زندگی است. فخری با آگاهی از خطرهای شغل احمد وارد زندگی مشترک میشود، اما این آگاهی به معنای نترسیدن نیست. او هم دلتنگ میشود، هم نگران و هم از آینده میترسد. این روایت یادآوری میکند که شجاعت به معنای نداشتن ترس نیست؛ گاهی یعنی با وجود نگرانیها، مسئولیت انتخابهایمان را بپذیریم.
از سوی دیگر، کتاب اهمیت دیدهشدن تجربه زنان در تاریخ جنگ را نشان میدهد. جنگ فقط در جبهه و عملیات خلاصه نمیشود؛ در خانهها، انتظارها، نگرانیها و زندگی خانوادههایی هم جریان دارد که عزیزانشان را راهی میدان نبرد میکنند.
نتیجهگیری
«پاییز آمد» نوشته گلستان جعفریان، روایتی زنانه و انسانی از دفاع مقدس است؛ روایتی که به جای تمرکز صرف بر فرماندهی و شهادت، ما را به زندگی خصوصی یک زوج نزدیک میکند. جذابیت کتاب در این است که احمد را فقط بهعنوان یک شهید و فخری را فقط بهعنوان همسر یک فرمانده نشان نمیدهد؛ آنها را در مقام دو انسان عاشق، نگران، امیدوار و مسئول به تصویر میکشد. خواندن این اثر فرصتی است برای دیدن چهرهای کمتر روایتشده از جنگ؛ چهرهای که در آن، عشق و زندگی روزمره نیز به اندازه میدان نبرد واقعی و اثرگذارند.
تهیه و تنظیم: طوبی میرزاحسینی