به گزارش بهداشت نیوز، دکتر حسن بسکابادی با بیان اینکه شیر مادر در ۶ ماه نخست زندگی می‌تواند تمام نیازهای تغذیه‌ای نوزاد را تأمین کند، افزود: تغذیه با شیر مادر علاوه بر کمک به حفظ سلامت نوزاد، خطر ابتلا به بسیاری از بیماری‌ها را کاهش می‌دهد. از جمله این مزایا می‌توان به کاهش احتمال بروز اگزما، آسم، آلرژی‌های پوستی و برخی مشکلات گوارشی مانند نفخ، یبوست، رفلاکس و بی‌قراری اشاره کرد. همچنین تغذیه با شیر مادر می‌تواند در افزایش بهره هوشی کودکان در سنین بعدی نقش داشته باشد.
شیر مادر؛ تقویت‌کننده سیستم ایمنی و محافظ سلامت نوزاد
این فوق‌تخصص نوزادان با اشاره به نقش شیر مادر در پیشگیری از عفونت‌های دوران کودکی خاطرنشان کرد: نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند، در برابر عفونت‌ها از حمایت ایمنی بیشتری برخوردارند و احتمال ابتلای آن‌ها به عفونت‌های شایع، به‌ویژه اسهال و عفونت‌های تنفسی، کمتر است. همچنین خطر ابتلا به عفونت گوش میانی و عفونت‌های مغزی در این نوزادان کاهش می‌یابد.
دکتر بسکابادی ادامه داد: نوزادانی که از شیر مادر استفاده می‌کنند، معمولاً خواب آرام‌تری دارند و تغذیه با شیر مادر می‌تواند در رشد شناختی و اجتماعی آنان نیز مؤثر باشد. به گفته وی، در برخی مطالعات، ارتباط میان تغذیه با شیر مادر و کاهش احتمال بروز مشکلات اجتماعی و رفتارهای پرخطر در سال‌های بعد زندگی نیز مطرح شده است.
فواید شیردهی برای سلامت مادر
استاد گروه نوزادان دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه مزایای تغذیه با شیر مادر تنها به نوزاد محدود نمی‌شود، اظهار کرد: شیردهی برای سلامت مادر نیز فوایدی دارد و با کاهش خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها، از جمله سرطان پستان، همراه است. همچنین در مطالعات، ارتباط میان تغذیه با شیر مادر و کاهش خطر برخی سرطان‌های دستگاه تولیدمثل گزارش شده است.
این متخصص کودکان با اشاره به تفاوت‌های شیر مادر و شیرخشک از نظر ویژگی‌های حسی و تغذیه‌ای گفت: شیر مادر از نظر طعم و مزه، با نیازهای طبیعی نوزاد سازگاری دارد و تجربه تغذیه با آن می‌تواند در شکل‌گیری ذائقه کودک مؤثر باشد؛ در حالی که شیرخشک از نظر ترکیب و ویژگی‌های زیستی، جایگزین کاملاً مشابهی برای شیر مادر نیست.
دکتر بسکابادی همچنین به نقش شیردهی در تقویت ارتباط عاطفی مادر و نوزاد اشاره کرد و افزود: تماس نزدیک مادر و نوزاد هنگام شیردهی، در تقویت پیوند عاطفی میان آن‌ها اهمیت دارد و می‌تواند به شکل‌گیری ارتباط بهتر کودک با اعضای خانواده کمک کند.
آغاز شیردهی از ساعات نخست تولد و تداوم آن در شبانه‌روز
این فوق‌تخصص نوزادان، افزایش دفعات شیردهی، دوشیدن شیر در صورت امکان‌نداشتن شیردهی مستقیم، اصلاح وضعیت قرارگیری نوزاد هنگام شیر خوردن و تقویت اعتمادبه‌نفس مادر را از عوامل مؤثر در افزایش و تداوم تولید شیر دانست و گفت: بهتر است شیردهی از ساعات اولیه پس از تولد آغاز شود. در روزهای نخست زندگی نیز لازم است نوزاد در طول شبانه‌روز به دفعات کافی شیر بخورد؛ به‌طوری‌که در این دوره معمولاً ۱۰ تا ۱۲ نوبت شیردهی در ۲۴ ساعت توصیه می‌شود.
استاد گروه نوزادان دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت تداوم شیردهی در شب افزود: در ماه نخست پس از تولد، شیردهی باید در ساعات شب نیز ادامه داشته باشد. همچنین در هفته اول، افزایش دفعات شیردهی، در آغوش گرفتن نوزاد، نوازش و صحبت کردن با او می‌تواند به تقویت ارتباط مادر و نوزاد و حمایت از روند شیردهی کمک کند.
چگونه از کافی بودن شیر مادر اطمینان پیدا کنیم؟
دکتر بسکابادی با اشاره به نگرانی برخی مادران درباره کافی بودن شیر اظهار کرد: برای ارزیابی وضعیت تغذیه نوزاد، چهار شاخص مهم شامل روند تغییرات وزن، تعداد دفعات ادرار و وضعیت مدفوع، تعداد دفعات شیردهی و مدت‌زمان هر نوبت شیر خوردن باید مورد توجه قرار گیرد.
وی درباره تغییرات وزن نوزاد در روزهای نخست تولد گفت: وزن نوزاد در سه روز اول پس از تولد ممکن است حدود یک تا دو درصد کاهش یابد و در روزهای بعد به‌تدریج به وزن قبلی بازگردد. انتظار می‌رود نوزاد تا پایان هفته نخست به وزن زمان تولد برسد؛ بنابراین اگر نوزاد در روزهای پنجم تا هفتم به وزن هنگام تولد بازگردد، می‌توان آن را یکی از نشانه‌های دریافت شیر کافی در نظر گرفت.
استاد گروه نوزادان دانشگاه علوم پزشکی مشهد ، تعداد دفعات ادرار و تغییر رنگ مدفوع را نیز از شاخص‌های مهم ارزیابی دریافت شیر دانست و افزود: تعداد دفعات ادرار در دو تا سه روز نخست معمولاً حدود دو تا سه بار در روز است و پس از آن افزایش می‌یابد؛ به‌طوری‌که در روزهای بعد به پنج تا شش بار و پس از پایان هفته نخست به حدود ۶ تا ۸ بار در شبانه‌روز می‌رسد.
وی ادامه داد: مدفوع نوزاد نیز در روزهای نخست تغییر می‌کند و معمولاً پس از روز سوم نباید همچنان سیاه‌رنگ باشد و تا روز پنجم به رنگ زرد تغییر می‌یابد. همچنین تعداد دفعات شیردهی معمولاً باید حدود ۱۰ تا ۱۲ نوبت در شبانه‌روز باشد و مدت هر نوبت نیز بسته به شرایط نوزاد می‌تواند متفاوت باشد.
شناخت عوامل کاهش شیر مادر و پیشگیری از قطع شیردهی
دکتر بسکابادی با بیان اینکه کاهش دریافت شیر از سوی نوزاد همیشه به معنای کمبود شیر مادر نیست، گفت: در مواردی که نوزاد به وزن مطلوب نمی‌رسد یا تعداد دفعات ادرار او کاهش می‌یابد، باید علت‌های مختلف بررسی شود. به گفته وی، در بخش محدودی از موارد، کاهش تولید شیر مادر عامل اصلی است و در بسیاری از موارد دیگر، باید مشکلات مربوط به شیردهی و نحوه دریافت شیر توسط نوزاد را مورد توجه قرار داد.
وی یکی از دلایل مهم کاهش تدریجی شیر مادر در بیمارستان‌ها را شیر نخوردن نوزاد عنوان کرد و افزود: در شرایطی که نوزاد به هر دلیل امکان مکیدن مستقیم شیر را ندارد، دوشیدن شیر می‌تواند به حفظ روند تولید شیر کمک کند. بستری بودن نوزاد در بخش نوزادان، زخم نوک پستان و تجمع شیر در پستان نیز از عواملی هستند که ممکن است روند شیردهی را با مشکل مواجه کنند.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، نارس بودن نوزاد و ناتوانی او در مکیدن مؤثر شیر، بزرگی نوک پستان و دشواری قرار گرفتن آن در دهان نوزاد، زایمان سزارین، بی‌حالی نوزاد هنگام تولد و برخی شرایط دیگر را از عوامل مؤثر در اختلال شیردهی برشمرد و تأکید کرد: شناسایی به‌موقع این مشکلات و دریافت راهنمایی از کارشناسان و مشاوران شیردهی می‌تواند از کاهش تدریجی تولید شیر و قطع زودهنگام تغذیه با شیر مادر جلوگیری کند.
آموزش شیردهی باید از دوران نوجوانی و بارداری آغاز شود
دکتر بسکابادی با تأکید بر ضرورت آموزش مستمر درباره اهمیت تغذیه با شیر مادر اظهار کرد: بهتر است آموزش‌های مرتبط با نقش مادری و اهمیت شیردهی از دوران دبیرستان برای دختران آغاز شود تا نوجوانان از همان سنین با نقش شیر مادر در سلامت کودک آشنا شوند.
وی افزود: آموزش شیردهی نباید به زمان پس از تولد نوزاد محدود شود، بلکه لازم است از دوران بارداری آغاز شود و مادران با روش صحیح شیردهی، وضعیت مناسب قرارگیری نوزاد و شیوه مدیریت مشکلات احتمالی آشنا شوند.
این متخصص کودکان و فوق‌تخصص نوزادان خاطرنشان کرد: مشکلاتی مانند صاف یا فرورفته بودن نوک پستان و نگرانی‌ها و باورهای نادرست درباره شیردهی، بهتر است در دوران بارداری شناسایی و بررسی شوند تا مادر پس از تولد نوزاد با آمادگی بیشتری این فرایند را آغاز کند و در صورت بروز مشکل نیز بتواند به‌موقع از خدمات حمایتی و تخصصی بهره‌مند شود.