ادب حضور؛ نخستین نشانه محبت
وقتی به مجلسی برای یاد و نام اهل‌بیت علیهم‌السلام دعوت می‌شویم، در حقیقت فرصتی برای نزدیک‌تر شدن به سرچشمه محبت و معرفت یافته‌ایم. چنین مجلسی فقط مکانی برای گردهم‌آمدن دوستان و آشنایان نیست؛ فرصتی است برای آرام کردن دل، فاصله گرفتن از مشغله‌های روزمره و توجه دوباره به راهی که می‌خواهیم در زندگی بپیماییم.
در این محافل نباید تصور کنیم حضوری ناشناخته و بی‌توجه داریم. ما با امید به عنایت اهل‌بیت و در محضر معنوی آنان حاضر می‌شویم. در باور شیعی، اهل‌بیت علیهم‌السلام زنده‌اند و به اذن خداوند از جایگاه ویژه‌ای در عالم معنا برخوردارند. همچنین باور داریم که فرشتگان الهی و ارواح پاک اولیای خدا از محافل نورانی یاد و محبت اهل‌بیت بهره‌مندند و به اذن پروردگار از حضور دوستداران این خاندان آگاه‌اند. چه خوب است که با چنین باوری، خود را در محضری باعظمت ببینیم؛ گویی مجلسی آسمانی است که در زمین گسترده شده است. به همین دلیل، پیش از ورود، اذن می‌گیریم و سلام می‌کنیم؛ سلامی از سر معرفت و محبت. در متن زیارت امیرالمؤمنین علیه‌السلام آمده است: «أَشْهَدُ أَنَّکَ تَسْمَعُ کَلَامِی وَتَرُدُّ سَلَامِی»: «گواهی می‌دهم که سخنم را می‌شنوی و سلامم را پاسخ می‌دهی.»
این فراز زیارت، یادآور پیوند معنوی و ادب در برابر اولیای الهی است. شاید پاسخ سلام را با گوش ظاهری نشنویم، اما با امید به عنایت آنان و رحمت خداوند، آن را بی‌اثر و بی‌ثمر نمی‌دانیم. اذن گرفتن و سلام کردن، به ما می‌آموزد که با آگاهی و احترام وارد شویم و حرمت چنین محفلی را نگه داریم.
پاکیزگی و آراستگی محل برگزاری مجلس، پوشیدن لباس مرتب و پاکیزه، خوش‌رفتاری با دیگران و رعایت آرامش حاضران نیز بخشی از همین ادب است. حتی کنار گذاشتن تلفن همراه و پرهیز از گفت‌وگوهای بی‌مورد، نشان می‌دهد که برای لحظه‌های حضور در این محفل ارزش قائلیم.
زینت اهل‌بیت بودن؛ زیبایی ظاهر و باطن
اما ادب و احترام نباید فقط به زمان حضور در مجلس محدود بماند. هدف آن است که اثر این محفل را با خود به خانه، محل کار و روابط اجتماعی ببریم. امام صادق علیه‌السلام می‌فرمایند:
«کُونُوا لَنَا زَیْنًا وَلَا تَکُونُوا عَلَیْنَا شَیْنًا»: «زینت ما باشید و مایه عیب و ننگ ما نباشید.»
این سخن، معیار مهمی برای سنجش محبت ماست. اگر کسی ما را نشناسد و فقط رفتارمان را ببیند، چه تصویری از اهل‌بیت در ذهن او شکل می‌گیرد؟ آیا صداقت، مهربانی، انصاف و امانت‌داری ما می‌تواند او را با زیبایی‌های مکتب اهل‌بیت آشنا کند؟
زینت اهل‌بیت بودن، هم زینت ظاهری را در بر می‌گیرد و هم زینت باطنی را. زینت ظاهری یعنی پاکیزگی، آراستگی، استعمال بوهای خوش، توجه به ظاهر خود و محیطی که در آن زندگی می‌کنیم و مجالسی که برای اهل‌بیت برپا می‌داریم. خانه‌ای پاکیزه، مجلسی آراسته، پذیرایی شایسته و پوششی مرتب و متناسب، همگی می‌توانند نشانه احترام به محفل اهل‌بیت باشند. البته این آراستگی باید در حد توان و به دور از تجمل‌گرایی و چشم‌و هم‌چشمی باشد.
اما زینت باطنی، مرتبه‌ای عمیق‌تر و ماندگارتر است؛ یعنی آراستن دل به ایمان، اخلاص، تواضع، مهربانی و انصاف. محبت اهل‌بیت تنها در اظهار ارادت، برگزاری مراسم و حضور در مجالس خلاصه نمی‌شود؛ بلکه باید در رفتار و کردار ما جلوه‌گر شود. صداقت، امانت‌داری، انصاف در کسب‌وکار، رعایت حقوق دیگران، اخلاق نیکو و حتی رفتار ما در رانندگی و روابط اجتماعی، همگی می‌توانند نشانه‌ای از تربیت‌یافتگی در مکتب اهل‌بیت باشند.
از خود بپرسیم: اگر دیگران ما را نشناسند و تنها از رفتارمان با مکتب اهل‌بیت آشنا شوند، چه تصویری از این خاندان در ذهنشان شکل خواهد گرفت؟ آیا در همه کارها مایه مباهات و افتخار اهل‌بیت هستیم؟ در لباس پوشیدن، سخن گفتن، نوشتن، ساختن، پختن، کار کردن و معاشرت با دیگران چقدر مراقبیم که رفتارمان با آموزه‌های این خاندان سازگار باشد؟
حتی ساده‌ترین کارهای روزمره نیز می‌توانند جلوه‌ای از محبت باشند؛ درست انجام دادن یک کار، پختن غذایی با محبت، حفظ پاکیزگی محیط، کمک به انسانی نیازمند یا رعایت حق کسی که شاید هرگز ما را نشناسد. زیبایی ظاهر، مجلس را دلنشین می‌کند و زیبایی باطن، انسان را شایسته پیروی از مکتب اهل‌بیت می‌سازد.
اگر طرح زندگی ما بر اساس زینت اهل‌بیت بودن شکل بگیرد، بسیاری از گره‌های زندگی‌مان باز می‌شود.
در فضای مجازی نیز این مسئولیت را فراموش نکنیم. انتشار شایعه، تهمت، تمسخر و تحقیر دیگران با محبت اهل‌بیت سازگار نیست. گاهی یک پیام نسنجیده می‌تواند آبروی انسانی را ببرد و گاهی خودداری از بازنشر یک خبر نادرست، نشانه‌ای از تقوا و ادب است.
زینت اهل‌بیت بودن یعنی چنان زندگی کنیم که اخلاق و کردارمان، بی‌آنکه نیازمند سخن گفتن باشد، دعوتی زیبا به سوی مکتب آنان باشد. زینت ظاهری و باطنی در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند؛ ظاهر آراسته و باطن پاک، هر دو می‌توانند نشان‌دهنده احترام و محبت ما باشند.
ادب؛ راهی برای دور ماندن از فتنه و تباهی
مولانا چه زیبا سروده است:
«از خدا جوییم توفیق ادب
بی‌ادب محروم ماند از لطف رب
بی‌ادب تنها نه خود را داشت بد
بلکه آتش در همه آفاق زد»
بی‌ادبی همیشه به یک رفتار کوچک و شخصی محدود نمی‌ماند. گاهی یک دروغ، یک تهمت یا نادیده گرفتن حق دیگران، آتش اختلافی بزرگ را روشن می‌کند. بسیاری از کینه‌ها، دشمنی‌ها و نزاع‌ها از جایی آغاز می‌شوند که انسان حرمت دیگری را فراموش می‌کند و انصاف را کنار می‌گذارد.
امروز نیز با شکل‌های تازه‌ای از فریب، مکر و تحریف حقیقت روبه‌رو هستیم. جریان‌های دجال‌صفت می‌کوشند با نیرنگ، دروغ و دامن زدن به کینه و اختلاف، انسان‌ها را از مسیر حق و آگاهی دور کنند. در برابر چنین فتنه‌هایی، تنها داشتن احساسات مذهبی کافی نیست؛ باید بصیرت داشته باشیم، زودباور نباشیم، پیش از قضاوت تحقیق کنیم و اجازه ندهیم خشم و تعصب، ما را از عدالت و اخلاق دور سازد.
از مجلس اهل‌بیت تا زندگی روزمره
گام دوم سلوک به ما یادآوری می‌کند که محبت، هنگامی به کمال نزدیک می‌شود که در رفتار انسان آشکار شود. اگر در مجلس حدیث کساء با احترام می‌نشینیم، در زندگی نیز حرمت دیگران را نگه داریم؛ اگر با محبت سلام می‌کنیم، در خانه و جامعه با مهربانی سخن بگوییم؛ و اگر از اهل‌بیت دم می‌زنیم، بکوشیم ظاهر و باطن، اخلاق و رفتارمان نیز نشانی از مکتب آنان داشته باشد.
محب حقیقی کسی است که نمی‌خواهد تنها نام اهل‌بیت را بر زبان داشته باشد؛ می‌خواهد زندگی‌اش نیز رنگ و بوی آنان را بگیرد. پس از خدا بخواهیم توفیق ادب و معرفت عطا کند تا هم در ظاهر و هم در باطن آراسته باشیم؛ در محفل اهل‌بیت، مهمانی شایسته و در زندگی روزمره، زینت مکتب آنان؛ نه با ادعا، بلکه با پاکیزگی، صداقت، مهربانی، انصاف و رعایت حقوق بندگان خدا.
تهیه و تنظیم: طوبی میرزاحسینی