به گزارش بهداشت نیوز، دکتر علیرضا موسویان، فوق‌تخصص جراحی پا و مچ پا و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفت‌وگو با وبدا اظهار کرد: دفورمیتی یا بدشکلی پا و مچ پا به تغییر غیرطبیعی در شکل، راستا یا تراز استخوان‌ها، مفاصل و ساختارهای مرتبط با پا گفته می‌شود و می‌تواند از بدو تولد وجود داشته باشد یا در طول زندگی و در پی عواملی مانند آسیب، بیماری‌های زمینه‌ای، ضعف عضلانی و اختلالات عصبی ـ عضلانی ایجاد شود.
وی افزود: شدت و نوع این ناهنجاری‌ها در افراد متفاوت است، اما در موارد پیشرفته می‌تواند راه‌رفتن را دشوار کرده، پوشیدن کفش را با مشکل مواجه کند و کیفیت زندگی فرد را به‌طور قابل توجهی کاهش دهد.
شکستگی و بیماری‌های عصبی از عوامل ایجاد بدشکلی پا
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به عوامل ایجاد دفورمیتی‌های پا و مچ پا گفت: شکستگی‌ها، ضربه‌ها، دررفتگی‌های مفصلی و فشارهای مکرر می‌توانند راستای طبیعی استخوان‌ها و مفاصل را تغییر داده و زمینه‌ساز بدشکلی شوند.
دکتر موسویان ادامه داد: پاچنبری، فلج اطفال، آسیب‌های نخاعی، پارگی تاندون‌ها، برخی جراحی‌های پیشین پا، بیماری‌های عصبی و عصبی ـ عضلانی و همچنین کف پای صاف از جمله عواملی هستند که می‌توانند در ایجاد یا تشدید دفورمیتی‌های پا و مچ پا نقش داشته باشند.
وی تصریح کرد: کف پای صاف در بسیاری از افراد، به‌ویژه کودکان، ممکن است بدون علامت باشد، اما در صورت همراهی با درد، تغییر شکل، اختلال عملکرد یا سفتی، نیازمند ارزیابی تخصصی است. از سوی دیگر، قوس بیش از اندازه کف پا نیز می‌تواند با ایجاد فشار غیرطبیعی بر بخش‌هایی از پا، درد و محدودیت عملکرد ایجاد کند.
نقش ژنتیک و کفش نامناسب در تشدید ناهنجاری‌ها
این فوق‌تخصص جراحی پا و مچ پا با اشاره به نقش عوامل ژنتیکی اظهار کرد: در برخی ناهنجاری‌های پا، زمینه ژنتیکی و سابقه خانوادگی مؤثر است. همچنین استفاده طولانی‌مدت از کفش‌های تنگ، نوک‌باریک، بی‌انعطاف یا پاشنه‌بلند می‌تواند فشار نامتعارفی بر پا وارد کرده و برخی دفورمیتی‌ها را تشدید کند.
وی افزود: ضعف یا عدم تعادل عضلات، قرارگیری نامناسب پا هنگام راه‌رفتن و ایستادن، فعالیت‌های ورزشی نامناسب و آسیب‌های ناشی از تروما نیز از دیگر عوامل مؤثر در بروز مشکلات پا و مچ پا هستند.
هالوکس والگوس و انگشت چکشی؛ از شایع‌ترین بدشکلی‌ها
دکتر موسویان درباره برخی از شایع‌ترین دفورمیتی‌های پا گفت: هالوکس والگوس یا انحراف شست پا، یکی از ناهنجاری‌های شایع است که در آن شست به سمت انگشتان دیگر منحرف شده و معمولاً برجستگی دردناکی در کنار مفصل شست ایجاد می‌شود. عوامل ژنتیکی، نوع کفش و نحوه قرارگیری پا می‌توانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند.
وی افزود: در انگشت چکشی نیز یک یا چند انگشت کوچک پا در وضعیت خمیده قرار می‌گیرند و این وضعیت می‌تواند موجب درد، فشار، پینه و ضخیم‌شدن پوست روی انگشتان شود.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: کف پای صاف و کف پای گود نیز از دیگر ناهنجاری‌های شایع هستند که در صورت همراهی با درد، اختلال عملکرد یا علائم دیگر، باید از سوی پزشک مورد ارزیابی قرار گیرند. کف پای گود در برخی موارد نیز می‌تواند نشانه‌ای از بیماری‌های زمینه‌ای عصبی، ارتوپدی یا عصبی ـ عضلانی باشد.
درد مداوم، تورم و تغییر شکل پا را جدی بگیرید
دکتر موسویان درد مداوم، تورم، تغییر شکل ظاهری پا یا مچ، دشواری در پوشیدن کفش، کاهش دامنه حرکتی، احساس بی‌ثباتی و اختلال در راه‌رفتن را از مهم‌ترین علائم هشداردهنده برشمرد و گفت: مراجعه به‌موقع به پزشک می‌تواند از پیشرفت دفورمیتی جلوگیری کرده و در بسیاری از موارد امکان استفاده از روش‌های ساده‌تر و مؤثرتر درمانی را فراهم کند.
وی با اشاره به پیامدهای بی‌توجهی به بدشکلی‌های پا و مچ پا افزود: درد مزمن، اختلال در راه‌رفتن و تعادل، ایجاد پینه و زخم، تغییر شکل دائمی پا و انگشتان، محدودیت فعالیت‌های روزمره و ورزشی و فرسایش زودرس مفاصل از جمله عوارض احتمالی دفورمیتی‌های درمان‌نشده هستند.
این فوق‌تخصص جراحی پا و مچ پا خاطرنشان کرد: تغییر در الگوی راه‌رفتن ناشی از دفورمیتی می‌تواند در طول زمان موجب وارد شدن فشار نامناسب به زانو، لگن و کمر و ایجاد درد در این نواحی نیز شود. در بیماران مبتلا به بیماری‌هایی مانند دیابت، آرتریت روماتوئید یا اختلالات عصبی، پیگیری و ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری دارد.
درمان بر اساس علت و شدت دفورمیتی تعیین می‌شود
دکتر موسویان درباره روش‌های درمانی گفت: انتخاب درمان به نوع و شدت دفورمیتی، علت زمینه‌ای، سن بیمار، شدت علائم، میزان تأثیر عارضه بر فعالیت‌های روزمره و شرایط کلی پا و مچ بستگی دارد.
وی افزود: در بسیاری از موارد، اصلاح شیوه فعالیت، استفاده از کفش مناسب با فضای کافی برای انگشتان، کفی و ارتزهای تجویزشده، کفش طبی، فیزیوتراپی و انجام تمرین‌های تقویتی و کششی می‌تواند به کاهش درد، بهبود تعادل عضلانی و کنترل روند پیشرفت ناهنجاری کمک کند.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد تصریح کرد: وسایل کمکی مانند بریس یا ارتز نیز در برخی بیماران قابل استفاده است، اما این ابزارها باید متناسب با شرایط فرد و با نظر پزشک انتخاب شوند و استفاده خودسرانه از آن‌ها توصیه نمی‌شود.
جراحی در موارد شدید یا مقاوم به درمان
وی گفت: در مواردی که بدشکلی شدید باشد، درد و محدودیت عملکرد با روش‌های غیرجراحی کنترل نشود یا خطر آسیب بیشتر به ساختارهای پا وجود داشته باشد، ممکن است انجام جراحی ضرورت پیدا کند.
دکتر موسویان ادامه داد: هدف از جراحی، اصلاح راستای استخوان‌ها و مفاصل، کاهش درد و دستیابی به بهترین عملکرد ممکن است و بسته به شرایط بیمار می‌تواند شامل اصلاح و جابه‌جایی استخوان‌ها، ترمیم یا انتقال تاندون‌ها و بافت‌های نرم، اصلاح سطوح مفصلی یا در موارد خاص، جوش‌دادن مفاصل باشد.
وی در پایان تأکید کرد: دفورمیتی‌های پا و مچ پا، به‌ویژه زمانی که با درد، تغییر شکل یا اختلال عملکرد همراه باشند، نباید نادیده گرفته شوند. تشخیص صحیح علت زمینه‌ای و انتخاب درمان متناسب با شرایط هر فرد، نقش مهمی در جلوگیری از پیشرفت عارضه، کاهش درد و بازگشت بیمار به فعالیت‌های روزمره دارد.