به گزارش بهداشت نیوز، بیماری پارکینسون یکی از اختلالات پیشرونده سیستم عصبی است که به‌تدریج سلول‌های عصبی تولیدکننده دوپامین را تحت تأثیر قرار می‌دهد. دوپامین ماده‌ای شیمیایی است که نقش مهمی در کنترل حرکات بدن، هماهنگی عضلات و انجام فعالیت‌های حرکتی دارد.
اگرچه عوامل ژنتیکی در ابتلا به پارکینسون نقش دارند، اما پژوهش‌های سال‌های اخیر نشان داده‌اند که عوامل محیطی نیز ممکن است در افزایش خطر این بیماری مؤثر باشند.
یکی از این عوامل، مواجهه طولانی‌مدت با برخی سموم کشاورزی است؛ موضوعی که در پژوهش محققان دانشگاه کالیفرنیا لس‌آنجلس مورد بررسی قرار گرفته است.
کلرپیریفوس چیست و چرا مورد توجه دانشمندان قرار گرفته است؟
کلرپیریفوس (Chlorpyrifos) یک حشره‌کش از گروه ترکیبات ارگانوفسفره است که برای کنترل آفات کشاورزی مورد استفاده قرار گرفته است.
این ماده به دلیل اثرگذاری بر سیستم عصبی حشرات شناخته می‌شود، اما نگرانی‌هایی نیز درباره اثرات احتمالی مواجهه انسانی با آن وجود دارد.
محققان در پژوهش خود اطلاعات ۸۲۹ فرد مبتلا به پارکینسون و ۸۲۴ فرد بدون این بیماری را بررسی کردند.
برای ارزیابی میزان مواجهه افراد با این آفت‌کش، سوابق محل سکونت و محل کار شرکت‌کنندگان با اطلاعات مربوط به استفاده از سموم کشاورزی در مناطق مختلف کالیفرنیا تطبیق داده شد.
نتایج نشان داد افرادی که در بلندمدت در معرض کلرپیریفوس قرار گرفته بودند، بیش از ۲.۵ برابر بیشتر از افراد بدون مواجهه، با خطر ابتلا به پارکینسون مواجه بودند.
البته این یافته به معنای اثبات قطعی نقش این ماده در ابتلای تمام افراد به پارکینسون نیست و میزان خطر هر فرد به شرایط و میزان مواجهه بستگی دارد.
سم کشاورزی چگونه به سلول‌های عصبی آسیب می‌زند؟
یکی از بخش‌های مهم این پژوهش، بررسی سازوکار احتمالی آسیب به سلول‌های مغزی بود.
دانشمندان برای بررسی اثرات این ماده، آزمایش‌هایی روی موش‌ها انجام دادند. حیوانات آزمایشگاهی به مدت ۱۱ هفته در معرض کلرپیریفوس به شکل ذرات معلق قرار گرفتند.
نتایج آزمایش‌ها نشان داد مواجهه با این ماده با بروز مشکلات حرکتی و کاهش سلول‌های عصبی تولیدکننده دوپامین همراه بوده است.
همچنین نشانه‌هایی از التهاب مغزی و تجمع غیرطبیعی پروتئینی به نام آلفا سینوکلئین مشاهده شد.
این پروتئین در حالت طبیعی در سلول‌های عصبی وجود دارد، اما تجمع غیرطبیعی آن می‌تواند در روند تخریب سلول‌های عصبی مرتبط با پارکینسون نقش داشته باشد.
کشف اختلال در سیستم پاک‌سازی سلول‌های مغزی
یکی از یافته‌های قابل توجه پژوهش، شناسایی اختلال در فرآیندی به نام اتوفاژی بود.
اتوفاژی یک سازوکار طبیعی در سلول‌هاست که وظیفه شناسایی، تجزیه و بازیافت اجزای آسیب‌دیده را بر عهده دارد.
این فرآیند را می‌توان به یک سیستم نظافت و بازیافت داخلی تشبیه کرد که از تجمع مواد زائد و پروتئین‌های غیرطبیعی در سلول جلوگیری می‌کند.
سلول‌های عصبی برای حفظ عملکرد طبیعی خود به این سازوکار وابستگی زیادی دارند؛ زیرا باید در طول سال‌های متمادی سالم و فعال باقی بمانند.
محققان دریافتند مواجهه با کلرپیریفوس می‌تواند عملکرد این سیستم پاک‌سازی را مختل کند و زمینه تجمع مواد آسیب‌زا در سلول‌های عصبی را فراهم آورد.
آیا دانشمندان راهی برای محافظت از سلول‌های مغزی پیدا کرده‌اند؟
بخش امیدوارکننده این تحقیق به آزمایش‌هایی مربوط می‌شود که روی گورخرماهی انجام شد.
پژوهشگران دریافتند با بازگرداندن عملکرد فرآیند اتوفاژی یا حذف پروتئین سینوکلئین در مدل‌های آزمایشگاهی، می‌توان از سلول‌های عصبی در برابر بخشی از آسیب‌های ناشی از این ماده محافظت کرد.
این یافته می‌تواند مسیر تازه‌ای برای مطالعه روش‌های درمانی آینده باز کند.
با این حال، این روش‌ها هنوز در مرحله آزمایشگاهی هستند و مشخص نیست که آیا می‌توان از آن‌ها برای پیشگیری یا درمان آسیب‌های عصبی در انسان استفاده کرد یا خیر.
بنابراین نباید این کشف را به‌عنوان درمان قطعی پارکینسون معرفی کرد.
علائم اولیه بیماری پارکینسون چیست؟
پارکینسون معمولاً به‌تدریج پیشرفت می‌کند و علائم آن ممکن است در ابتدا خفیف باشند.
شناخت نشانه‌های اولیه می‌تواند به تشخیص زودهنگام و شروع مراقبت مناسب کمک کند.
مهم‌ترین علائم این بیماری عبارت‌اند از:
لرزش دست و انگشتان: لرزش در حالت استراحت یکی از نشانه‌های شناخته‌شده پارکینسون است.
کندی حرکات: انجام فعالیت‌های روزمره مانند لباس پوشیدن، راه رفتن و نوشتن ممکن است دشوارتر شود.
سفتی عضلات: برخی افراد دچار خشکی و گرفتگی عضلات می‌شوند.
اختلال تعادل: حفظ تعادل و هماهنگی حرکات بدن ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد.
تغییر در راه رفتن: کوتاه شدن قدم‌ها و کاهش حرکت طبیعی دست‌ها هنگام راه رفتن از نشانه‌های احتمالی بیماری است.
البته وجود هر یک از این علائم به‌تنهایی به معنای ابتلا به پارکینسون نیست و تشخیص باید توسط متخصص مغز و اعصاب انجام شود.
چگونه خطر مواجهه با سموم کشاورزی را کاهش دهیم؟
با توجه به اهمیت احتمالی مواجهه با برخی آفت‌کش‌ها در سلامت سیستم عصبی، رعایت اصول ایمنی در محیط‌های کشاورزی و محل زندگی ضروری است.
مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه عبارت‌اند از:
۱. استفاده از تجهیزات محافظتی استاندارد هنگام کار با سموم کشاورزی.
۲. رعایت دقیق دستورالعمل‌های ایمنی و برچسب محصولات شیمیایی.
۳. جلوگیری از نگهداری سموم در محیط زندگی و در دسترس کودکان.
۴. شست‌وشوی دست‌ها و لباس‌های کاری پس از مواجهه با مواد شیمیایی.
۵. جلوگیری از ورود مواد آلوده به فضای داخلی خانه.
۶. استفاده از روش‌های مدیریت تلفیقی آفات برای کاهش وابستگی به سموم شیمیایی.
۷. رعایت مقررات مربوط به نگهداری، حمل‌ونقل و استفاده از آفت‌کش‌ها.
آیا همه افرادی که در معرض سموم کشاورزی هستند به پارکینسون مبتلا می‌شوند؟
خیر. مواجهه با یک ماده شیمیایی به معنای ابتلای قطعی به بیماری نیست.
پارکینسون یک بیماری چندعاملی است و ترکیبی از عوامل ژنتیکی، زیستی و محیطی در شکل‌گیری آن نقش دارند.
همچنین میزان مواجهه، مدت تماس، مسیر ورود ماده به بدن، سن و وضعیت سلامت فرد می‌توانند در میزان خطر احتمالی مؤثر باشند.
پژوهشگران تأکید دارند که شناسایی عوامل محیطی خطر می‌تواند به طراحی راهکارهای پیشگیرانه بهتر کمک کند.
جمع‌بندی
پژوهش محققان دانشگاه کالیفرنیا لس‌آنجلس شواهد مهمی درباره ارتباط مواجهه طولانی‌مدت با آفت‌کش کلرپیریفوس و افزایش خطر بیماری پارکینسون ارائه کرده است.
این مطالعه همچنین نشان می‌دهد اختلال در سیستم پاک‌سازی طبیعی سلول‌ها ممکن است یکی از مسیرهای آسیب به نورون‌های مغزی باشد.
اگرچه هنوز نمی‌توان این یافته‌ها را به‌عنوان اثبات قطعی علت ابتلا به پارکینسون در انسان در نظر گرفت، اما نتایج آن اهمیت کنترل مواجهه با مواد شیمیایی و رعایت اصول ایمنی در کشاورزی را برجسته می‌کند.
محافظت از سلامت مغز تنها به اصلاح سبک زندگی محدود نمی‌شود؛ بلکه کاهش آلودگی‌های محیطی و کنترل عوامل خطر شغلی نیز باید مورد توجه جدی قرار گیرد.