به گزارش بهداشت نیوز به نقل از روابط‌عمومی معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه ایران؛ دکتر ابوالفضل اکبری دانشیار و عضو هیئت علمی در مرکز تحقیقات کولورکتال دانشگاه علوم پزشکی ایران که حوزه تخصصی پژوهشی‌شان عمدتاً بر روی بیماری‌های گوارشی و به ویژه سرطان‌های دستگاه گوارش، از جمله سرطان کولورکتال (روده بزرگ)، متمرکز است، در این سال‌ها، علاوه بر پژوهش‌های بالینی، در زمینه‌های مختلف مدیریتی و اجرایی از جمله راه‌اندازی و نظارت بر مطالعات کوهورت و پایگاه‌های داده بیمارستانی فعالیت داشته‌است. برای این مطالعه خاص، با بهره‌گیری از تجربه بالینی و تسلط بر روش‌شناسی تحقیقات مشاهده‌ای، تیم پژوهشی را در طراحی مطالعه، تحلیل داده‌ها و تفسیر یافته‌ها راهنمایی کرده تا بتوانند به پرسش‌های بنیادین در مورد عوامل خطر سرطان کولورکتال در جمعیت ایران پاسخ دهند.
اکبری ضمن بیان این مطلب گفت: ایده اصلی این طرح از یک نیاز بومی و یک خلأ تحقیقاتی مهم نشأت گرفت. ایران یکی از بالاترین نرخ‌های مصرف تریاک را در جهان دارد و این ماده با ریشه‌های فرهنگی عمیق، هنوز هم در میان بخش‌هایی از جمعیت، به ویژه سالمندان، رایج است. از سوی دیگر، شیوع سرطان کولورکتال نیز در حال افزایش است. سوال کلیدی این بود که آیا این دو پدیده با یکدیگر مرتبط هستند؟ با وجود شواهد پراکنده‌ای که مصرف تریاک را با برخی سرطان‌ها مرتبط می‌دانست، تأثیر آن بر روی سرطان روده بزرگ به خوبی بررسی نشده بود و نتایج مطالعات موجود نیز متناقض بود. این مطالعه با هدف پر کردن این شکاف علمی و ارائه شواهدی از جامعه خودمان برای سیاست‌گذاران حوزه سلامت و پیشگیری از سرطان طراحی شد.
وی افزود: دکتر محمد رضازاده را به عنوان مجری دانشجویی این طرح انتخاب کردیم که در اجرای پروژه همکاری داشته باشد. همچنین از اساتید و همکاران دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران که در جمع‌آوری داده‌ها و تحلیل آماری همراهی داشتند، تشکر و قدردانی می‌کنم.
عضو هیئت علمی در مرکز تحقیقات کولورکتال دانشگاه علوم پزشکی ایران خاطرنشان کرد: پژوهش حاضر یک مطالعه هم‌گروهی تاریخی (بازنگرانه) و چندمرکزی است که بر روی ۲۷۰ شرکت‌کننده بالای ۴۵ سال انجام شد و در آن به بررسی تأثیر دو عامل مهم سبک زندگی، یعنی مصرف سیگار و مصرف تریاک، بر روی سه محور اصلی سرطان کولورکتال پرداخته شد که می‌توان به خطر ابتلا به این سرطان، ویژگی‌های پاتولوژیک تومور (مانند مرحله، درجه و محل) و پیش‌آگهی و بقای کلی بیماران اشاره کرد.
وی بیان کرد: نوآوری و اهمیت این مطالعه در چند جنبه خلاصه می‌شود؛ بستر منحصربه‌فرد جغرافیایی: انجام این مطالعه در ایران، با توجه به شیوع نسبتاً بالای مصرف تریاک، فرصتی نادر برای مطالعه این متغیر در سطح جهان فراهم کرده است.
اکبری با اشاره به رویکرد جامع در این مطالبعه گفت: برخلاف بسیاری از مطالعات که تنها به بررسی ارتباط با خطر ابتلا بسنده می‌کنند، ارتباط مصرف این مواد را با ویژگی‌های ریز بالینی و بقای بیماران نیز به صورت طولی بررسی شده است.
وی به ارائه داده‌های عینی اشاره کرد و گفت: یافته‌ها نشان داد که اگرچه سیگار در تحلیل اولیه با افزایش خطر سرطان مرتبط است، اما با تعدیل متغیرهای مخدوش‌گر، این ارتباط به مرز معنی‌داری نزدیک می‌شود، در حالی که مصرف تریاک ارتباط مستقلی با پیش‌آگهی بدتر نشان نداد و جالب‌تر اینکه با کاهش تعداد پلاکت‌ها همراه بود.
عضو هیئت علمی در مرکز تحقیقات کولورکتال دانشگاه علوم پزشکی ایران خاطرنشان کرد: نتایج به دست آمده، بینش‌های مهمی را در اختیار پزشکان و برنامه‌ریزان حوزه سلامت قرار می‌دهد تا در غربالگری و رتبه‌بندی خطر بیماران، توجه ویژه‌تری به سن بالا، سابقه سیگار و بیماری‌های قلبی-عروقی شود. اگرچه مصرف تریاک در این مطالعه همبستگی مستقلی با بقا نشان نداد، اما ماهیت این مطالعه لزوم پژوهش‌های آینده با حجم نمونه بالاتر و دقت بیشتر در دوز مصرفی را گوشزد می‌کند. سرطان کولورکتال یکی از کشنده‌ترین سرطان‌هاست و سالانه هزینه‌های مالی و جانی سنگینی را بر مردم و نظام سلامت تحمیل می‌کند. این پژوهش با مشخص کردن عوامل خطری که به ویژه در جامعه شایع هستند (مانند مصرف تریاک و سیگار)، گام مهمی در جهت پیشگیری سطح اول و دوم برمی‌دارد.
وی افزود: دستاوردهای این مطالعه می‌تواند به باز کردن چند گره اساسی کمک کند که می‌توان به آگاهی‌بخشی عمومی(با ارائه شواهد علمی، به مردم کمک می‌کند تا خطرات مصرف این مواد را درک کنند و به سمت سبک زندگی سالم‌تر حرکت کنند)؛ بهبود غربالگری(با شناخت دقیق‌تر گروه‌های پرخطر (مثلاً مردان میانسال با سابقه سیگار و بیماری قلبی)، برنامه‌های غربالگری مانند کولونوسکوپی می‌توانند هدفمندتر شوند و هزینه‌ها کاهش یابد) و توجه به بیماری‌های همراه(نشان دادن ارتباط سرطان با بیماری‌هایی مانند ایسکمی قلبی، پزشکان را به مدیریت همزمان این شرایط در بیماران ترغیب می‌کند که می‌تواند به بقای بهتر آنها کمک کند) اشاره کرد. به عبارت ساده‌تر، این پژوهش کمک می‌کند تا بدانیم چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند تا بتوانیم سرطان را در مراحل اولیه و قابل درمان‌تر تشخیص دهیم.
اکبری با ارائه پیشنهادهایی برای پیشبرد تحقیقات، به محدودیت حجم نمونه مطالعه حاضر اشاره کرد و بر لزوم اختصاص بودجه هدفمند و حمایت مالی ویژه از سوی وزارت بهداشت و مؤسسات ملی تحقیقات برای اجرای مطالعات کوهورت وسیع‌تر با پیگیری طولانی‌مدت تأکید کرد تا اثر دوز و مدت مصرف تریاک و سیگار دقیق‌تر بررسی و عوامل مخدوش‌گر حذف شوند.
وی با بیان اینکه ارتباط مصرف اپیوم و سرطان صرفاً موضوعی اپیدمیولوژیک نیست، خواستار تشویق پژوهش‌های بین‌رشته‌ای و تشکیل شبکه‌های پژوهشی میان متخصصان سم‌شناسی، ژنتیک و میکروبیولوژی جهت دستیابی به مکانیسم‌های دقیق این ارتباط شد و در نهایت، ثبت و یکپارچه‌سازی داده‌های بالینی و پاتولوژی بیماران سرطانی در سامانه‌های ملی را برای تسهیل دسترسی پژوهشگران و جلوگیری از مطالعات موازی ضروری دانست.