به گزارش بهداشت نیوز، روز جهانی عصای سفید فرصتی برای بازخوانی مطالبات نابینایان و کم‌بینایان و توجه به موانعی است که این افراد در مسیر تحصیل، اشتغال و حضور مستقل در جامعه با آن روبه‌رو هستند؛ موانعی که گاه نه از محدودیت‌های فردی، بلکه از نبود زیرساخت‌های مناسب، دسترس‌پذیر نبودن خدمات عمومی و بی‌توجهی به نیازهای واقعی افراد دارای آسیب بینایی ناشی می‌شود.
در استان کردستان نیز نابینایان و کم‌بینایان، با وجود توانمندی‌ها و ظرفیت‌های فردی و اجتماعی، همچنان برای برخورداری از فرصت‌های برابر در بخش‌های مختلف زندگی با چالش‌هایی مواجه‌اند. مناسب‌سازی معابر و فضاهای شهری، دسترسی به منابع آموزشی، بهره‌مندی از فناوری‌های کمکی، فراهم شدن زمینه اشتغال متناسب با توانایی‌ها و اجرای قوانین حمایتی، از جمله مطالباتی است که فعالان این حوزه بر ضرورت پیگیری آن‌ها تأکید دارند.
در این میان، شنیدن روایت مستقیم افراد دارای آسیب بینایی می‌تواند تصویری روشن‌تر از مشکلات روزمره و راهکارهای موردنیاز ارائه دهد؛ روایت‌هایی که نشان می‌دهد عبور از نگاه ترحم‌آمیز و حرکت به سمت تأمین حقوق شهروندی، استقلال فردی و مشارکت اجتماعی، نیازمند برنامه‌ریزی عملی و همکاری دستگاه‌های مسئول است.
در همین راستا، در گفت‌وگو با طاهر رضایی، مدیر انجمن نابینایان و کم‌بینایان تریفه کردستان، و اسرین مرادی، دانشجوی نابینای رشته علوم تربیتی، مهم‌ترین چالش‌های این افراد در حوزه‌های تردد شهری، آموزش، اشتغال و حمایت‌های قانونی را بررسی کرده‌ایم؛ دو روایتی که از زاویه تجربه اجتماعی و زیسته، بر یک مطالبه مشترک تأکید دارند: فراهم شدن فرصت‌های برابر برای زندگی مستقل و حضور مؤثر در جامعه.
نابینایان برای تردد مستقل به شهر مناسب‌سازی‌شده نیاز دارند
طاهر رضایی، مدیر انجمن نابینایان و کم‌بینایان تریفه کردستان در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین مشکلات افراد نابینا و کم‌بینا، تردد مستقل و ایمن در سطح شهر است. متأسفانه بسیاری از معابر و فضاهای شهری به‌گونه‌ای طراحی نشده‌اند که این افراد بتوانند بدون کمک دیگران و با اطمینان خاطر رفت‌وآمد کنند.
وی افزود: مسیرهای ویژه نابینایان در پیاده‌روها، که با هدف تسهیل حرکت این افراد ایجاد شده‌اند، گاهی با موانعی مانند درختان، تیرهای برق، چاله‌ها و دریچه‌های فاضلاب مواجه هستند. وجود این موانع در مسیر حرکت، نه‌تنها استفاده از مسیرهای ویژه را دشوار می‌کند، بلکه احتمال برخورد و آسیب‌دیدگی افراد دارای آسیب بینایی را نیز افزایش می‌دهد.
رضایی ادامه داد: وجود داربست‌های ساختمانی در پیاده‌روها، به‌ویژه در مواردی که حفاظ ایمن و قابل تشخیصی ندارند، یکی دیگر از مشکلات جدی است؛ زیرا فرد نابینا ممکن است با سر یا صورت خود به این سازه‌ها برخورد کند و آسیب ببیند.
مدیر انجمن نابینایان و کم‌بینایان تریفه کردستان با اشاره به وضعیت نامناسب برخی مسیرهای عبور عابران پیاده گفت: نبود پل‌های مناسب و ایمن روی جوی‌های آب، پارک خودرو و موتورسیکلت در پیاده‌روها و باز شدن درهای برخی مغازه‌ها به سمت مسیر رفت‌وآمد عابران، از دیگر موانعی است که حرکت مستقل نابینایان را دشوار می‌کند.
وی تأکید کرد: مناسب‌سازی شهری نباید صرفاً به نصب مسیرهای ویژه نابینایان محدود شود؛ بلکه باید از زمان طراحی و اجرای پروژه‌های شهری تا نگهداری و رفع موانع، نیازهای این افراد در نظر گرفته شود. همچنین لازم است شهرداری‌ها و سایر دستگاه‌های مسئول، به‌صورت مستمر وضعیت معابر را بررسی و موانع موجود را برطرف کنند.
نابینایی به معنای ناتوانی در تصمیم‌گیری و زندگی مستقل نیست
رضایی در پاسخ به پرسشی درباره آنچه جامعه باید درباره افراد نابینا بداند، اظهار کرد: افراد نابینا و کم‌بینا، مانند سایر اعضای جامعه، از کرامت انسانی برخوردارند و می‌توانند به‌صورت مستقل فکر کنند، تصمیم بگیرند و مسئولیت زندگی خود را بر عهده بگیرند.
وی افزود: این افراد بیش از هر چیز به احترام، اعتماد و فراهم بودن شرایط مناسب نیاز دارند. وقتی محیط شهری دسترس‌پذیر باشد و خدمات عمومی به شکل مناسب ارائه شود، نابینایان نیز می‌توانند بسیاری از فعالیت‌های روزمره خود را مستقل انجام دهند.
مدیر انجمن نابینایان و کم‌بینایان تریفه کردستان تصریح کرد: نباید صرفاً به دلیل نابینایی، توانایی افراد را زیر سؤال برد یا در انجام امور شخصی و اجتماعی آنان محدودیت ایجاد کرد. حمایت واقعی به معنای فراهم کردن فرصت برابر و احترام گذاشتن به انتخاب و استقلال افراد است، نه تصمیم‌گیری به جای آنان.
کمبود منابع آموزشی دسترس‌پذیر، مانعی برای تحصیل نابینایان
رضایی با اشاره به چالش‌های دانش‌آموزان و دانشجویان نابینا گفت: یکی از محدودیت‌های موجود در حوزه آموزش، دسترسی نداشتن به بخشی از منابع درسی در قالب بریل یا نسخه‌های صوتی و دیجیتال قابل استفاده برای افراد نابیناست.
وی ادامه داد: در برخی رشته‌های تحصیلی نیز ممکن است زیرساخت‌ها، تجهیزات یا امکانات آموزشی لازم برای حضور مؤثر دانشجویان دارای آسیب بینایی فراهم نباشد. این مسئله می‌تواند انتخاب رشته و ادامه تحصیل را برای آنان دشوار کند.
وی با تأکید بر ضرورت توجه مراکز آموزشی به نیازهای این دانش‌آموزان و دانشجویان افزود: دسترس‌پذیر کردن کتاب‌ها و محتوای آموزشی، استفاده از فناوری‌های کمکی، فراهم کردن نرم‌افزارهای سازگار با صفحه‌خوان‌ها و آگاه‌سازی استادان و معلمان، می‌تواند به کاهش موانع آموزشی کمک کند.
بی‌اعتمادی کارفرمایان، از موانع اشتغال افراد نابینا
مدیر انجمن نابینایان و کم‌بینایان تریفه کردستان با اشاره به مشکلات اشتغال افراد دارای آسیب بینایی اظهار کرد: یکی از موانع مهم در این حوزه، اعتماد نداشتن کافی برخی کارفرمایان و حتی بعضی دستگاه‌های اجرایی به توانمندی‌های افراد نابینا و کم‌بیناست.
رضایی افزود: افراد دارای آسیب بینایی در صورت برخورداری از آموزش، مهارت و امکانات متناسب با شغل می‌توانند در حوزه‌های مختلف فعالیت کنند؛ اما گاهی پیش‌داوری درباره توانایی‌های آنان، فرصت ورود به بازار کار را محدود می‌کند.
وی ادامه داد: علاوه بر نگرش کارفرمایان، مناسب نبودن زیرساخت‌های محیط کار و فضاهای اداری نیز می‌تواند اشتغال و ادامه فعالیت حرفه‌ای این افراد را دشوار کند. بنابراین، لازم است دستگاه‌های اجرایی و کارفرمایان به جای تمرکز بر محدودیت بینایی، توانایی‌ها، تخصص و مهارت‌های فرد را معیار ارزیابی قرار دهند.
بانک‌ها و حمل‌ونقل عمومی نیز باید دسترس‌پذیر باشند
رضایی با اشاره به مشکلات دسترسی به خدمات عمومی گفت: مناسب‌سازی باید همه ابعاد زندگی شهری را در بر بگیرد؛ از پیاده‌روها و حمل‌ونقل عمومی گرفته تا بانک‌ها، ادارات و خدمات الکترونیکی.
وی افزود: اگر نرم‌افزارها و سامانه‌های بانکی با فناوری‌های کمکی و صفحه‌خوان‌ها سازگار نباشند، فرد نابینا ممکن است برای انجام امور ساده مالی نیز به کمک دیگران نیاز پیدا کند. این مسئله استقلال فردی و حفظ حریم خصوصی او را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
وی خاطرنشان کرد: مناسب‌سازی صرفاً به ایجاد مسیر فیزیکی محدود نمی‌شود؛ خدمات دیجیتال و سامانه‌های اینترنتی نیز باید به شکلی طراحی شوند که افراد نابینا و کم‌بینا بتوانند به‌طور مستقل از آن‌ها استفاده کنند. در کنار این موضوع، بهبود دسترس‌پذیری حمل‌ونقل عمومی و فضاهای اداری نیز ضروری است.
ضرورت اجرای قوانین حمایتی و ایجاد فرصت‌های شغلی
رضایی با اشاره به شرایط اقتصادی افراد دارای معلولیت گفت: بسیاری از افراد نابینا و کم‌بینا و خانواده‌های آنان با مشکلات معیشتی و فشارهای مالی روبه‌رو هستند و لازم است مسئولان اجرای قوانین حمایتی را با جدیت بیشتری دنبال کنند.
وی خواستار تسریع در اجرای مواد ۷ و ۲۷ قانون حمایت از حقوق معلولان شد و افزود: ایجاد فرصت‌های شغلی متناسب با توانایی‌های افراد دارای آسیب بینایی باید در اولویت برنامه‌های حمایتی قرار گیرد.
مدیر انجمن نابینایان و کم‌بینایان تریفه کردستان تأکید کرد: اشتغال فقط منبع درآمد نیست؛ داشتن شغل مناسب می‌تواند به افزایش اعتمادبه‌نفس، استقلال مالی، تقویت سلامت روان و مشارکت اجتماعی افراد نیز کمک کند. از این رو، انتظار می‌رود مسئولان با اجرای قوانین موجود، رفع موانع استخدامی و فراهم کردن محیط‌های کاری دسترس‌پذیر، زمینه حضور مؤثرتر نابینایان و کم‌بینایان را در جامعه فراهم کنند.
از پیاده‌روهای ناایمن تا فرصت‌های شغلی محدود؛ نابینایان کردستان در انتظار برابری
سهمیه استخدامی افراد دارای آسیب بینایی در کردستان با نیازهای واقعی آنان تناسب ندارد
اسرین مرادی، یک دانشجوی نابینای رشته علوم تربیتی دانشگاه آزاد اسلامی کردستان نیز اظهار کرد: در حال حاضر، زمینه تحصیل افراد نابینا و کم‌بینا بیشتر در رشته‌هایی فراهم شده است که اتکای بیشتری به مطالعه و حفظ مطالب دارند؛ در حالی که جامعه با سرعت زیادی در حال حرکت به سمت توسعه فناوری و هوش مصنوعی است و این تحولات می‌تواند زندگی افراد دارای آسیب بینایی را نیز متحول کند.
وی افزود: پیشرفت فناوری‌های کمکی، از جمله هوش مصنوعی و ابزارهای دسترس‌پذیر، فرصت‌های بیشتری برای افزایش استقلال نابینایان فراهم کرده است. اگر این ظرفیت‌ها تقویت شود و امکانات لازم در اختیار افراد قرار گیرد، آنان می‌توانند در حوزه‌های مختلف آموزشی و اجتماعی فعال‌تر باشند و زندگی مستقل‌تری را تجربه کنند.
این دانشجوی نابینای رشته علوم تربیتی دانشگاه آزاد اسلامی کردستان با تأکید بر ضرورت بازنگری در امکانات آموزشی ادامه داد: باید از ظرفیت و تجربه خود دانش‌آموزان و دانشجویان دارای آسیب بینایی نیز استفاده شود تا راهکارهای ارائه‌شده متناسب با نیازهای واقعی آنان باشد.
تأخیر در تأمین منشی کنکور، فرصت داوطلبان نابینا را تهدید می‌کند
مرادی یکی از مشکلات جدی داوطلبان نابینا و کم‌بینا را نحوه تأمین منشی و دفترچه‌های بریل در آزمون‌های سراسری دانست و گفت: در کنکور سال ۱۴۰۵، برخی داوطلبان در کردستان هنگام ثبت‌نام، نیاز خود به منشی و دفترچه بریل را اعلام کرده بودند، اما هنگام مراجعه به حوزه امتحانی متوجه شدند که منشی برای آنان در نظر گرفته نشده است.
وی با اشاره به تجربه داوطلبان کنکور زبان انگلیسی افزود: در مواردی، داوطلبان پس از حضور در حوزه امتحانی و آغاز آزمون متوجه شدند که نیروی مورد نیاز برای خواندن سؤالات در اختیارشان نیست. بنا بر آنچه در این تجربه رخ داده است، حدود یک ساعت و نیم از زمان آزمون گذشته بود تا با هماهنگی مسئولان دانشگاه، یکی از همکاران برای خواندن سؤالات به داوطلب کمک کند.
مرادی تأکید کرد: چنین تأخیری می‌تواند فشار روانی و اضطراب زیادی به داوطلب وارد کند و فرصت پاسخ‌گویی او را کاهش دهد. دانش‌آموزی که سه سال برای کنکور تلاش کرده است، نباید به دلیل فراهم نبودن امکاناتی که از قبل درخواست کرده، بخشی از فرصت خود را از دست بدهد.
وی با بیان اینکه در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی نیروهای متخصص وجود دارند، افزود: انتظار می‌رود مسئولان حوزه‌های برگزاری کنکور، پیش از روز آزمون نیازهای داوطلبان دارای آسیب بینایی را بررسی و برای تأمین منشی واجد شرایط برنامه‌ریزی کنند.
این دانشجو به‌ویژه بر ضرورت توجه به داوطلبان رشته زبان انگلیسی تأکید کرد و گفت: اگر برای خواندن سؤالات به نیروی آشنا با زبان انگلیسی نیاز است، باید از قبل برای تأمین چنین نیرویی اقدام شود. نمی‌توان در روز آزمون، نبود امکانات را بهانه کرد؛ در حالی که امکان برنامه‌ریزی قبلی وجود دارد.
مرادی خواستار آن شد که مسئولان دانشگاه‌ها و سایر مراکز برگزارکننده آزمون، تجربه‌های پیشین را بررسی کنند و اجازه ندهند این مشکل در سال‌های آینده تکرار شود.
مطالبات افراد دارای معلولیت نباید فقط در مناسبت‌ها مطرح شود
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تکرار مطالبات افراد نابینا و کم‌بینا در مناسبت‌های مختلف اظهار کرد: هر سال درخواست‌ها و مشکلات خود را با مسئولان در میان می‌گذاریم، اما انتظار داریم مطالبی که در مناسبت‌هایی مانند روز جهانی عصای سفید مطرح می‌شود، پس از پایان آن روز فراموش نشود.
مرادی افزود: مسئولان در هر جایگاهی که قرار دارند، می‌توانند با انجام وظایف و مسئولیت‌های خود بخشی از مشکلات افراد دارای معلولیت را برطرف کنند. اگر هر دستگاه سهم خود را به‌درستی انجام دهد، مجموعه این اقدامات می‌تواند به تحقق مطالبات منجر شود.
وی تأکید کرد: انتظار ما این است که درخواست‌های افراد دارای آسیب بینایی صرفاً در حد شعار باقی نماند و مسئولان برای عملیاتی شدن آن‌ها اقدام کنند. حتی برداشتن گام‌های کوچک از سوی هر دستگاه می‌تواند در کنار اقدامات سایر نهادها، تغییر مؤثری در زندگی این افراد ایجاد کند.
تأکید بر اجرای مواد ۷ و ۲۷ قانون حمایت از حقوق معلولان
این دانشجوی نابینا با اشاره به مشکلات معیشتی افراد دارای معلولیت گفت: بسیاری از افراد نابینا و کم‌بینا به دلیل نداشتن شغل و درآمد کافی، پیگیر بهره‌مندی از حمایت‌های پیش‌بینی‌شده در قانون حمایت از حقوق معلولان هستند؛ اما در این مسیر با مشکلات و پاسخ‌های متفاوتی از سوی دستگاه‌های مسئول مواجه می‌شوند.
مرادی با اشاره به ماده ۲۷ این قانون اظهار کرد: افراد دارای معلولیت شدید و خیلی شدید که شرایط مقرر در قانون را دارند و فاقد شغل و درآمد هستند، برای تأمین نیازهای اولیه زندگی به حمایت نیاز دارند. انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول در بررسی درخواست‌ها و اجرای حمایت‌های قانونی، شرایط اقتصادی این افراد را نیز در نظر بگیرند.
وی افزود: شرایط اقتصادی به‌گونه‌ای است که تأمین هزینه‌های اولیه زندگی برای بسیاری از خانواده‌های دارای فرد معلول دشوار شده است. وقتی فرد منبع درآمد مشخصی ندارد، حتی تهیه اقلام ضروری روزانه نیز به چالشی جدی تبدیل می‌شود؛ بنابراین، پیش از انتظار برای مشارکت گسترده اجتماعی، باید به نیازهای پایه و معیشتی این افراد توجه شود.
مرادی ادامه داد: در موضوع اجرای مواد ۷ و ۲۷ قانون حمایت از حقوق معلولان، افراد دارای آسیب بینایی و دیگر افراد دارای معلولیت با مشکلاتی روبه‌رو هستند و لازم است مسئولان درخواست‌های آنان را با دقت و جدیت بیشتری بررسی کنند.
وی خواستار پیگیری مؤثرتر حمایت‌های قانونی و ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار شد و گفت: حمایت معیشتی و اشتغال باید به‌گونه‌ای دنبال شود که افراد دارای معلولیت بتوانند با حفظ کرامت انسانی، نیازهای اولیه خود را تأمین کنند و از استقلال بیشتری برخوردار شوند.
انتقاد از ظرفیت‌های استخدامی افراد دارای معلولیت در کردستان
مرادی در ادامه با اشاره به انتشار دفترچه دومین آزمون استخدامی ویژه افراد دارای معلولیت در مهرماه ۱۴۰۵ گفت: انتظار می‌رود ظرفیت‌های استخدامی استان کردستان به‌گونه‌ای پیش‌بینی شود که با نیازها، تخصص‌ها و شرایط افراد دارای معلولیت در استان تناسب داشته باشد.
وی با بیان اینکه در این آزمون دستگاه‌های اجرایی مختلفی حضور داشتند، افزود: به گفته این دانشجو، با وجود تعدد دستگاه‌های اجرایی، ظرفیت‌های در نظر گرفته‌شده برای افراد نابینا و کم‌بینا در کردستان محدود بوده است و برخی رشته‌های تخصصی مورد نیاز این افراد در دفترچه دیده نمی‌شد.
مرادی با اشاره به ظرفیت‌های اعلام‌شده در آموزش و پرورش گفت: در برخی رشته‌ها، از جمله رشته‌های مرتبط با آموزش ابتدایی، ظرفیت‌هایی پیش‌بینی شده بود، اما از نگاه او این ظرفیت‌ها پاسخ‌گوی نیازهای افراد دارای آسیب بینایی نبود؛ به‌ویژه آنکه داوطلبان نگران بودند با وجود امکان ثبت‌نام، در مراحل بعدی ارزیابی و مصاحبه به دلیل شرایط مرتبط با معلولیت رد شوند.
وی افزود: در رشته‌هایی مانند امور تربیتی، مشاوره و مربی سلامت نیز به گفته او، ظرفیت متناسبی برای داوطلبان نابینا و کم‌بینا در استان پیش‌بینی نشده بود. همچنین مرادی با اشاره به نبود ظرفیت مورد انتظار در برخی دستگاه‌ها، از مسئولان خواست در برنامه‌ریزی آزمون‌های بعدی به تخصص و توانایی متقاضیان توجه بیشتری داشته باشند.
این دانشجو که خود دارای مدرک کارشناسی علوم تربیتی است، گفت: با وجود برخورداری از مدرک دانشگاهی، در دفترچه آزمون استخدامی رشته‌محل متناسبی در استان پیدا نکرده است که بتواند با اطمینان از تناسب شرایط شغلی و تخصص خود در آن شرکت کند.
مرادی تأکید کرد: مسئله فقط تعداد ظرفیت‌ها نیست، بلکه باید بررسی شود چه تعداد از فرصت‌های شغلی اعلام‌شده واقعاً امکان رقابت و استخدام افراد نابینا و کم‌بینا را فراهم می‌کنند. وجود ظرفیت در دفترچه، زمانی می‌تواند مؤثر باشد که رشته تحصیلی، شرایط احراز و الزامات شغلی با توانایی‌های داوطلبان تناسب داشته باشد.
وی افزود: افراد دارای آسیب بینایی می‌دانند که آزمون‌های استخدامی ویژه معلولان، گروه‌های مختلفی از افراد دارای معلولیت را در بر می‌گیرد؛ با این حال، انتظار دارند دستگاه‌های اجرایی برای استفاده از توانمندی‌های نابینایان و کم‌بینایان نیز برنامه مشخصی داشته باشند.
«فرصت برابر» باید در آموزش، اشتغال و معیشت دیده شود
مرادی در پایان گفت: افراد نابینا و کم‌بینا برای پیشرفت به ترحم نیاز ندارند؛ آنچه اهمیت دارد، فراهم شدن امکانات دسترس‌پذیر، فرصت‌های برابر آموزشی و شغلی و اجرای حمایت‌های قانونی است.
وی افزود: مسئولان باید مطالبات این افراد را جدی بگیرند و در کنار بیان وعده‌ها، گزارش روشنی از اقداماتی که برای رفع مشکلات انجام شده است ارائه دهند. تداوم مشکلات در حوزه آموزش، آزمون‌های استخدامی و تأمین معیشت نشان می‌دهد که برای رسیدن به شرایط مطلوب، هنوز اقدامات بیشتری لازم است.
این دانشجوی نابینا تأکید کرد: افراد دارای آسیب بینایی توانایی تحصیل، اشتغال و مشارکت مؤثر در جامعه را دارند؛ به شرط آنکه موانع موجود برطرف شود و فرصت حضور مستقل و برابر برای آنان فراهم آید.
منبع: ایسنا