به گزارش بهداشت نیوز، الهام اکبرزاده با بیان اینکه نوجوانی دوره‌ای مهم برای شکل‌گیری هویت و پاسخ به این پرسش است که «من چه کسی هستم؟»، اظهار کرد: در این دوره، نگاه دیگران می‌تواند نقش پررنگی در ارزیابی فرد از خودش پیدا کند و شبکه‌های اجتماعی این فرآیند را با فراهم کردن امکان مقایسه دائمی با دیگران تشدید کرده‌اند.
روان‌درمانگر زوج، خانواده و نوجوان افزود: نوجوان در فضای مجازی معمولا با بخش انتخاب‌شده و ویرایش‌شده زندگی دیگران مواجه است؛ تصاویری از ظواهر، موفقیت، روابط، سفرها و دستاوردها، بدون اینکه الزاما دشواری‌ها و شکست‌های پشت این تصاویر را ببیند، بنابراین ممکن است زندگی واقعی خود را با «ویترین» زندگی دیگران مقایسه کند که این مقایسه، به‌ویژه زمانی که فرد احساس کند از معیارهای مورد انتظار فاصله دارد، می‌تواند با نارضایتی از خود، کاهش رضایت از زندگی و آسیب به تصویر ذهنی از خود همراه شود.
وی ادامه داد: نکته مهم این است که مسئله صرفا استفاده از شبکه‌های اجتماعی نیست؛ نوع استفاده، میزان درگیری ذهنی و معنایی که نوجوان از بازخوردهای مجازی دریافت می‌کند اهمیت زیادی دارد. تلاش برای پیشرفت، به‌خودی‌خود مسئله‌ای منفی نیست و تفاوت مهمی میان «استانداردهای سالم» و «کمال‌گرایی آسیب‌زا» وجود دارد.
اکبرزاده بیان کرد: نوجوانی که هدف‌های مشخص دارد و در عین تلاش، می‌تواند اشتباهات خود را بپذیرد، معمولا با نوجوانی که ارزشمندی خود را به بی‌نقص بودن وابسته می‌کند، شرایط متفاوتی دارد، در کمال‌گرایی ناسالم، اشتباه کوچک ممکن است به معنای «من کافی نیستم» یا «من شکست خورده‌ام» تعبیر شود و چنین الگویی می‌تواند با اضطراب، خودانتقادی شدید، ترس از شکست، اهمال‌کاری، احساس ناکافی‌بودن و فرسودگی روانی همراه شود.
وی با بیان اینکه والدین باید بیشتر از تمرکز صرف بر نتیجه، هزینه روانی رسیدن به نتیجه را ببینند، گفت: اگر نوجوان دائما نگران عملکرد خود است، از اشتباه کردن می‌ترسد، بعد از موفقیت نیز احساس رضایت نمی‌کند، خواب و آرامشش تحت تأثیر قرار گرفته یا ارزش خود را فقط بر اساس نمره، ظاهر یا موفقیت می‌سنجد، بهتر است این موضوع جدی گرفته شود.
اکبرزاده درباره تاثیر تأییدطلبی در فضای مجازی بر شکل‌گیری عزت نفس دختران نوجوان، تصریح کرد: عزت‌نفس سالم زمانی شکل می‌گیرد که فرد ارزش خود را تنها به ارزیابی دیگران وابسته نکند، اگر نوجوان به‌تدریج یاد بگیرد که تعداد لایک، دنبال‌کننده یا واکنش دیگران را معیار ارزشمندی خود قرار دهد، ممکن است یک منبع بیرونی برای ارزیابی خود ایجاد کند.
وی افزود: در این شرایط، بازخورد مثبت می‌تواند احساس ارزشمندی موقتی ایجاد کند و نبود آن، احساس طردشدگی یا ناکافی‌بودن که در نتیجه، نوجوان ممکن است به جای اینکه از خود بپرسد «من از کاری که انجام دادم چه احساسی دارم؟»، بیشتر به این فکر کند که «دیگران درباره من چه فکری می‌کنند؟»، البته باید توجه داشت که تأیید گرفتن از دیگران بخشی طبیعی از روابط انسانی است و مسئله زمانی ایجاد می‌شود که نیاز به تأیید به منبع اصلی ارزشمندی فرد تبدیل شود.
چگونگی برخورد والدین با فرزند مقایسه‌گر
اکبرزاده درباره مواجهه والدین با دختری که دائما خود را با دیگران مقایسه می‌کند، گفت: اولین قدم، شنیدن و اعتباردهی به احساس نوجوان است؛ نه اینکه فورا احساس او را اصلاح یا کوچک کنیم، جملاتی مانند «این‌قدر خودت را با بقیه مقایسه نکن» یا «تو که چیزی کم نداری» ممکن است نیت خوبی داشته باشند، اما لزوما به نوجوان کمک نمی‌کنند.
وی ادامه داد: بهتر است والد به جای رد کردن احساس، درباره آن کنجکاو شود: «وقتی خودت را با او مقایسه می‌کنی، فکر می‌کنی چه چیزی درباره خودت به ذهنت می‌رسد؟» این گفت‌وگو کمک می‌کند نوجوان به افکار و معیارهایی که پشت مقایسه قرار دارند، آگاه شود، همچنین والدین بهتر است خودشان الگوی مناسبی باشند؛ مثلا از مقایسه فرزند با همسالان، خواهر و برادر یا حتی مقایسه مداوم ظاهر خودشان با دیگران پرهیز کنند.
اکبرزاده بیان کرد: در مقابل، تحقیر، سرزنش، مقایسه مستقیم، تمرکز افراطی بر ظاهر و موفقیت و کنترل شدید و ناگهانی استفاده از فضای مجازی؛ معمولا به گفت‌وگوی سالم کمک نمی‌کند و هدف، حذف کامل فضای مجازی نیست؛ بلکه کمک به نوجوان برای داشتن رابطه‌ای آگاهانه‌تر با آن است.
وی به خودآگاهی که یکی از مهم‌ترین مهارت‌های کاهش فشار روانی ناشی از مقایسه‌گری، کمال‌گرایی و تأییدطلبی است، اشاره کرد و تصریح کرد: نوجوان باید بتواند احساسات، افکار و معیارهایی را که برای ارزیابی خودش استفاده می‌کند بشناسد و در کنار آن، مهارت تفکر انتقادی نسبت به محتوای فضای مجازی اهمیت زیادی دارد؛ یعنی نوجوان بداند آنچه در شبکه‌های اجتماعی می‌بیند، الزاما تصویر کاملی از واقعیت نیست.
اکبرزاده اضافه کرد: همچنین لازم است مهارت‌هایی مانند خودشفقتی، تنظیم هیجان، تحمل اشتباه و شکست، حل مسئله، برقراری روابط سالم و تعیین مرز در فضای مجازی تقویت شود، نوجوان باید تجربه کند که ارزشمندی او فقط به ظاهر، نمره، موفقیت یا نظر دیگران وابسته نیست؛ خانواده با ایجاد رابطه امن، پذیرش بدون قید و شرط و پرهیز از مقایسه در این زمینه نقش اساسی دارد.
وی افزود: مدرسه می‌تواند با آموزش سواد رسانه‌ای، مهارت‌های زندگی، تاب‌آوری، خودشناسی و ایجاد فضای حمایتگر، از سلامت روان دانش‌آموزان حمایت کند، همچنین رسانه‌ها نیز در کنار سرگرمی، مسئولیت مهمی در ارائه تصویرهای متنوع‌تر و واقع‌بینانه‌تر از زندگی، موفقیت و زیبایی دارند.
اکبرزاده یادآور شد: در نهایت، هدف این نیست که دختر نوجوان را از مقایسه، کمال‌گرایی یا نیاز به تأیید کاملا دور کنیم؛ چنین انتظاری واقع‌بینانه نیست، درواقع هدف این است که به او کمک کنیم ارزش خود را تنها از آینه نگاه دیگران نگیرد و بتواند خودش را با معیارهای انسانی‌تر و واقع‌بینانه‌تری ارزیابی کند.
منبع: ایسنا