به گزارش بهداشت نیوز، دکتر فریدون عزیزی در نشست خبری «سبک زندگی صحیح و داروهای لاغری» که امروز برگزار شد، اظهار کرد: حدود صد سال است که انسانها با مساله اضافه وزن و چاقی دستوپنجه نرم میکنند. شرایط زندگی انسانها طی سالهای گذشته به نحوی بود که با محدودیت دسترسی به موادغذایی مواجه بودند اما ماشینیشدن زندگی و دسترسی همیشگی به موادغذایی در تمام سال سبب شده که انسانها با پدیده چاقی و اضافه وزن مواجه شوند.
او درباره وضعیت اضافهوزن و چاقی در سطح جهان توضیح داد: حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد مردم اغلب کشورها به اضافه وزن و چاقی مبتلا هستند. اگر شاخص توده بدنی BMI حدود ۲۵ باشد، فرد به اضافهوزن مبتلا است و اگر این میزان بالای ۳۰ باشد فرد دچار چاقی است.
اضافهوزن و چاقی در ۷۵ درصد تهرانیها
رئیس پژوهشکده علوم غدد درونریز و متابولیسم دانشگاه علومپزشکی شهید بهشتی ادامه داد: حدود ۷۵ درصد تهرانیها به اضافه وزن و چاقی مبتلا هستند. اضافهوزن در کشور ما شایعتر است؛ در حالی که چاقی در ایالاتمتحده شایعتر است.
رئیس پژوهشکده علوم غدد درونریز و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با بیان اینکه کشورهای پیشرفته در زمینه شیوع چاقی به مرحلهای از ثبات رسیدهاند، توضیح داد: کشورهای در حال پیشرفت همچنان با سرعت زیادی با افزایش اضافهوزن و چاقی مواجه هستند؛ بنابراین اگر اقدامات عمدهای انجام نشود، این روند ادامه خواهد داشت. بخش عمده اقدامات برای کنترل اضافهوزن و چاقی باید در حوزه پیشگیری و سلامت عمومی توسط کشور انجام شود و اصلاح شیوه زندگی افراد در جامعه نیز اهمیت زیادی دارد.
او با بیان اینکه ۵ تا ۱۰ درصد افراد را میتوان با روشهای عمده به وزن طبیعی برگرداند، تصریح کرد: به همین دلیل، مصرف داروهای کاهش وزن یکی از مسائلی است که برای افراد مبتلا به چاقی مطرح شده است. بسیاری از افراد مبتلا به چاقی ممکن است با رژیم غذایی و کاهش وزن، مقداری از وزن خود را کاهش دهند، اما در اکثر موارد دوباره وزن کاهشیافته بازمیگردد.
عزیزی گفت: میزان داروهای کاهش وزن طی ۴۰ تا ۵۰ سال گذشته چندان زیاد نبودند و حدود ۵ درصد اثرگذاری داشتند. اثرگذاری داروهای کاهش وزن آن بازه زمانی به ندرت به ۱۰ درصد میرسید. اثرگذاری محدود داروهای کاهشوزن در گذشته سبب شد که چندان مورد استقبال قرار نگیرند.
داروهای جدید کاهش وزن مفیدند، اما بیرویه مصرف نشوند
او درباره داروهای جدید کاهش وزن اظهار کرد: داروهای جدید قویتر هستند و در ابتدا به صورت روزانه مصرف میشدند، اما داروهای تزریقی هفتگی در دسترس هستند و ممکن است شکل خوراکی داروها تا دو ماه آینده به کشور وارد شود. سهولت مصرف این داروها و میزان کاهش وزن بیشتری که ایجاد میکنند، سبب شده توجه به این داروها افزایش پیدا کند. در برخی افراد حتی کاهش ۲۰ درصدی وزن نیز مشاهده میشود، البته همه افراد چنین میزان کاهش وزنی را تجربه نمیکنند.
کاهش ۱۰ درصدی وزن و کمک به بهبود شاخصهای سلامت
عزیزی با بیان اینکه کاهش ۱۰ درصدی وزن میتواند به بهبود برخی شاخصهای سلامت کمک کند، گفت: اگر هدف، بهبود شاخصهای مرتبط با چاقی باشد، کاهش حدود ۱۰ درصد وزن معمولا میتواند موجب بهبود بسیاری از مشکلات مانند فشار خون شود؛ اما برای پیشگیری از بیماریهای قلبیعروقی، کاهش وزن بیشتری در حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد مورد نیاز است.
او با بیان اینکه دستیابی به کاهش وزن ۱۵ تا ۲۰ درصدی با بسیاری از روشهای قدیمی امکانپذیر نبود، گفت: اکنون داروهای تزریقی جدید و جراحی چاقی از روشهایی هستند که میتوانند به چنین میزان کاهش وزنی کمک کنند.
عزیزی همچنین با بیان اینکه مصرف منطقی داروها ضرورت دارد، اظهار کرد: تمام داروها باید به شکل منطقی مصرف شود و نحوه مصرف صحیح دارو باید به جامعه ارائه شود. به نظر میرسد، این موضوع در کشور ما تا حدودی با مشکل مواجه است. داروهای جدید کاهش وزن، داروهای بسیار مفیدی هستند و در بسیاری از موارد باید مورد استفاده قرار گیرند؛ اما مصرف بیرویه این داروها نیز یک چالش است.
رئیس پژوهشکده علوم غدد درونریز و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی شهید بهش درباره ارتباط داروهای جدید کاهش وزن با درمان دیابت گفت: مسئله دیابت نیز از گذشته با مشکلات عمدهای همراه بوده، اما درمان دیابت با کشف انسولین به تدریج پیشرفت کرد و داروهای جدید نیز شرایط درمان را آسانتر کردهاند.
او درباره شیوع دیابت نوع دو گفت: افزایش شیوع دیابت نوع ۲ در کشورهای گوناگون سبب شده داروهای جدیدی برای درمان این بیماری استفاده شود. برخی از داروهایی که امروز برای کاهش وزن مورد استفاده قرار میگیرند، در ابتدا برای درمان دیابت توسعه پیدا کردند و کاهش وزن، یکی از آثار آنها در بیماران دیابتی بود.
عزیزی ادامه داد: بعدها مشخص شد که این داروها در دوزهای بالاتر میتوانند در افراد غیردیابتی نیز به عنوان داروی کاهش وزن مورد استفاده قرار گیرند. بنابراین، آغاز استفاده از این داروها به عنوان یک درمان دارویی مفید در بیماران مبتلا به دیابت بود و سپس وارد حوزه درمان افراد مبتلا به چاقی شدند.
عزیزی در بخش دیگری از این نشست در پاسخ به پرسشی درباره احتمال ابتلا به دیابت در افراد غیردیابتی پس از مصرف داروهای کاهش وزن گفت: کاهش وزن یکی از موثرترین مداخلات برای جلوگیری از پیشرفت پیشدیابت به سمت دیابت است.
کاهش تراکم استخوانها با داروهای کاهش وزن؛ آری یا خیر؟
او درباره داروهای کاهش وزن و سلامت استخوانها گفت: در حال حاضر، برای کاهش تراکم استخوان و آسیب به سلامت استخوان، دغدغه خاصی درباره داروهای کاهش وزن وجود ندارد.
رئیس پژوهشکده علوم غدد درونریز و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی درباره عوارض داروهای کاهش وزن گفت: نمیتوان انتظار داشت که داروهای کاهش وزن مانند هر دارویی که وارد بازار میشود، هیچ عارضهای نداشته باشد. دارویی که وارد بازار میشود و مورد تایید مراجع علمی قرار میگیرد، پژوهشهای گستردهای را پشت سر گذاشته و در مجموع، کفه منافع و مضرات آن مورد ارزیابی قرار گرفته است. در عین حال نیز یک عارضه بسیار نادر به معنای شکست یک پروژه درمانی نیست. بسیاری از داروها عوارض بسیار نادری دارند و با اطلاعات علمی موجود میتوان تا حد بسیار بالایی از ایمنی دارو اطمینان داشت.
عزیزی در پاسخ به یک سوال درباره مصرف نمک یددار نیز گفت: میزان مصرف نمک باید محدود باشد و توصیه عمومی مصرف کمتر از حدود شش گرم در روز است؛ البته در برخی افراد بیمار مانند بیماریهای کلیوی باید میزان کمتری مصرف کنند. بسیاری از افراد در کشور ما غذای شور مصرف میکنند و با توجه به شیوع فشار خون، کاهش میزان مصرف نمک اهمیت زیادی دارد.
پیامدهای کمبود ید
او درباره برنامه غنیسازی نمک با ید در کشور اظهار کرد: طی چند دهه گذشته، در کشور از نمک یددار استفاده شده است؛ چراکه نمکی که از سنگ یا دریا تهیه میشود، لزوماً به اندازه کافی ید ندارد.
این پزشک درباره پیامدهای کمبود ید گفت: کمبود ید بهویژه در دوران بارداری و کودکی میتواند موجب کاهش هوش شود. برنامه استفاده از نمک یددار طی چند دهه گذشته، یک اقدام پیشگیرانه بوده که نتایج خود را نشان داده است.
رئیس پژوهشکده علوم غدد درونریز و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تاکید کرد: اگر فرد نمکی مصرف کند که ید کافی نداشته باشد، تامین ید مورد نیاز از طریق سایر مواد غذایی برای او به آسانی امکانپذیر نیست و به همین دلیل استفاده از نمک یددار، بهویژه برای کودکان، جوانان و زنان باردار اهمیت دارد.
وی درباره نمکهای رنگی نیز گفت: درباره برخی عوارض منتسب به نمکهای رنگی، موارد زیادی به اثبات نرسیده یا بیشتر در حد فرضیه مطرح شده است، اما نکته مهم این است که استفاده از این نمکها توصیه نمیشود چرا که ید ندارد.
نقش آموزش سلامت در اصلاح الگوی مصرف
عزیزی در پاسخ به ایسنا درباره نقش آموزش سلامت در اصلاح الگوی مصرف دارو گفت: آموزش سلامت یکی از مسائل بسیار مهم است و رسانهها در این زمینه نقش دارند. رسانهها معمولاً به موارد نادر و جراحیهای پیشرفته توجه زیادی میکنند، اما آموزش پیشگیریهای اولیه و ابتدایی کمتر مورد توجه قرار میگیرد؛ در حالی که با پیشگیری میتوان از بروز بیماری یا کاهش عوامل خطر، مرگومیر و هزینههای درمان جلوگیری کرد.
رئیس پژوهشکده علوم غدد درونریز و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی گفت: رسانهها باید آموزش سلامت را جدیتر دنبال کنند تا مردم بدانند دارو نباید بدون نظر پزشک مصرف شود.
وی با اشاره به اطلاعات پزشکی منتشرشده در فضای مجازی اظهار کرد: بخش قابل توجهی از اطلاعات پزشکی منتشرشده در سایتها و فضای مجازی با واقعیت علمی منطبق نیست و افراد نباید صرفا براساس مطالبی که در فضای مجازی میخوانند، درباره مصرف دارو تصمیم بگیرند. علاوه بر آموزش سلامت، مقررات و قوانین نیز باید تقویت شود تا از مصرف غیرمنطقی دارو جلوگیری شود.
او درباره ضرورت تدوین دستورالعمل آموزشی برای مصرف داروهای جدید کاهش وزن و پایش عوارض این داروها نیز اظهار کرد: تمام کشورها برای داروهایی که وارد بازار دارویی میشود، ضوابط مشخصی در نظر گرفتهاند. کشورهای پیشرفته معمولاً داروها توسط مراجع مسئول دارویی همان کشور مورد ارزیابی قرار میگیرند و در کشورهای کوچکتر نیز اگر دارویی از سوی مراجع معتبر دارویی آمریکا و اروپا تایید شده باشد، ممکن است همین تایید مبنای ارزیابی قرار گیرد.
داروهای کاهش وزن، حاصل سالها تحقیقات گسترده
دکتر فرهاد حسینپناه - رئیس انجمن متخصصین غدد درونریز و متابولیسم ایران در این نشست خبری اظهار کرد: داروهای کاهش وزن حاصل سالها تحقیقات دامنهدار و پژوهشهای بالینی گسترده است. متاسفانه، داروهایی که برای درمان چاقی حدود ۳۰ سال گذشته تولید شدند، اثربخشی چندانی نداشتند و به دلیل عوارضی که ایجاد میکردند پس از چند سال از بازار خارج شدند.
او ادامه داد: داروهای قدیمی حداکثر میتوانستند حدود پنج تا هفت درصد و به ندرت ۱۰ درصد کاهش وزن ایجاد کنند، اما با داروهای جدید به مرزهای جدیدی از کاهش وزن رسیدهاند؛ بهطور مثال، یکی از این داروها میتواند حدود ۱۵ درصد و با برخی دیگر بیش از ۲۰ تا ۲۵ درصد کاهش وزن ایجاد میکنند.
رئیس انجمن متخصصین غدد درونریز و متابولیسم ایران با بیان اینکه کاهش وزن باید با هدف بهبود پیامدهای نامناسب اضافهوزن انجام شود، گفت: برای بهبود کبد چرب حداقل حدود ۱۰ درصد کاهش وزن و برای بهبود اختلالات تنفسی هنگام خواب حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش وزن مورد نیاز است. همچنین برای کاهش عوارض قلبی در آینده، کاهش حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد وزن توصیه میشود.
این استاد دانشگاه درباره داروهای جدید کاهش وزن گفت: ابزارهایی که تاکنون برای کاهش وزن داشتیم، در دستیابی به این میزان کاهش وزن چندان موفق نبودند، اما با ورود داروهای جدید، بهخصوص داروهایی که از سال ۲۰۲۱ مورد تایید قرار گرفتهاند، ابزارهای قابل اطمینانتری برای درمان چاقی در اختیار داریم.
اهمیت ایمنی در کنار اثربخشی داروهای کاهش وزن
حسینپناه درباره داروهای کاهش وزن اظهار کرد: ارتباط با داروهای چاقی، علاوه بر اثربخشی، مسئله ایمنی نیز اهمیت دارد. درباره اثربخشی این داروها شواهد بالینی قوی وجود دارد و برخلاف برخی داروهای قدیمی که پس از مدتی به دلیل عوارض از بازار خارج میشدند، در حال حاضر اطمینان نسبی نسبت به ایمنی این داروها وجود دارد. این داروها یک فرصت برای درمان چاقی هستند و اکنون ابزار علمی قابل قبولی در اختیار داریم، اما نباید استفاده از این ابزار درمانی به یک تهدید تبدیل شود و باید از آن به شکل علمی و منطقی استفاده کرد.
احتمال ورود داروهای خوراکی کاهش وزن
در ادامه دکتر مجید ولیزاده، رئیس مرکز تحقیقات چاقی دانشگاه علومپزشکی شهید بهشتی درباره استفاده از داروهای جدید کاهش وزن گفت: بسیاری از بیماران از این داروها با عنوان داروی لاغری یاد میکنند، در حالی که این داروها در حوزه درمان چاقی و به عنوان داروهای کاهنده وزن مورد استفاده قرار میگیرند. داروهای خوراکی نیز در این حوزه به بازار خواهند آمد و اینکه دارویی که در سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۳ در دنیا تایید شده، اکنون در کشور ما تولید میشود، نشاندهنده توانمندی صنعت داروسازی کشور است.
او با بیان اینکه توجه به اندیکاسیونهای علمی مصرف دارو ضرورت دارد، اظهار کرد: مسئله مهم این است که چه افرادی باید از این داروها استفاده کنند و پیش از مصرف باید وضعیت سلامت فرد مورد ارزیابی قرار گیرد.
اهمیت توجه به توده عضلانی و استخوانی در کاهش وزن
این پزشک ادامه داد: در ارتباط با ارزیابی کاهش وزن نباید تنها عدد روی ترازو را ملاک قرار داد، چراکه وزن شامل اجزای مختلفی مانند استخوان، چربی و بافت عضلانی میشود. بنابراین میبایست مشخص شود فرد چه میزان چربی و عضله از دست میدهد. این مسئله برای سنین بالا اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه کاهش توده عضلانی میتواند خطر زمین خوردن را افزایش دهد. وضعیت استخوان نیز باید مورد توجه قرار گیرد تا سلامت استخوان حفظ شود.
وی با بیان اینکه درمان دارویی چاقی کوتاهمدت نیست، اظهار کرد: اینکه تصور کنیم فرد دو یا سه ماه دارو مصرف میکند و سپس آن را کنار میگذارد، نگاه صحیحی به درمان چاقی نیست و باید درمان نسبتا طولانیمدت مدنظر قرار گیرد. مصرف خودسرانه یا استفاده از دارو تحت نظر افراد غیرمجرب میتواند مشکلات متعددی برای فرد ایجاد کند.
در ادامه دکتر محمد هاشمی، دبیر انجمن علمی پیشگیری و درمان چاقی ایران در این نشست خبری گفت: دارو کالایی نیست که فرد براساس تشخیص خودش آن را تهیه و مصرف کند. پزشک باید با توجه به دانش خود، مزایا و مضرات دارو و شرایط بیمار، آن را تجویز کند. داروهای جدید کاهش وزن نیز از همین قاعده پیروی میکنند و باید توسط پزشک تجویز و در محل مناسب عرضه شوند. به همین دلیل است که اساسا تبلیغ دارو در کشورهای قانونمند مجاز نیست؛ چراکه افراد خودشان نمیتوانند تشخیص دهند چه دارویی برای آنها مناسب است.
بازگشت به وزن قبلی پس از داروهای کاهش وزن، چقدر است؟
این پزشک درباره تبلیغات داروهای کاهش وزن اظهار کرد: در حوزه توزیع و تبلیغات این داروها شاهد شرایطی هستیم که میتواند با افزایش عوارض ناخواسته پزشکی یا بازگشت وزن همراه باشد. براساس نتایج مطالعات جهانی، بازگشت وزن حدود ۱۶ درصد گزارش شده، اما در کشور مطالعهای در این زمینه نداریم در مجموع مشاهدات عدد بیش از ۱۶ درصد را نشان میدهد.
هاشمی درباره ضرورت نظارت بر نحوه توزیع این داروها اظهار کرد: مراجع ذیصلاح باید بر نحوه توزیع این داروها نظارت داشته باشند، در حالی که وضعیت موجود نشان میدهد این بخش نیازمند توجه بیشتری است. پوسترهای تبلیغاتی مربوط به برندها و شرکتهای مختلف دارویی در برخی داروخانهها دیده میشود و در فضای مجازی نیز بلاگرها و افراد مختلف درباره این داروها تبلیغ میکنند. حتی در برخی آرایشگاهها نیز مواردی از عرضه این داروها مشاهده شده است.
دبیر انجمن علمی پیشگیری و درمان چاقی ایران گفت: افراد نباید خودسرانه دارو را تهیه و تزریق کنند؛ چراکه ممکن است صلاحیت لازم برای تشخیص شرایط مصرف آن را نداشته باشد.
منبع: ایسنا