به گزارش بهداشت نیوز، سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که فرآیند بازنگری در توصیههای مربوط به غربالگری و تشخیص هایپرگلیسمی یا افزایش قند خون در دوران بارداری را آغاز کرده است. این بازنگری با هدف بررسی شواهد علمی جدید و بهروزرسانی معیارهایی انجام میشود که پزشکان و نظامهای سلامت برای شناسایی اختلالات قند خون در دوران بارداری به کار میگیرند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی WHO، حدود یک مورد از هر شش تولد زنده در جهان با نوعی از افزایش قند خون در دوران بارداری همراه است؛ رقمی که معادل حدود ۲۱ میلیون تولد در سال برآورد شده است. این وضعیت میتواند شامل دیابتی باشد که پیش از بارداری وجود داشته، دیابتی که برای نخستینبار در دوران بارداری تشخیص داده میشود یا دیابت بارداری باشد.
دیابت بارداری چیست؟
دیابت بارداری نوعی افزایش غیرطبیعی قند خون است که در دوران بارداری ایجاد یا تشخیص داده میشود. تغییرات هورمونی دوران بارداری میتواند بر نحوه استفاده بدن از انسولین تأثیر بگذارد و در برخی زنان باعث افزایش سطح گلوکز خون شود.
البته هر افزایش قند خون در دوران بارداری الزاماً به معنای یکسان بودن شرایط پزشکی فرد نیست. یکی از چالشهای تشخیص، تمایز میان دیابت از قبل موجود، دیابت تشخیصدادهشده در دوران بارداری و دیابت بارداری است.
سازمان جهانی بهداشت نیز اعلام کرده است که تشخیص این شرایط، بهخصوص در مناطقی که شیوع دیابت تشخیصدادهنشده بالاست، میتواند پیچیده باشد.
چرا تشخیص دیابت بارداری اهمیت دارد؟
افزایش قند خون در دوران بارداری تنها یک تغییر آزمایشگاهی نیست و میتواند با افزایش خطر برخی عوارض برای مادر و نوزاد همراه باشد.
طبق اعلام WHO، هایپرگلیسمی در دوران بارداری با پیامدهایی مانند اختلالات فشار خون مرتبط با بارداری، مردهزایی، وزن بالای هنگام تولد، افت قند خون نوزاد و آسیبهای هنگام تولد ارتباط دارد. همچنین برخی پیامدهای طولانیمدت نیز ممکن است مورد توجه قرار گیرند.
به همین دلیل، شناسایی زنان بارداری که دچار افزایش قند خون هستند، یکی از بخشهای مهم مراقبتهای دوران بارداری محسوب میشود.
WHO به دنبال بازنگری معیارهای تشخیص است
سازمان جهانی بهداشت در ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که یک گروه تخصصی برای بررسی معیارهای غربالگری و تشخیص هایپرگلیسمی در دوران بارداری تشکیل شده است.
هدف این فرآیند، بررسی شواهد موجود و تعیین این موضوع است که آیا معیارها و توصیههای فعلی نیاز به بهروزرسانی دارند یا خیر.
این اقدام اهمیت زیادی دارد، زیرا معیارهای تشخیصی نقش مستقیمی در شناسایی افراد در معرض خطر دارند. تغییر معیارها میتواند بر نحوه غربالگری و تشخیص بیماران در نظامهای سلامت مختلف تأثیر بگذارد.
تفاوت دیابت بارداری با دیابت نوع ۱ و نوع ۲
دیابت بارداری را نباید با دیابت نوع یک یا نوع دو یکسان دانست.
در دیابت نوع یک، سیستم ایمنی بدن به سلولهای تولیدکننده انسولین حمله میکند و در نتیجه تولید انسولین بهشدت کاهش مییابد یا متوقف میشود.
در دیابت نوع دو، بدن معمولاً بهدرستی از انسولین استفاده نمیکند و با گذشت زمان ممکن است توانایی تولید انسولین نیز کاهش پیدا کند. سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که بیش از ۹۵ درصد افراد مبتلا به دیابت در جهان دارای دیابت نوع دو هستند.
اما دیابت بارداری در ارتباط با تغییرات متابولیکی دوران بارداری مطرح میشود و تشخیص آن نیازمند ارزیابی پزشکی و آزمایشهای مربوط به قند خون است.
چه زنانی باید بیشتر مورد توجه قرار گیرند؟
افزایش قند خون در دوران بارداری میتواند در زنان مختلف رخ دهد و نمیتوان تنها بر اساس ظاهر یا احساس فرد درباره وجود یا نبود آن قضاوت کرد.
به همین دلیل، مراقبتهای منظم دوران بارداری و انجام آزمایشهایی که پزشک یا نظام سلامت توصیه میکند اهمیت دارد.
برخی عوامل مانند سابقه دیابت، اضافهوزن، سابقه دیابت بارداری یا برخی ویژگیهای پزشکی میتوانند در ارزیابی خطر مورد توجه پزشک قرار گیرند؛ اما تشخیص نهایی بر اساس ارزیابی پزشکی و نتایج آزمایشها انجام میشود.
افزایش قند خون همیشه علامت مشخصی ندارد
یکی از نکات مهم درباره اختلالات قند خون این است که ممکن است فرد بدون داشتن علائم واضح دچار افزایش قند خون باشد.
به همین دلیل، تکیه بر علائم بهتنهایی نمیتواند جایگزین غربالگری و آزمایشهای پزشکی شود. مراقبتهای دوران بارداری فرصتی برای شناسایی مشکلاتی است که ممکن است در مراحل اولیه بدون علامت باشند.
اگر پزشک انجام آزمایش قند خون یا بررسیهای تکمیلی را توصیه کند، انجام آن میتواند به تشخیص بهموقع اختلالات احتمالی کمک کند.
پیامدهای افزایش قند خون برای نوزاد
سطح بالای قند خون مادر در دوران بارداری میتواند بر رشد جنین نیز تأثیر بگذارد. سازمان جهانی بهداشت از ماکروزومی یا وزن بالای هنگام تولد و افت قند خون نوزاد به عنوان برخی از پیامدهای مرتبط با هایپرگلیسمی در بارداری نام برده است.
همچنین برخی عوارض هنگام تولد ممکن است در ارتباط با شرایط مادر و جنین ایجاد شوند. به همین دلیل، مدیریت مناسب وضعیت قند خون در دوران بارداری اهمیت دارد.
چرا WHO اکنون این موضوع را بازنگری میکند؟
پزشکی و دانش مربوط به دیابت و بارداری در سالهای اخیر توسعه پیدا کرده است. همزمان، شیوع دیابت و عوامل خطر مرتبط با آن در بسیاری از جوامع تغییر کرده است.
سازمان جهانی بهداشت با بازنگری توصیههای خود تلاش میکند معیارهای مورد استفاده در نظامهای سلامت با شواهد علمی موجود هماهنگ باشند.
این فرآیند همچنین میتواند به روشنتر شدن تفاوت میان دیابت پیش از بارداری، دیابت تشخیصدادهشده در دوران بارداری و دیابت بارداری کمک کند؛ موضوعی که WHO آن را یکی از چالشهای تشخیصی مهم میداند.
آیا دیابت بارداری بعد از زایمان هم اهمیت دارد؟
تشخیص دیابت بارداری به پایان دوران بارداری محدود نمیشود. سابقه این بیماری میتواند برای مراقبتهای سلامت آینده فرد نیز اهمیت داشته باشد.
زنانی که در دوران بارداری با افزایش قند خون مواجه شدهاند، بهتر است درباره پیگیریهای بعدی با پزشک خود مشورت کنند؛ زیرا وضعیت متابولیک بدن پس از زایمان نیز ممکن است نیازمند ارزیابی باشد.
البته نوع و زمان انجام آزمایشهای بعدی باید بر اساس شرایط فردی و دستور پزشک تعیین شود.
اهمیت تغذیه و سبک زندگی در دوران بارداری
تغذیه متعادل، فعالیت بدنی متناسب با شرایط بارداری و رعایت توصیههای پزشک از بخشهای مهم مراقبتهای دوران بارداری هستند.
با این حال، زنان باردار نباید برای کنترل قند خون خودسرانه رژیمهای سخت یا محدودکننده را آغاز کنند. نیازهای تغذیهای در دوران بارداری متفاوت است و هرگونه تغییر جدی در رژیم غذایی بهتر است با نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود.
همچنین در صورت تشخیص دیابت بارداری، درمان و پایش باید طبق برنامهای باشد که تیم پزشکی برای فرد تعیین میکند.
یک خبر مهم برای مادران آینده
بازنگری معیارهای تشخیص افزایش قند خون در دوران بارداری از سوی سازمان جهانی بهداشت میتواند در آینده به تغییر یا بهروزرسانی برخی دستورالعملهای پزشکی منجر شود.
با این حال، اعلام آغاز این فرآیند به معنای آن نیست که افراد باید خودسرانه آزمایشها یا درمانهای خود را تغییر دهند. دستورالعملهای فعلی کشور محل زندگی و توصیه پزشک همچنان مبنای مراقبت فردی هستند تا زمانی که توصیههای جدید رسماً منتشر و وارد دستورالعملهای بالینی شوند.
جمعبندی
سازمان جهانی بهداشت در تازهترین اقدام خود، بازنگری معیارهای غربالگری و تشخیص هایپرگلیسمی در دوران بارداری را در دستور کار قرار داده است. بر اساس اطلاعات این سازمان، حدود ۲۱ میلیون تولد زنده در سال تحت تأثیر نوعی افزایش قند خون در دوران بارداری قرار میگیرند.
این وضعیت میتواند با افزایش خطر برخی عوارض برای مادر و نوزاد همراه باشد؛ از جمله اختلالات فشار خون بارداری، مردهزایی، وزن بالای هنگام تولد، افت قند خون نوزاد و آسیبهای هنگام تولد.
اقدام جدید WHO با هدف بررسی شواهد علمی و بهروزرسانی توصیههای مربوط به غربالگری و تشخیص انجام میشود. در این میان، انجام منظم مراقبتهای بارداری و پیروی از توصیههای پزشک همچنان یکی از مهمترین اقدامات برای حفظ سلامت مادر و جنین است.
منبع: سازمان جهانی بهداشت (WHO)، ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶.
اگر بخواهی، خبر بعدی را هم میتوانم درباره سرطان، قلب، مغز و حافظه، فشار خون، چاقی، تغذیه یا یک بیماری واگیردار با همین سبک و حجم بنویسم.