به گزارش بهداشت نیوز، در سالهای اخیر علاقه به روشهای سنتی و استفاده از گیاهان دارویی دوباره افزایش پیدا کرده است. بسیاری از خانوادهها برای مشکلات سادهای مانند نفخ، احساس سنگینی معده، بیخوابی یا استرس روزمره به سراغ دمنوشها میروند.
در طب سنتی ایرانی نیز گیاهان مختلف جایگاه ویژهای داشتهاند و برای هر گیاه، مزاج و کاربردهای متفاوتی در نظر گرفته میشده است.
با این حال، میان کاربرد سنتی یک گیاه و اثبات قطعی اثر درمانی آن تفاوت وجود دارد. بنابراین بهتر است دمنوشها را بهعنوان بخشی از سبک زندگی یا نوشیدنی گیاهی در نظر گرفت، نه جایگزین درمان بیماریهای جدی.
۱. نعناع؛ انتخاب محبوب برای بعد از غذا
دمنوش نعناع یکی از نوشیدنیهای گیاهی شناختهشده است که بسیاری از افراد آن را بعد از غذا مصرف میکنند.
نعناع در طب سنتی برای مشکلات گوارشی و احساس نفخ مورد توجه بوده است و برخی شواهد علمی نیز درباره اثر فرآوردههای نعناع بر بعضی علائم گوارشی وجود دارد.
با این حال، نعناع برای همه افراد انتخاب مناسبی نیست. در بعضی افراد مبتلا به رفلاکس معده، ممکن است علائم سوزش سر دل تشدید شود.
پس اگر بعد از مصرف نعناع احساس سوزش معده پیدا میکنید، بهتر است مصرف آن را ادامه ندهید.
۲. بابونه؛ دمنوش محبوب شبهای پراسترس
بابونه از شناختهشدهترین گیاهان دارویی است و در بسیاری از فرهنگها بهعنوان نوشیدنی آرامبخش استفاده میشود.
برخی افراد یک فنجان دمنوش بابونه را در ساعات پایانی شب مصرف میکنند و آن را بخشی از برنامه آرامسازی خود میدانند.
اما نباید از بابونه انتظار درمان قطعی بیخوابی یا اضطراب داشت.
همچنین افرادی که به برخی گیاهان خانواده کاسنیان حساسیت دارند، ممکن است نسبت به بابونه نیز واکنش آلرژیک نشان دهند.
۳. زنجبیل؛ گزینهای گرم و پرطرفدار
زنجبیل یکی دیگر از گیاهانی است که در طب سنتی کاربرد گستردهای دارد.
دمنوش زنجبیل معمولاً بهصورت گرم مصرف میشود و برخی افراد آن را برای تهوع یا ناراحتیهای گوارشی انتخاب میکنند.
زنجبیل نیز مانند هر ماده گیاهی دیگر برای همه افراد مناسب نیست و مصرف مقدار زیاد آن میتواند در برخی افراد باعث ناراحتی گوارشی شود.
افرادی که داروهای خاص، بهویژه داروهای مؤثر بر انعقاد خون مصرف میکنند، بهتر است درباره مصرف منظم مقادیر زیاد زنجبیل با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
۴. گلگاوزبان؛ دمنوشی که باید با احتیاط مصرف شود
گلگاوزبان در فرهنگ ایرانی یکی از دمنوشهای بسیار محبوب برای آرامش محسوب میشود و بسیاری از افراد آن را همراه با لیموعمانی مصرف میکنند.
اما درباره این گیاه باید یک نکته مهم را جدی گرفت: هر فرآورده گیاهی الزاماً برای مصرف طولانیمدت یا برای همه افراد مناسب نیست.
برخی انواع گلگاوزبان میتوانند حاوی ترکیباتی باشند که مصرف زیاد یا طولانیمدت آنها برای کبد مناسب نیست.
همچنین افرادی که بیماری زمینهای دارند، باردار هستند یا داروی خاصی مصرف میکنند، نباید بدون نظر متخصص به مصرف مداوم آن روی بیاورند.
۵. دارچین؛ خوشعطر اما نه برای مصرف بیحساب
دارچین هم در طب سنتی و هم در آشپزی ایرانی کاربرد فراوان دارد.
عطر و طعم آن باعث شده دمنوش دارچین در روزهای سرد سال طرفداران زیادی داشته باشد.
اما مصرف زیاد دارچین نیز ایده خوبی نیست. برخی انواع دارچین حاوی مادهای به نام کومارین هستند که مصرف زیاد و طولانیمدت آن میتواند برای کبد مشکلساز شود.
بنابراین «گیاهی بودن» نباید باعث شود تصور کنیم هر مقدار از یک ماده گیاهی بیخطر است.
طب سنتی درباره مزاج چه میگوید؟
در طب سنتی ایرانی، مفهوم «مزاج» جایگاه مهمی دارد و خوراکیها و گیاهان بر اساس ویژگیهایی مانند گرمی، سردی، خشکی و تری دستهبندی میشوند.
بر اساس این دیدگاه، انتخاب برخی خوراکیها باید با مزاج فرد و شرایط جسمی او هماهنگ باشد.
این مفاهیم بخشی از چارچوب طب سنتی هستند و با معیارهای تشخیصی پزشکی مدرن یکسان نیستند.
به همین دلیل، اگر فرد بیماری مشخصی دارد، نباید تشخیص پزشکی یا درمان استاندارد را صرفاً بر اساس مفهوم مزاج کنار بگذارد.
آیا دمنوش میتواند جای دارو را بگیرد؟
در بیماریهای جدی، پاسخ کوتاه خیر است.
دمنوش ممکن است در برخی شرایط بهعنوان یک نوشیدنی یا در کنار مراقبتهای معمول استفاده شود، اما نباید داروی تجویزشده را با آن جایگزین کرد.
برای مثال، فرد مبتلا به فشار خون بالا، دیابت یا بیماری قلبی نباید داروی خود را قطع کند و به جای آن فقط به دمنوش روی بیاورد.
قطع یا تغییر دارو باید با نظر پزشک انجام شود.
طبیعی بودن مساوی بیخطر بودن نیست
این یکی از مهمترین نکات درباره گیاهان دارویی است.
گیاهان حاوی مواد شیمیایی فعال هستند و همین ترکیبات میتوانند اثرات مفید یا ناخواسته ایجاد کنند.
برخی گیاهان نیز میتوانند با داروها تداخل داشته باشند.
به همین دلیل، اگر داروی روزانه مصرف میکنید، بهتر است پیش از مصرف مداوم یا دوز بالای گیاهان دارویی با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
چه کسانی باید بیشتر احتیاط کنند؟
زنان باردار یا شیرده، کودکان، سالمندان و افرادی که بیماریهای زمینهای دارند بهتر است در مصرف گیاهان دارویی محتاط باشند.
همچنین افراد مبتلا به بیماریهای کبدی یا کلیوی و کسانی که داروهای متعدد مصرف میکنند، نباید بدون مشورت متخصص سراغ مصرف مداوم فرآوردههای گیاهی بروند.
یک اشتباه رایج؛ ترکیب چند گیاه
گاهی افراد برای افزایش اثر دمنوش، چند گیاه مختلف را با هم ترکیب میکنند.
این کار میتواند تشخیص علت عوارض احتمالی را دشوار کند و حتی باعث افزایش دریافت برخی ترکیبات فعال شود.
بهتر است از ترکیبات ناشناخته یا نسخههایی که مقدار دقیق مواد آنها مشخص نیست، بهخصوص برای مصرف طولانیمدت، پرهیز شود.
دمنوش را چطور سالمتر مصرف کنیم؟
اگر فردی به مصرف دمنوش علاقه دارد، بهتر است آن را در حد متعادل و بهعنوان بخشی از رژیم غذایی مصرف کند.
همچنین بهتر است از افزودن مقدار زیاد شکر یا شیرینکننده به دمنوش خودداری شود؛ زیرا ممکن است کالری و قند دریافتی روزانه را افزایش دهد.
برای افرادی که دیابت دارند، میزان قند و شیرینکننده اهمیت بیشتری پیدا میکند.
اگر بعد از دمنوش علائم غیرعادی داشتیم چه کنیم؟
خارش، تورم، تنگی نفس، سرگیجه شدید، استفراغ مداوم یا سایر علائم غیرمعمول میتوانند نشانه واکنش نامطلوب باشند.
در صورت بروز علائم شدید، باید مصرف ماده متوقف شود و فرد کمک پزشکی دریافت کند.
اگر علائم خفیف اما مکرر هستند نیز بهتر است درباره ادامه مصرف با پزشک یا داروساز مشورت شود.
جمعبندی
دمنوشهایی مانند نعناع، بابونه، زنجبیل، گلگاوزبان و دارچین در فرهنگ غذایی و طب سنتی محبوبیت زیادی دارند و بسیاری از افراد از آنها برای ایجاد آرامش یا کمک به برخی ناراحتیهای خفیف استفاده میکنند.
اما یک نکته را نباید فراموش کرد:
گیاهی بودن یک ماده به معنی بیخطر بودن آن نیست.
دوز مصرف، مدت استفاده، بیماریهای زمینهای و داروهای مصرفی میتوانند تعیین کنند که یک گیاه برای یک فرد مناسب است یا خیر.
بنابراین اگر دمنوشی را برای لذت و در مقدار متعادل مصرف میکنید، با مصرف دارویی و درمان بیماری تفاوت دارد؛ اما اگر قصد دارید از یک گیاه برای درمان مشکل پزشکی استفاده کنید، بهتر است ابتدا علت بیماری مشخص شود و مصرف گیاه با نظر متخصص انجام شود.