بیدار شدن با دهان خشک یا احساس تشنگی شدید اتفاقی است که بسیاری از افراد تجربه میکنند و در بعضی موارد میتواند به سادگی به کمبود مایعات یا تنفس از راه دهان مربوط باشد. با این حال، اگر خشکی دهان هر روز تکرار شود، شدید باشد یا همراه با علائمی مانند تشنگی غیرعادی، تکرر ادرار، خرخر شدید یا مشکل در بلع باشد، بهتر است علت آن بررسی شود.
متن خبر
احساس خشکی دهان هنگام بیدار شدن از خواب همیشه نشانه بیماری نیست. کاهش تولید بزاق در طول خواب، خوابیدن با دهان باز یا تنفس از راه دهان میتواند باعث شود فرد صبح احساس کند دهانش خشکتر از حالت معمول است.
اما زمانی که این حالت تقریباً هر روز اتفاق میافتد یا در طول روز نیز ادامه پیدا میکند، موضوع ارزش توجه بیشتری دارد.
بزاق فقط برای مرطوب نگه داشتن دهان نیست. این مایع در بلع، صحبت کردن، محافظت از دندانها و کنترل رشد برخی میکروبهای موجود در دهان نقش دارد. کاهش مداوم بزاق میتواند احتمال پوسیدگی دندان و مشکلات دهانی را افزایش دهد.
۱. کمبود مایعات
یکی از سادهترین دلایل خشکی دهان، کمبود مایعات بدن است.
تعریق زیاد، فعالیت بدنی، هوای گرم یا دریافت ناکافی مایعات میتواند باعث تشنگی و خشکی دهان شود.
اگر صبحها پس از بیدار شدن احساس تشنگی دارید و با نوشیدن مایعات کافی این حالت برطرف میشود، ممکن است کمبود مایعات یکی از عوامل مؤثر باشد.
با این حال، نوشیدن آب بیش از نیاز بدن نیز راهکار مناسبی نیست و مقدار مورد نیاز مایعات به شرایط مختلف فرد بستگی دارد.
۲. خوابیدن با دهان باز
اگر هنگام خواب از راه دهان نفس بکشید، جریان مداوم هوا میتواند باعث خشک شدن مخاط دهان شود.
گرفتگی بینی، آلرژی، انحراف تیغه بینی و برخی مشکلات تنفسی میتوانند تنفس دهانی را بیشتر کنند.
در چنین شرایطی ممکن است فرد صبح علاوه بر خشکی دهان، با گلودرد یا احساس تشنگی نیز از خواب بیدار شود.
۳. خرخر شدید را جدی بگیرید
خرخر گاهی اتفاقی معمولی است، اما خرخر شدید و مداوم، بهخصوص اگر با توقف تنفس، نفسنفس زدن هنگام خواب یا خوابآلودگی شدید در طول روز همراه باشد، میتواند نیازمند بررسی باشد.
یکی از مشکلاتی که ممکن است با این علائم همراه شود، آپنه خواب است.
افرادی که احتمال میدهند هنگام خواب تنفسشان قطع میشود، بهتر است برای ارزیابی پزشکی اقدام کنند.
۴. داروها
خشکی دهان میتواند یکی از عوارض جانبی برخی داروها باشد.
داروهای مختلفی ممکن است میزان تولید بزاق را کاهش دهند یا احساس خشکی در دهان ایجاد کنند.
اگر خشکی دهان پس از شروع یک داروی جدید ایجاد شده است، بهتر است موضوع با پزشک یا داروساز مطرح شود.
قطع خودسرانه دارو توصیه نمیشود.
۵. قند خون بالا
تشنگی بیش از حد و تکرر ادرار میتوانند از علائم افزایش قند خون باشند.
البته تشنگی و خشکی دهان بهتنهایی به معنی دیابت نیستند و عوامل زیادی میتوانند چنین علائمی ایجاد کنند.
اما اگر فرد همزمان با خشکی دهان، تشنگی غیرعادی، تکرر ادرار، کاهش وزن بدون دلیل یا خستگی قابلتوجه دارد، بهتر است قند خون بررسی شود.
۶. مصرف زیاد کافئین
قهوه، چای و برخی نوشیدنیهای حاوی کافئین میتوانند روی خواب و احساس تشنگی در بعضی افراد اثر بگذارند.
اگر فرد مقدار زیادی نوشیدنی کافئیندار، بهخصوص در ساعات پایانی روز مصرف کند، ممکن است خوابش نیز مختل شود.
خواب نامناسب میتواند مشکلاتی مانند خستگی روزانه و احساس خشکی دهان در صبح را بیشتر کند.
۷. مصرف دخانیات
سیگار و سایر محصولات دخانی میتوانند محیط دهان را تحت تأثیر قرار دهند.
خشکی دهان، بوی بد دهان و مشکلات لثه از جمله مواردی هستند که ممکن است در افراد مصرفکننده دخانیات دیده شوند.
ترک دخانیات علاوه بر سلامت دهان، برای سلامت قلب، ریه و بسیاری از بخشهای دیگر بدن نیز اهمیت دارد.
۸. مشکلات مربوط به دهان و دندان
اگر خشکی دهان برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، محیط دهان برای رشد برخی باکتریها مناسبتر میشود.
این وضعیت میتواند خطر پوسیدگی دندان، بوی بد دهان و مشکلات لثه را افزایش دهد.
به همین دلیل، خشکی دهان مزمن فقط یک مشکل آزاردهنده نیست و بهتر است علت آن مشخص شود.
چرا نباید خشکی دهان را همیشه با آب حل کرد؟
نوشیدن آب در صورت تشنگی کاملاً طبیعی است، اما اگر علت خشکی دهان مشخص نباشد، نوشیدن مداوم آب لزوماً مشکل را حل نمیکند.
اگر خشکی به دلیل تنفس دهانی، دارو، اختلال خواب یا یک بیماری زمینهای ایجاد شده باشد، باید عامل اصلی مورد توجه قرار گیرد.
به همین دلیل، در صورت تداوم علائم، بهتر است به جای افزایش بیدلیل مصرف آب، علت خشکی دهان بررسی شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
خشکی دهان گهگاهی معمولاً جای نگرانی ندارد؛ اما اگر این حالت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند یا با علائم دیگری همراه شود، بهتر است با پزشک یا دندانپزشک مشورت شود.
تشنگی شدید و مداوم، تکرر ادرار، کاهش وزن بدون دلیل، مشکل در بلع، زخمهای مکرر دهان، خرخر شدید یا خوابآلودگی غیرعادی در طول روز از جمله علائمی هستند که باید جدیتر گرفته شوند.
برای کاهش خشکی دهان چه کنیم؟
چند اقدام ساده میتواند برای کاهش علائم در برخی افراد مفید باشد:
در طول روز به اندازه نیاز بدن مایعات مصرف کنید.
مصرف بیش از حد نوشیدنیهای کافئیندار را کاهش دهید.
بهداشت دهان و دندان را جدی بگیرید.
اگر بینی دائماً گرفته است، علت آن را بررسی کنید.
از مصرف دخانیات خودداری کنید.
در صورت مصرف داروهایی که احتمال میدهید باعث خشکی دهان شدهاند، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
اگر خرخر شدید یا علائم اختلال تنفس هنگام خواب دارید، ارزیابی پزشکی انجام دهید.
جمعبندی
بیدار شدن با دهان خشک همیشه نشانه بیماری نیست و ممکن است به دلیل کمبود مایعات یا تنفس از راه دهان در هنگام خواب باشد. اما خشکی مداوم دهان، بهخصوص وقتی با تشنگی شدید، تکرر ادرار، خرخر یا سایر علائم همراه است، نباید برای مدت طولانی نادیده گرفته شود.
به جای اینکه فقط هر صبح یک لیوان آب بیشتر بنوشید، اگر این مشکل دائماً تکرار میشود، علت آن را پیدا کنید؛ چون گاهی یک علامت ساده میتواند سرنخی برای یک مشکل قابلتشخیص و قابلکنترل باشد.