به گزارش «بهداشت نیوز» زعفران یکی از ۱۴ گیاه برتری است که در انجیل ذکر شدهاست. از این رو برای پی بردن به کاربردهای جدید آن تحقیقاتى در مورد این چاشنی موثر در حال انجام است. قرنها است که این چاشنی به خاطر قوت بخشیدن به قلب، مغز و بسیاری دیگر شناخته شده است.
در ادامه ۶ مهمترین خواص زعفران آمده است ۱. افزایش سلامت قلب و عروقمطالعات اخیر وعدههای فوقالعادهای میدهند بدین مضمون که زعفران در ارتقاء سیستم قلبی عروقی نقش موثری دارد. پروتئینهای شوک حرارتی(HSPs) ۲۷، ۶۰ و ۷۰ به ویژه به طور قابلتوجهی با سندرم متابولیک (نشانگان سوخت و ساز) و آترواسکلروزیس (تصلب شرائین) مرتبط بودند و بنابراین پژوهشگران تصمیم گرفتند که به بررسی اثر این گیاه بر تیترهای آنتیبادی HSP در بیماران مبتلا به سندرم متابولیک بپردازند.
سطح پروتئینهای شوک حرارتی ۲۷، ۶۰، ۶۵ و ۷۰ در مطالعهای که در مجلهی “پزشکی مکمل و یکپارچه” منتشر شد، در طول دوره، با ۱۰۵ شرکت کنندهی مبتلا به سندرم متابولیک اندازهگیری شد. شرکتکنندگان به طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند و به یک گروه دارونما و به گروه دیگر زعفران داده شد (هر کدام به میزان ۱۰۰ میلیگرم). پس از سه ماه، آنتیبادیهایی که پروتئینهای شوک ۲۷ و ۷۰ را گرم میکردند تا حد زیادی در گروه زعفران کاهش یافت.
۲. اختلال نعوظ را درمان میکند.
اختلال نعوظ (ED) بیش از ۱۵۰ میلیون مرد در سراسر جهان را مبتلا کردهاست. در طب سنتی، زعفران به عنوان داروی مقوی غرایز جنسی استفاده میشود. کروسین مادهای است که باعث شده زعفران برای قوای جنسی مفید باشد.
در یک مطالعهی مقدماتی برای ارزیابی این استفادهی قدیمی از زعفران، ۲۰ داوطلب مرد مبتلا به اختلال نعوظ به مدت ۱۰ روز مورد بررسی قرار گرفتند. هر روز صبح، شرکتکنندگان یک قرص حاوی ۲۰۰ میلیگرم از این ادویه را مصرف میکردند. شرکتکنندگان در ابتدای دوره و در پایان ۱۰ روز، آزمایش نعوظ صبحگاهی (بلند شدن آلت هنگام خواب) را انجام دادند و پرسشنامهی شاخص بینالمللی عملکرد نعوظ (IIEF-۱۵) را پر کردند.
پس از ۱۰ روز از شروع دوره، بهبودِ به لحاظ آماری قابلتوجهی در ورم نوک و سفتی و همچنین تورم پایه و سفتی مشاهده شد. نمرهی کل ILEF-۱۵ در شرکتکنندگانی که این گیاه را مصرف کردند به طور قابلتوجهی بالاتر بود. تاثیر مثبتی بر عملکرد جنسی با افزایش طول دوره دیده شد و تعداد دفعات نعوظ در مردان دچار اختلال نعوظ تنها پس از مصرف این گیاه به مدت ۱۰ روز مشاهده شد. بنابراین، مشخص شد این ادویهی سنتی به طور بالقوه به عنوان یک درمان طبیعی برای ناتوانی جنسی نیز تاثیرگذار است.
۳. دارای اثرات بالقوه ضد سرطانی است.سرطان به عنوان دومین علت اصلی مرگ و میر در جهان در نظر گرفته میشود. زعفران به عنوان یک گیاه دارویی به دلیل ضد سرطان بودناش شناخته شدهاست، و یک درمان بالقوه و طبیعی سرطان است.
در یک آزمایش بالینی تصادفی دوسوکور که در مجلهی طب گیاهی اَویسِنا (Avicenna Journal of Phytomedicine) منتشر شده، اثرات زعفران بر واکنش به درمان در بیماران مبتلا به متاستاز کبد مورد بررسی قرار گرفت. سیزده شرکتکنندهی مبتلا به متاستاز کبد وارد این مطالعه شدند و سپس به دو گروه مختلف تقسیم شدند. هر دو گروه رژیم شیمی درمانی دریافت کردند. شرکتکنندگان در گروه ۱ با کپسول زعفران (۵۰ میلیگرم و دو بار در روز) در طول دورهی شیمی درمانی تحت درمان قرار گرفتند و به گروه ۲ دارونما داده شد.
مجموع طولانیترین قطر برای تمام زخمها و آسیبها قبل و بعد از درمان، به وسیلهی سی تی اسکن همراه با تزریق وریدی محاسبه و مقایسه شد. از ۱۳ فردی که در این مطالعه شرکت کرده بودند، شش نفر جدا شدند و هفت نفر تا پایان ادامه دادند. در گروه درمان شده با زعفران، دو شرکتکننده واکنش نسبی و کامل (۵۰ درصد) نشان دادند، در حالی که در گروه دارونما، هیچ واکنشی دیده نشد. همچنین، دو مرگ در دارونما و یکی در گروه زعفران رخ داد. این تحقیقات نشان میدهند که زعفران میتواند برای بیماران مبتلا به متاستاز کبد و سرطانهای دیگر مفید باشد.
۴. علائم سندرم پیش از قاعدگی را کاهش میدهد.سندرم پیش از قاعدگی (PMS) یکی از شایعترین مشکلات سلامتی گزارش شده توسط زنان است که بر ۲۰ درصد تا ۴۰ درصد از زنان در سن باروری تاثیر میگذارد. زعفران به عنوان یک ضد اسپاسم بسیار عالی دیده میشود، بنابراین محققان مرکز تحقیقات بهداشت باروری ولیعصرِ دانشگاه علوم پزشکی تهران مطالعهای ترتیب دادند برای بررسی اینکه آیا این گیاه میتواند علائم PMS را کاهش دهد یا خیر. زنان بین سنین ۲۰ تا ۴۵ سال که چرخهی قاعدگی منظم داشتند و علائم PMS را به مدت دست کم شش ماه تجربه کرده بودند، برای این پژوهش واجد شرایط بودند. زنان به طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند. گروه A، که کپسول ۱۵ میلیگرمی زعفران را دو بار در روز (صبح و عصر) دریافت میکردند و گروه B، که کپسول دارونما را دو بار در روز و به مدت یک یا دو سیکل قاعدگی دریافت میکردند.
این زنان برای مشخص شدن علائم PMS با استفاده از پرسشنامهی علائم روزانهی پیش از قاعدگی (PDS) و مقیاس درجهبندی افسردگی (HAM-D) مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج بهبود قابلتوجهی را در هر دو آزمون (PDS و HAM-D) برای زنان در گروه زعفران نشان داد. همچنین بهبود قابلتوجهی در علائم در مقایسه با گروه دارونما مشاهده شد.
۵. احساس سیری را ترویج میدهد و به کاهش وزن کمک میکند.در یک مطالعه در کشور مالزی، محققان خاصیت سیرکنندگی زعفران را مور د پژوهش قرار دادند. به گروهی از زنان شرکتکننده دو بار در روز کپسول Satiereal ( داروی سیری تهیه شده از گیاه زعفران – مترجم) و به گروه دیگر یک دارونمای غیر فعال بدون هیچ محدودیتی در دوز مجاز روزانه داده شد. پس از دو ماه، میزان مصرف میانوعدهها در شرکتکنندگانی که از عصارهی زعفران استفاده کرده بودند کاهش یافته بود و وزن بیشتری نسبت به گروه کنترل از دست داده بودند.
در نهایت محققان به این نتیجه رسیدند که این گیاه میتواند با مهار اشتها به درمان چاقی کمک کند و سبب کاهش وزن شود.
۶. اضطراب و افسردگی را درمان میکند.افسردگی با نرخ شیوعی برابر با ۲۱ درصد جمعیت کل و در تمام ردههای سنی کشورهای توسعه، یک اختلال جدی در جامعهی امروز است. زعفران به عنوان یک گیاه درمانی، در طب سنتی ایرانی برای افسردگی مورد استفاده قرار میگرفتهاست، بنابراین محققان بر آن شدند که اثربخشی این گیاه را در درمان افسردگی خفیف تا متوسط در یک کارآزمایی بالینی شش هفتهای ارزیابی کنند.
سی بیمار سرپایی بزرگسال که برای افسردگی تحت مصاحبهی بالینی قرار گرفتند، در این آزمایش شرکت کردند. شرکتکنندگان یک رتبهی پایه (حداقل ۱۸) در مقیاس درجهبندی افسردگی همیلتون داشتند. در این آزمایش تک-مرکزیِ دو سو کور، شرکتکنندگان به صورت تصادفی برای یک مطالعهی شش هفتهای انتخاب شدند. افراد حاضر در این مطالعه به دو گروه تقسیم شدند. در گروه یک به شرکتکنندگان یک کپسول زعفران (۳۰ میلیگرم در روز) داده میشد و در گروه دو شرکتکنندگان یک کپسول ایمیپرامین ضد افسردگی (۱۰۰ میلیگرم در روز) دریافت میکردند. نتایج نشان داد که زعفران در این دوز به اندازهی ایمیپرامین در درمان افسردگی خفیف تا متوسط موثر است.
در مطالعهی دیگری که در مجلهی “پزشکی مکمل و یکپارچه” منتشر شد، ۶۰ شرکتکنندهی بزرگسال مبتلا به اضطراب و افسردگی به صورت تصادفی انتخاب شدند. تعدادی از این افراد دو بار در روز و به مدت ۱۲ هفته یک کپسول زعفران ۵۰ میلیگرمی و تعدادی دیگر کپسول پلاسبو (دارونما) دریافت کردند. پرسشنامهی افسردگی بک (BDI) و پرسشنامهی اضطراب بک (BAI) به عنوان پایه، شش و ۱۲ هفته پس از شروع دارو استفاده شد. پنجاه و چهار شرکتکننده به طور کامل در این آزمایش حضور داشتند. نتایج نشان دادند که در طول ۱۲ هفته، مکمل زعفران در مقایسه با دارونما اثر قابلتوجهی در نمرات BDI و BAI داشت.
ارزش غذایی زعفرانیک قاشق غذاخوری زعفران (دو گرم) حاوی موارد زیر است:
– ۶ کالری
– ۱.۳ گرم کربوهیدرات
– ۰.۲ گرم پروتئین
– ۰.۱ گرم چربی
– ۰.۱ گرم فیبر
– ۰.۶ میلیگرم منگنز (۲۸ درصد از مقدار توصیه شدهی روزانه)
– ۱.۶ میلیگرم ویتامین C (۳ درصد از مقدار توصیه شدهی روزانه)
– ۵.۳ میلیگرم منیزیم (۱ درصد از مقدار توصیه شدهی روزانه)
– ۰.۲ میلیگرم آهن (۱ درصد از مقدار توصیه شدهی روزانه)
– ۵ میلیگرم فسفر (۱ درصد از مقدار توصیه شدهی روزانه)
– ۳۴.۵ میلیگرم پتاسیم (۱ درصد از مقدار توصیه شدهی روزانه)
نحوهی استفاده از زعفرانبخش خوراکی زعفران کلاله است، یک ساقهی بلند، نازک و طلایی که درون گل قرار دارد. تامینکنندگان اصلی اروپا از منطقهی لامانچا در اسپانیا هستند. تولیدکنندگان آسیایی در چین (به نام سافالان)، کشمیر (کِسار) و ایران (زعفران) هستند.
در طول تاریخ، این گیاه به صورت پودر یا کلالهی کامل (رشتههای باریک زعفران) بوده است، ولی برای حفظ کیفیت عطر و بوی آن بهتر است به صورت رشتههای باریک نگهداری و عرضه شود. هیچ جایگزینی برای زعفران وجود ندارد، و به دلیل قیمتاش، تلاشهای زیادی برای تولید نمونههای تقلبی آن صورت گرفتهاست. به دقت توجه کنید که چاشنی گلرنگ را که رنگ مشابه زعفران دارد اما ارزان است، به جای زعفران نخرید.
زعفران بسیار خوش عطر و بو است، و طعمی تند، زبانگز و کمی تلخ دارد. رشتههای باریک زعفران در بسیاری از غذاهای برنجی و همچنین برای سبزیجات، گوشت، غذاهای دریایی، مرغ و نانها و شیرینیها استفاده میشود. این ادویه عطر و طعمی تند و تیز و تقریبا دارویی دارد و رنگ زرد-نارنجیِ زیبایی به غذاها میدهد.
زعفران به آسانی در بسیاری از بازارهای فروش کالاهای ویژه یافت میشود، و به دلیل ارزش بالای آن، ممکن است در یک منطقهی امن نگهداری شود. بنابراین اگر در قفسههای فروشگاه زعفران پیدا نکردید، از مدیر فروشگاه سوال کنید. زعفران معمولا در بستهبندیهای کوچک پلاستیکی به فروش میرسد یا به منظور محافظت از آن در مقابل نور و هوا در فویل بستهبندی میشود.
تاریخچهی زعفران و حقایقی در رابطه با این گیاهکروکوس ساتیووس، که معمولا به عنوان زعفران شناخته شدهاست، مواد خام یکی از ادویهجات بسیار گران قیمت در جهان است، و قرنها است که توسط انسان استفاده میشود. شفادهندگان مصر آن را را برای درمان بیماریهای دستگاه گوارش استفاده میکردند؛ همچنین در زمان روم باستان، این گیاه به منظور التیام زخم و تسکین مشکلات دستگاه تنفسی فوقانی استفاده میشد.
امروزه، زعفران به عنوان یک عامل ضد التهابی و ضد سرطان استفاده میشود، همچنین تاثیر آن در درمان نقصهای شناختی بررسی شدهاست. استفادههای دیگر زعفران در طب سنتی عبارت است از سقط جنین و همینطور درمان اسپاسم، تب، سرماخوردگی، برونشیت و بیخوابی. در طب سنتی و طب آیورودا، از این گیاه به عنوان یک خلطآور و ضد سرفه (اکسپکتورانت)، آرام بخش، ضد آسم، آداپتوژن (سازشزا) یا قاعدگیآور (دارو یا هر چیزی که برای تسریع یا تشدید خونروش در قاعدگی به کار میرود) استفاده میشود و در طول قرن ۱۶ تا ۱۹ برای تهیهی ترکیبات مختلف دارویی جهت تسکین درد استفاده میشد.
این ادویهی خارقالعاده، بومی جنوب اروپا است و امروز در بسیاری از کشورها، عمدتا ایتالیا، فرانسه، اسپانیا، ایران، یونان، ترکیه، و ایالت کشمیر و جامو در هند کشت میشود. کلالهی خشکشده در تولید لوازم آرایشی، داروسازی و صنایع رنگرزی پارچه و منسوجات و همینطور در پخت و پز اهمیت زیادی دارد.مردم در سراسر اروپا میتوانند زعفران تولید کنند، اما هزینهی بالای نیروی کار برای برداشت این محصول و مقدار کم تارهای زعفران که در هر گل وجود دارد، باعث شده که عرضهی این محصول همواره کمتر از تقاضایی که برای آن وجود دارد، باشد – با وجود این عرضه به اندازهای است که بسیاری از مردم میتوانند مقادیر کمی از این ادویه را برای مناسبتهای خاص داشته باشند. این مناسبتها عبارتند از روز سنت لوسیا در سوئد و جشنهای کریسمس در پروانس. برای تولید یک کیلو از این ادویهی خشک ۱۰۰،۰۰۰ گل با دست چیده شده لازم است.
با وجود اینکه رشد این گیاه در سوئد مشکل است، نویسندگان در فستیوالهای سوئدی عنوان کردهاند که این ادویهی شگفتانگیز مدت زمان زیادی است که به نانهای مخصوص روز سنت لوسیا اضافه شدهاست. بسیاری از فرهنگها استفاده از آن را به عنوان یک مادهی دارویی یا غذایی پذیرفتهاند، با وجود آنکه بیشتر افراد به ندرت میتوانند از آن استفاده کنند.
یونانیان باستان ثروت بیانتهای خدایان را با توصیف تختی از زعفران برای زئوس بیان میکردند.زعفران “خون هرکول” نامگذاری شده بود و به عنوان یک طلسم محافظتی و برای مراسم بخور استفاده میشد. کیک زعفران توسط فنیقیها به افتخار الههی باروری عشتروت و ماه پخته میشد. در فرهنگهای باستانی ناحیهی مدیترانه، این ادویه با قدرت، باروری، حساسیتهای سایکیک و قدرت جنسی همراه بود. اضافه کردن زعفران به معجونها و آبداروهای عشق، یک آئین درمانی و تزکیهای محبوب بودهاست.
در عهد عتیق در بخش غزل غزلهای سلیمان نیز در کنار مُر حجازی، آلوئه، کالاموس و دارچین، این گیاه به عنوان یکی از با ارزشترین ادویهجات ذکر شدهاست. این گیاه تنها توسط زنانی چیده میشد که دارای رتبهی اجتماعی بالایی بودند، مانند راهبههایی، که لباس رنگ شده با زعفران میپوشیدند.
مصریان آن را با عسل مخلوط میکردند، و رومیان خواهان زعفران بودند چرا که آن را داروی مقوی غرایز جنسی میدانستند و در شب ازدواج آن را روی بستر ازدواجشان میپاشیدند. زعفران در طول تاریخچهاش در ترکیبات مخصوص شستشوی بدن به عنوان یک آرامشدهنده، در ظرفهای برگ خشک، در لوازم آرایشی، به عنوان یک داروی ضد افسردگی و البته – جهت رنگ و طعم دادن به غذاهای سنتی استفاده شدهاست.
عوارض جانبی احتمالی زعفرانترکیب زعفران با گیاهان دارویی یا مکملهای دیگری که دارای قابلیت کاهش فشار خون هستند، ممکن است خطر افت فشار خون را افزایش دهد. برخی از این گیاهان دارویی و مکملها عبارتند از نائین هاوندی، کازئین پپتیدها، پنجه گربه، روغن ماهی، کوآنزیم کوکیوتِن (CoQ۱۰)، ال آرژنین، گزنه، دیوخار (گرگ تیغ) و تیانین.
مصرف پنج گرم از این گیاه میتواند منجر به مسمومیت زعفران شود، و علائم این مسمومیت عبارتند از:– زرد شدن رنگ پوست، صلبیه و غشاهای مخاطی (تقلید زردی)
– سرگیجه
– استفراغ
– اسهال خونی
– هماتوری (خونادراری)
– خونریزی از لبها، بینی، رحم یا پلک
– بیحسی
– واژگونی سطح اورمیک
– پورپورای ترومبوتیک که منجر به نکروز شدید بینی میشود
همچنین گزارش شدهاست که مصرف ۱۰ گرم زعفران میتواند باعث بروز سقط شود، و دوز کشندهی آن ۱۲ تا ۲۰ گرم است. آسم ناشی از آلرژی و رینوکونژونکتیویت نیز گزارش شدهاست، و واکنشهای آنافیلاکتیک میتوانند در عرض چند دقیقه پس از خوردن غذاهای تهیه شده با زعفران رخ بدهد. در دوران بارداری نیز نباید از زعفران استفاده کرد.
صحبتهای نهایی در مورد زعفران– زعفران برای بهبود علائم سندرم قبل از قاعدگی، افسردگی، و اضطراب بسیار عالی در نظر گرفته میشود، احساس سیری را افزایش میدهد و باعث کاهش وزن میشود.
-زعفران در بیشتر فروشگاههای مواد غذایی و به صورت آنلاین به شکل پودر یا رشتههای باریک عرضه میشود.
– زعفران را نباید در دوران بارداری مصرف کرد. این گیاه را همیشه در دوزهای کوچک مصرف کنید و همچنین در دورهی زمانی طولانی مدت نباید از آن استفاده کنید.
منبع: بازده