اصول خوردن و آشامیدن در ماه رمضان از دیدگاه طب سنتی

به گزارش بهداشت نیوز به نقل از تابناک، رضا ایلخانی، یک دانشجوی دوره تخصص طب اسلامی و سنتی  با اشاره به اینکه خداوند متعال هر سال به مدت یک‌ماه، روزه را بر مومنان واجب و در آن ماه، محدودیت‌هایی از جمله محدودیت خوردن و آشامیدن وضع کرده است، اظهار کرد: بر اساس آیات و روایات، حکمت‌ها و فوایدی بر روزه مترتب است که از جمله آنها، تقوی، تثبیت اخلاص در مومنین و سلامتی است که به این منظور باید فلسفه حفظ سلامتی روزه مورد توجه قرار ‌گیرد.

وی با اشاره به روایت «صوموا تصحوا: روزه بگیرید تا سلامت باشید» از پیامبر گرامی اسلام گفت: بر این اساس روزه یکی از عوامل حفظ سلامتی است و طبق نظر فقهای شیعه اگر روزه برای انسان ضرر داشته باشد نباید روزه بگیرد و البته اختلال در سلامت جسمی برخی افراد در ماه مبارک رمضان و بد حالی سوال مهمی است که علم طب باید پاسخ مستدلی برای آن داشته باشد.

ایلخانی با اشاره به لزوم ایجاد تغییراتی در خوردن و آشامیدن با توجه به محدودیت زمان خوردن و آشامیدن در ماه مبارک رمضان، اظهار کرد: رعایت برخی اصول در این تغییرات همچون هم زمانی افطار و شام و نوشیدن مایعات در صورت نیاز یک یا دو ساعت پس از شام از جمله این اصول است که باید در تغییرات خوردن و آشامیدن در ماه مبارک رمضان مورد توجه قرار گیرد تا از اختلال و بد حالی افراد در صورت روزه‌داری جلوگیری شود.

وی در توضیح اصل همزمانی افطار و شام به تبیین مفهوم و محتوای افطار و شام پرداخت و گفت: منظور از افطار در اینجا مواردی از قبیل یک فنجان آب جوش، آب عسل (یک فنجان آب جوش که با یک قاشق مربا خوری عسل شیرین شده باشد)، یک فنجان شیر، مقدار کمی نمک، یک عدد خرما، یک کاسه کوچک سوپ رقیق و منظور از شام غذاهای متعارف مانند پلو با انواع خورش‌ها است.

ایلخانی ضمن توصیه به تناول هم‌زمان افطار و شام و یا حداکثر با چند دقیقه فاصله، تصریح کرد: در برخی مناطق محتوای افطار، معادل یک وعده کامل غذایی، شامل مقدار قابل توجهی نان با سبزی و پنیر، آش، حلیم و مانند آن است که در چنین مواردی نه تنها افطار و شام باید همزمان میل شود بلکه لازم است از شام صرفنظر شود و یا حداقل سه ساعت بعد از افطار تناول شود زیرا هم‏زمان خوردن چنین افطار و شامی با اصل پرهیز از تنوع غذایی در افطار و سحر، ناسازگار و لازم است حداقل دو یا سه ساعت بین افطار و شام فاصله باشد.

وی افزود: در فصول گرم سال که شب‌ها کوتاه است لازمه رعایت این فاصله آن است که شام ساعت ۱۲-۱۱ شب میل شود و این نیز با اصل نخوابیدن پس از خوردن غذا منافات دارد.

بخشی از این کم‌آبی با خوردن افطار و بخشی از آن نیز با خوردن شام برطرف می‌شود ولی نباید در حین شام و بلافاصله پس از آن از مایعات خنک استفاده کرد زیرا هم غذای خورده شده و هم معده را سرد می‌کند و از طرفی، باعث رقیق شدن شیره گوارشی نیز می‌شود و لذا از دو جهت باعث اختلال درهضم غذا می‌شود

ایلخانی با اشاره به اینکه روزه‌داری به‌ویژه در روزهای گرم سال موجب کم آبی نسبی بدن می‏‌شود، بیان کرد: حتی در فردی که فعالیت جسمی او در حداقل ممکن است آب بدن از راه‌های مختلف از جمله ادرار، مدفوع، تعریق نامحسوس و تنفس از بدن دفع می شود که لازم است این کمبود، در فاصله افطار تا سحر در حد ممکن جبران شود.

وی در بیان چگونه برطرف کردن این کم آبی گفت: آب مورد نیاز بدن صرفا از طریق نوشیدن مایعات تأمین نمی‌شود بلکه می‌توان گفت تقریباً هر آنچه انسان می‌خورد، مقداری آب دارد که میزان آن در انواع خوراکی‌ها متفاوت است به عنوان مثال برنج پخته آبکش‌شده بین ۶۸ تا ۷۶ درصد، انواع نان بین ۳۰ تا ۴۰ درصد و انواع میوه‌ها بین ۷۳ تا ۹۱ درصد آب دارد.

ایلخانی ادامه داد: انواع سیب ۸۴ درصد، انگور۸۴ درصد، موز ۷۴ درصد، انار ۸۲ درصد، خربزه ۹۰ درصد و پرتقال ۸۷ درصد آب دارد.

وی با اشاره به نکات ضروری برای هضم غذا تصریح کرد: غلظت مناسبی از شیره‌های گوارشی و نیاز به حرارت مناسب لازمه هضم مناسب غذا هستند به طوری که اگر حرارت معده با عوامل خارجی مانند نوشیدنی های سرد یا عوامل داخلی مانند خلط بلغم و سودای غیر طبیعی کاهش یابد، هضم دچار اختلال می‌شود.

ایلخانی با اشاره به اینکه افزایش حرارت اعضایی مانند قلب، کبد، و ریه نیز باعث ایجاد تشنگی می‌شود، افزود: این افزایش حرارت می‌تواند از طریق نوشیدن مایعات خنک، خنک کردن موضعی بدن با دوش آب سرد و یا از طریق استنشاق هوای سرد و بدون نیاز به نوشیدن آب بر طرف شود.

ایلخانی با اشاره به راه‌های صحیح جبران کم آبی ناشی از روزه‌داری، گفت: بخشی از این کم‌آبی با خوردن افطار و بخشی از آن نیز با خوردن شام برطرف می‌شود ولی نباید در حین شام و بلافاصله پس از آن از مایعات خنک استفاده کرد زیرا هم غذای خورده شده و هم معده را سرد می‌کند و از طرفی، باعث رقیق شدن شیره گوارشی نیز می‌شود و لذا از دو جهت باعث اختلال در هضم غذا می‌شود.

وی با اشاره به اینکه بهترین زمان نوشیدن مایعات در صورتی‌که فرد نیاز به نوشیدن داشته باشد پس از گذشت ۲-۱ ساعت از صرف شام است، بیان کرد: این محدوده زمانی به این دلیل است که برخی غذاها زودتر و برخی دیرتر هضم می‌شود و از طرف دیگر مزاج معده‌ها نیز متفاوت است به طوری که مزاج برخی معده‌ها گرم بوده و غذا را به خوبی و زودتر هضم می‌کند و برخی معده‌ها سرد بوده و غذا در آنها به خوبی هضم نمی‌‏‏شود.

ایلخانی تاکید کرد: این زمان در غیر از ایام ماه مبارک رمضان، حداقل ۲ ساعت است و کاهش این فاصله زمانی در ماه مبارک رمضان، به دلیل کم آبی نسبی ناشی از روزه‌داری و نیز محدود بودن زمان خوردن است.

وی در پاسخ به اینکه چه مایعاتی برای نوشیدن مناسب‌تر هستند، افزود: ارجحیت نوشیدن مایعات خنک مانند انواع شربت‌ها یا آب خنک و یا مایعات گرم مانند آبجوش و یا چای کمرنگ و .. با توجه به افراد مختلف، حکمی متفاوت دارد به طوری که افراد میانسال و مسن به دلیل سردی نسبی عارض به بدن آنها بهتر است بیشتر از مایعات گرم استفاده کنند و افراد جوان به ویژه افراد با معده و کبد گرمف بهتر است بیشتر از مایعات خنک برای رفع تشنگی و کم‏آبی استفاده نمایند.

ایلخانی درباره نوشیدن مایعات به دو نکته مهم دیگر نیز اشاره کرد و گفت: در صورت استفاده از مایعات خنک بهتر است جرعه جرعه نوشیده شده، و از نوشیدن یک‌باره آن خودداری شود، زیرا یکباره نوشیدن آب می‏تواند سرد شدن مزاج معده، و حتی کبد را موجب شده و باعث اختلال در هضم شود.

وی ادامه داد: مایعات خنک باید به صورت غیر مستقیم خنک شود زیرا اضافه کردن یخ به نوشیدنی برای خنک کردن آن مضر است و باعث ضرر رساندن به سه دستگاه مهم اعصاب، تنفس و گوارش می‏شود.